Ыдыктыг Библия: Исайя
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:39:42.307690+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. Исайя

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

Исайя

Исайя

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

63

64

65

66

Исайя медээчиниң ному

Киирилде

Исайя Бурганның сөзүн Иудеяның чонунга бистиң эрага чедир VIII вектиң ийиги чартыында дамчыдып турган. Бо ном болза «Бурганның улуг медээчилери» деп адаттырган номнарның (Иеремия, Иезекиил болгаш Даниил-биле кады) баштайгызы-дыр. Ону утка аайы-биле дараазында кезектерге чаргаш, көрүп болур:

1) 1–39 эгелер бистиң эрага чедир 740-700 чылдарга хамааржыр. Ол үеде күчүлүг Ассирия күрүне соңгу еврей күрүне Израильди узуткап каан соонда, мурнуу күрүне Иудеяга үргүлчү кыжанып турган. Эзекия хаан Ассирияга чагыртырындан ойталаан соонда, ассирий хаан бодунуң аг-шериин Иерусалимни чок кылыры-биле чорудупкан (701 ч.). Ол бүгү коргунчуг политиктиг болуушкуннар турбуже, Исайя Иудеяга ёзулуг айыылды даштыкы дайзыннар эвес, а чоннуң бодунуң бачыттары, Дээрги-Чаяакчыга чагыртпас чоруу, Аңаа бүзүревези тургузуп турарын суртаалдаан. Чечен-мерген чугаалары-биле база кылган херектери-биле Бурганның медээчизи чонну, ооң баштыңнарын бузуттан ойталаарынче база Бурганга шынчы амыдыралче кыйгырып турган. Дээрги-Чаяакчыны тооп дыңнавазы узуткаашкын болгаш өлүм-биле доостур дээрзин ол сагындырып шаг болган. Оон аңгыда Исайя Давид хаанның салгакчызының чер кырынга бүрүн амыр-тайбың биле чаагай чорукту доктаадыр үези кээрин баш бурунгаар чугаалаан.

2) 40–55 эгелерни «Аргалал ному» деп адап боор. Ол эгелер Иудеяның чонун Вавилонче тудуп аппарган үеге хамааржыр (бистиң эрага чедир VI вектиң бирги чартыы). Чылча шаптырган, муңгагдалга алыскан чонга медээчи Дээрги-Чаяакчының ону хостап, Иерусалимче дедир эккээрин медеглээн. Ол эгелерниң бир чугула темазы – Дээрги-Чаяакчыда келир үени баш бурунгаар чугаалап, аазаашкыннарын боттандырар эргениң бары. Вавилончуларның, өске-даа чоннарның мөгейип турар бурганнарында ындыг шаг-шинек чок; олар чүгле хоозун дүрзүлер болур. Номнуң бо кезээнден Бурганның Бодунуң чонунга хамаарышкан планынче улус-чоннуң Дээрги-Чаяакчы дугайында бүгү өске чоннарга херечилели база кирип турары билдингир апаар. Мында оон ыңай «Дээрги-Чаяакчының чалчазы» дээр бир кижи дугайында дөрт чугула кезек бар (42:1-4; 49:1-6; 50:4-9; 52:13–53:12). Шак ол чалчаны Персияның хааны Кир-биле-даа, израиль чоннуң боду-биле-даа база израиль чонну бүгү айыыл-халаптан адырар, Бурганның аазааны хаан – Мессия-биле-даа дөмейлеп болгу дег (Чаа Чагыг-керээ ол чалчадан Назарет чурттуг Иисустуң овур-хевирин көрүп турар).

3) 56–66 эгелер колдуунда Бурганның чонунуң Ооң аазаашкыннарынга бүзүрели кошкап, ону быжыктырары негеттинип турган үеге хамааржыр (Вавилондан ээп келген соонда чадавас). Ол эгелерде кол кичээнгейни чон аразынга чөптүг чорукче болгаш Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейишкинче угландырган. Дээрги-Чаяакчыга шынчы бүгү улуска Ооң чаяары чаа делегейге чырыткылыг келир үе катап база аазаттынган. Ол дээрге хилинчектиң эвес, өөрүшкүнүң делегейи болур; ол чүгле иудейлерге эвес, а бүгү чоннарның улузунга ажыттынар.

1

1^1Иудеяның хааннары Озия, Иоафам, Ахаз болгаш Эзекия оларның чагырып турган чылдарында+ Амоцтуң оглу Исайяга Бурганның чорутканы, Иудея биле Иерусалим дугайында ажыдыышкын бо-дур.

Чоннуң бачыды

2Дээр, дыңна! Чер, кичээнгейге ал!+ Дээрги-Чаяакчы чугаалап тур:

«Мен оолдарымны кижизидип, өстүрүп кагдым,
а олар Меңээ удур тура халышты.

3Шары – бодунуң ээзин, элчиген – турар черин билир,
а Израиль Мени билбес-тир,
Мээң чонум чүнү-даа угаап билип шыдавас-тыр!+
4О, бачыттыг аймак, кем-буруузу аартаан чон,
о, бузуттуг үре-салгал, будулган оолдар!
Олар Дээрги-Чаяакчыдан ойталаан,
Израильдиң ыдыктыг Бурганын тооваан –
Оон хая көрнү берген.
5Үргүлчү үймээн үндүрер улус,
чүге силер ам база катап эттедип-соктурарын күзеп тур силер?

Бажыңарда балыгланмаан чер чок,
чүрээңер шуут харыксырап калган-дыр.

6Таваңгайыңардан тейиңерге чедир кадык чер артпаан+:

кайнаар-даа көөрге, балыг-бышкын черлер, экирбээн оюлганнар –
аштап-чугбаан, шарываан, эм үс чаап, чымчатпаан балыглар+.

7Чуртуңар хоозураан, хоорайларыңар хуюкталдыр өрттенип калган,
хары улус, силер көрүп туруңарда-ла,
чериңерни үптеп-чип турар;
хары улус эжелеп алган соонда дег, хамык чүве ээнзирээн!+

8Сион-кыс, виноград шөлүнде майгын ышкаш,
огородта чадыржыгаш ышкаш, бүзээлелде хоорай ышкаш,
чааскаан арткан».

9Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы бистиң улуг эвес артынчывысты кадагалаваан болза,

Содомга дөмейлежип, Гоморра ышкаш апаар турган бис+.

10Дээрги-Чаяакчының сөзүн дыңнаңар, Содомнуң чагырыкчылары!

Бурганывыстың хоойлузун кичээнгейге ал, Гоморраның чону!+

11«Эңдерик өргүлдериңерниң Меңээ херээ чүл? – деп, Дээрги-Чаяакчы чугаалап тур. –

Бүрүн өрттеткен кошкарлар өргүлдеринге, семис мал чаанга пөге бердим;
бугажыктар, хураганнар, хуналар ханы күзевейн тур мен+.

12Мээң мурнумга мөгейип кээп+, Мээң өргээм иштин таптай базарын
силерден кым негеп турар чүвел?+

13Моон соңгаар хоозун өргүл белектери эккелбеңер+.

Айдызаар чүүлдериңер меңээ бужар-багай-дыр.

Ай чаазының байырлалдары, амыр-дыш хүннери болгаш байырлыг чыыштарыңар+...

Ол бүгү байырлалдарны кылбышаан, бузут үүлгедип турарыңар-биле эптежир аргам чогул.

14Ай чаазында чыыштарыңарны, байырлалдарыңарны көөр хөңнүм чок.

Олар Меңээ үүрге-чүък апарган, ону чеже көдүрер мен – шаам төне берди.

15Холуңарны мөргүл кылып өрү сунарыңарга+, Мен силерже көрүнмес мен.

Чеже-даа хөй катап мөргүүрүңерге, Мен силерни дыңнавас мен+.

Холуңар ханда кончуу сүргей борашкан-дыр!+

16Чунуп, арыгланып алыңар+.

Бузуттуг ажыл-херээңерни Мээң көрүжүмден чайладыңар!

Бузут үүлгедирин соксадып,

17буян кылып өөренип алыңар.

Чөптүг-шынныг чорукче чүткүп, дарлакчыларны сойгалап,
өскүстерни камгалап, дулгуяк херээженнерге болчуңар+.

18Чедип келиңер, бо бүгүнү кады үзе шиитпирлеп көрээли – деп,

Дээрги-Чаяакчы чугаалап тур. –

Силерниң бачыттарыңар кып-кызыл өңнүг-даа болза,
хар ышкаш ак апаар;
бачыттарыңар хүрең-кызыл будук дег-даа болза,
ак хой дүгү дег апаар!+

19Бир эвес эки тураңар-биле Мени тооп дыңнаар болзуңарза,
черниң кежиктерин четтирер силер+,

20а бир эвес Менден ойталап, чөрүүленир болзуңарза,
хылыш чемижи боор силер+».

Дээрги-Чаяакчының аксындан үнген сөстер ол-дур.

Бурган Иерусалимни арыглаар

21Бурганга шынчы турган найысылал,
сен канчап самыын-садар херээжен дег апардың?!+

Сен шын шииткелге бүргеттирген турдуң,
чөптүг-шынныг чорук сеңээ чурттап турду,
а ам сенде өлүрүкчүлер чурттап турар-дыр.
22Сээң мөңгүнүң багай холуксаалыг апарган+,
сээң арагаңда суг холуп каан.
23Сээң нояннарың Менден ойталаан-дыр
база оорлар-биле бир баг болган-дыр;
олар шупту хээли чииринге ынак, белектер негеп ап турар+,
чаргы-чаалы үезинде өскүстерни камгалавас,
дулгуяк херээженниң херээн сайгарып көрбес улус-тур+.

24Ынчангаш Дээрги, Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы,

Израильдиң күштүг Бурганы: «Өжээтеннеримни канчаар кезедир эвес мен!

Дайзыннарымдан өжээним негеп аар мен!+

25Холумну сенче көдүрер мен; саваң-биле дег, холуксааңны арыглаар мен,
сенден бүгү холуксааларны аңгылаар мен!+

26Биеэги үеде дег, сеңээ баштыңнарны, эгезинде турганы дег,
сеңээ чөвүлекчилерни эгидер мен.

Ынчан сени „Чөптүг-шынныг хоорай,
шынчы найысылал“+ деп адап каар» – деп медеглээн.

27Сион чөптүг шииткел-биле, ооң Бурганче ээлген ажы-төлү –
чөптүг чоруу-биле камгалал алыр.

28А Бурганга удур тура халаан улус
бачыттыглар-биле кады узуткаттырар.

Дээрги-Чаяакчыдан ойталаан улус өлүп каар+.

29Таалал алыр ыдыктыг ыяштарыңар дээш бак атка кирер силер,
боттарыңарга шилип алган ыдыктыг дээн сесерликтериңер дээш+ адыңар баксыраар.

30Бүрүзү оңган ыяш дег, суггат чок сесерлик дег апаар силер+.

31Күштүглер – хендир дырандызы дег,
а оларның үүлгедиглери – от чаштанчызы дег апаар:

олар кады кыва бээрге, ол отту кым-даа өжүрүп шыдавас+.

2

Дээрги-Чаяакчының даа

(Мих. 4:1-3)

2^1Амоцтуң оглу Исайяга Бурганның чорутканы, Иудея биле Иерусалим дугайында ажыдыышкын бо-дур.

2Сөөлгү хүннер кээрге,

Дээрги-Чаяакчының өргээзи турар дагны

Ол өске бүгү тейлер, даглардан бедидир тургузуп каар.

Бүгү чоннар ол дагга чедип кээр,

3эңдерик аймактар аңаа чыглып кээр+.

Олар бот-боттарынга: «Барып, Дээрги-Чаяакчының даанче,

Иаковтуң Бурганының өргээзинче үне берээли+.

Бурган бисти Бодунуң оруктары-биле чоруурунга өөредип каар,
бис Ону эдерер бис» – дижир.

Сиондан ыдыктыг хоойлу дүжүп кээр,

Иерусалимден Дээрги-Чаяакчының сөзү тараар.

4Чоннарның херээн Ол шиитпирлээр,
эңдерик аймактарның чаргы-чаалызын Ол үзер.

Олар боттарының хылыштарын андазыннарже,
чыдаларын – хол кадыырларынче эде соп кылып аар+.

Бир чон өске чонга удур хылыш көдүрбес,
олар моон соңгаар дайын чорударынга өөренмес+.

5О, израиль чон, Дээрги-Чаяакчының чырыынга бүргедип чурттаалы че!+

Израильдиң турамыын буруу шапканы

6Сен Бодуңнуң израиль чонуңдан ойталаан сен.

Чүге дээрге оларның хары чоннар-биле харылзаазы ханылап,

Чөөн чүк улузундан өттүнүп алган чаңчылдары эңдерик-тир,
филистим чонда дег, төлгечилери-даа бар-дыр.

7Оларның черин алдын, мөңгүн долган, эртине-байлаа эмге-тикчок+.

Оларның черин аъттар долган+, дайынчы тергелери эмгежок!

8Оларның черин дүрзү-бурганнар долган+.

Олар холу-биле бүдүрген, салаалары-биле кылган чүүлдеринге мөгейип турар+.

9Кижилер боттарын бакка суп, куду көрдүрген-дир.

Сен оларны өршээвейн көр!

10Израиль чон, Дээрги-Чаяакчыдан корткаш,
Ооң өндүр чырыының чайыннаажындан сүрээдээш,
хаяларже ажытталы бер, куйларже чаштына бер!+

11Турамык кижи бажын халайтыптар, улустуң улуургак чоруу куду көрдүрер,
ол хүн чүгле Дээрги-Чаяакчы өндүр бедик болур+.

12Бүгү улуургаар, туразы улгадыр улусту, бодун өрү көрдүнер бүгү улусту

Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчының кезедир хүнү кээр,
ол бүгү улус куду көрдүрер.

13Ливанның бедип үнген пөштери, Васанның улуг дубтары+,

14бүгү бедик даглар, бүгү кадыр тейлер,

15бедик суурга бүрүзү, быжыглаттынган хана бүрүзү,

16Фарсистиң бүгү улуг корабльдары+, оларның бүгү күзенчиг каасталгалары
кеземче хүнүн көөр.

17Кижиниң улуургак чоруу куду көрдүрер, турамык кижи бүрүзү томаарыыр,
ол хүн чүгле Дээрги-Чаяакчы өндүр бедик болур,

18дүрзү-бурганнар шуут чиде бээр.

19Кажан Дээрги-Чаяакчы чер-делегейни сириледир силгиптерге+,

Оон корткаш, Ооң өндүр чырыының чайынындан сүрээдээш,
улус хаялар чарыктарынче, черде хооргалдарже кире бээр+.

20Ол хүн улус мөгеер дээш кылып алганы алдын-мөңгүн дүрзү-бурганнарын
дедир-даваннарга, часкыларга октап бериптер+.

21Дээрги-Чаяакчы чер-делегейни сириледир силгиптерге,

Оон корткаш база Ооң өндүр чырыының чайынындан сүрээдээш,
олар хаялар чарыктарынче, даглар кызааларынче кире бээр.

22Кижи амытанны херекке алба, ол өлүр тынныг болгай+.

Ол чүзү-биле чугулал?

3

Иерусалим биле Иудеяның буураар хүнү кээр

3^1Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчы Иерусалим биле Иудеядан

аъш-чем биле ижер сугнуң бүгү курлавырын хунаап аппаар+;

2дидим маадырлар база дайынчылар, шииткекчилер база Бурганның медээчилери,
бүдүү билирлер база чагырыкчылар бо черге артпас;

3шериг баштыңнары база ызыгууртаннар;
чөвүлекчилер, шевер усчулар болгаш билди-билиглиг илбичилер бо черге артпас.

4«Мен аныяк оолдарны оларга баштыңчылар кылып каар мен,
чаш төлдер оларны чагырар!»

5Улус бот-боттарын – кижи бүрүзү өске кижини дарлаар+.

Аныяктар – кырганнарга, карачалдар – ызыгууртаннарга
турамык чаңын көргүзер.

6Кым-бир кижи ачазының аалынга бодунуң төрелинден салдынмайн:

«Сен тоннуг-дур сен, ынчангаш биске баштыңчы бооп көр,
бо бузундуларны ээлеп чагырып көр!» – дээр.

7А демгизи: «Силерни экиртип шыдавас мен.

Аалымда аъш-чем-даа, хеп-даа чок,
мени чоннуң баштыңы кылбаңар» – деп харыылаар.

8Иерусалим буураар, Иудея кээп дүжер,
чүге дээрге оларның сөстери биле ажыл-херектери

Дээрги-Чаяакчыга удурланышкак, өндүр бедик Ону дорамчылап турар болган.

9Оларның арыннарының аян-шинчизи боттарынга удур херечилеп турар;
олар боттарының бачыдын Содомнуң чурттакчылары ышкаш+
чарлаттынып, чажырбайн турар.

Олар ат болур – боттарын бакка суп алган улус-тур!

10Чөптүг-шынныг улуска: «Ачы-буян алыр силер» – деп чугаалаңар,
чүге дээрге олар боттарының ажыл-херээниң үре-түңнелин четтирер+.

11Кем-буруулуг улус ат болур!

Олар холу-биле кылган ажыл-херээ дээш кеземче көөр.

12Мээң чонумну бичии уруглар безин кызып-кыйып турар,
херээженнер чагырып турар.

Мээң чонум! Сени башкарыкчыларың өскээр эдертип,
алыс шын оруктан астыктырып тур.

Дээрги-Чаяакчының Бодунуң чонун шииткени

13Дээрги-Чаяакчы шииткел үндүреринге белен,
бүгү чоннарны[*] шиидер дээш туруп келген+.

14Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чонунуң баштыңнары болгаш нояннары-биле
чаргызын чарып эгелээн+: «Силер Мээң виноградым шөлүн хоозураткан силер,
ядыы улустан үптеп алган эт-хөреңгиңер – бажыңнарыңарда+.

15Чүү дээш Мээң чонумну кызып-кыйып, ядыы улусту дарлап турар силер?+»

Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

16Дээрги-Чаяакчы: «Сионнуң херээженнери турамык, мойну чооннаан,
көрүжү-биле эрлер дуурайлаар, чаяңнадыр кылаштаар,
кажыктарында каасталгалары дагжаар улус-тур+» – дээн.

17Ынчангаш Дээрги Сионнуң херээженнериниң баштарын тазартып каар,

Ол оларның тейин дөңгүрертир чүлүп каар!

18Ол хүн Дээрги оларның каасталгаларын хунаап аар:

буттуң кажыктарынга кедер чараш илчирбежигештерин,
хүн база чартык ай хевирлиг каасталгаларын+,

19сыргаларын, билектээштерин, баш шывыгларын болгаш шарыгларын,
илчирбежигештерин, курларын, чаагай чыттыг чүүлдерлиг саважыгаштарын, чавагаларын,

20билзектерин, думчукка азар дээрбектерин,

21аянныг хевин, каъттангыларын, тоннарын, акша хаптарын,

22көрүнчүктерин, каас-коя иштики хептерин,
бөрттерин болгаш баш аржыылдарын хунаап аар.

23Оларга чаагай чыттыг чүүл орнунга бак чыт турар,
кур орнунга – хендир, каас-коя хеп орнунга – качыгдалдың самдар хеви,
чараш арын-шырай орнунга – дорамчылал демдээ турар[*].

24Иерусалим, сээң эр улузуң хылышка шаштырып аар,
эрес-маадыр улузуң дайын-чаага кырлып каар.

25Хоорайның хаалгалары ыглап-сыктап, хомудаар+,

Иерусалим-кыс хоозурап, черге олуруп аар+.

4

4^1Ол хүн чеди херээжен кижи чаңгыс эр кижини сегирип алгаш:

«Боттарывыстың аъш-чемивис чиир бис,
боттарывыстың идик-хевивис кедер бис,
чүгле сээң кадайларың деп адаттырарын чөпшээреп көр –
ашак чок деп бак атты бистен чайлат!» – деп чугаалаар.

Келир үедеги алдар

2Ол хүн Дээрги-Чаяакчының Өзүмү+ кайгамчык чараш, өндүр бедик болур, черниң дүжүдү израиль чоннуң артынчызының чоргааралы болгаш алдары болур. 3Ынчан Сионда артып калган улус, хоорайның дириг арткан чурттакчылары – Иерусалимде дириглер санынче киир бижиттирген бүгү улус+ – Бурганның ыдыктыг улузу деп адаттырар. 4Дээрги-Чаяакчы Сионнуң херээженнериниң бужар-багын арыглап чуур+; Ол Иерусалимни борашкан ханындан шииткел хады-биле, оттуг хат-биле арыглаар+. 5Ынчан Дээрги-Чаяакчы Сион дагның кырынга база ында чыылган бүгү улустуң кырынга хүндүс булут чаяар, а дүне – ыш болгаш чалбыышталган чырык от чаяар+. Ында бүгү чүвени Бурганның өндүр-чаагайы шып, чаглактаар+. 6Ооң өндүр-чаагайы изиг хүнде чаглактаныр хөлеге, шуургандан, чаъс-чайыктан чаштынар чер болгаш хоргадал апаар+.

5

Виноград шөлүнүң дугайында ыр

5^1Мен ынак Эжимге Ооң виноград шөлүнүң дугайында ырдан ырлап берейн.

Мээң Эжим дүжүткүр тейге виноград тарыыр шөлдүг турган+.

2Ол Бодунуң шөлүн коптарып каскаш, дажын аштааш,
виноград сыптары олуртуп каан.

Ол аңаа таңныылдар суургазы туткаш,
чимистен чулук сыскырар оңгар кылып каан.

Ол чаагай чимис манап турда, винограды багай чимис берген.

3Эжим мынча дээн: «Иерусалимниң чурттакчылары, Иудеяның чону,
силер ам виноградым шөлү-биле Мээң чаргымны чарып көрүңер.

4Виноград шөлүнге ам-даа чүнү кылып берип болур турган мен,
чүнү чедир кылбаан мен?

Чаагай чимис манап турумда, чүге ол багай чимис бергенил?

5Виноградым шөлүн канчаарымны силерге чугаалап берейн:

ооң херимин бузуп кааптарымга, ол хоозурап каар,
ооң ханазын үреп кааптарымга, ол таптай бастырар+.

6Мен ону ээн чер кылып каар мен, артык адырларын кеспес мен,
хөрзүнүн коптарбас мен, ону тенниг бок үнүш дуй үнер+.

Ынаар чаъс чагдырбас кылдыр булуттарга дужаар мен+».

7Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчының виноград шөлү – израиль чон-дур+,

Иудеяның чону – Ооң ынак сесерлии-дир.
Ол аңаа шынныг шииткел көрүксеп тургаш,
хан төгүүшкүнү көрүп каан,
чөптүг чорук көөрүнге идегеп тургаш,
күчүлелдиң алгы-кышкызын дыңнап каан.

Дээрги-Чаяакчы бузуттугларны шиидип, ат кылыр

8Чер кырында чааскаан чурттап турар чүве дег,
өске улуска хостуг чер арттырбайн,
бажыңга немей бажың, шөлге немей шөл ээлеп ап турар улус,
ат болур силер!+

9-10Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчының:

«Хөй санныг бажыңнар ээнзирээр,
улуг каас-чараш бажыңнар чурттакчы чок артар.

Виноград шөлүнде он гектар чер чүгле чаңгыс көгээржик ишти арага бээр,
чашкан он шоодай ишти үрезин чаңгыс борбак хапчыгаш ишти дүжүт бээр» – деп даңгыраглаанын дыңнадым.

11Эртен эрте туруп келгеш, эзиртир суксун дилээр,
орай кежээ дүшкүже, арага куттунар улус ат болур!+

12Олар дээрге чадаган, чанзы, дамбыра болгаш лимби үнү дыңнап,
арага ижип, дойлаар, а Дээрги-Чаяакчының ажыл-херээн эскербес,

Ооң холу-биле кылган херектерин кичээнгейге албас улус-тур+.

13Ынчангаш мээң чонум билииниң четпезинден+ дайзынга туттуруп алгаш,
хары черже чоруй баар, ооң алдар-аттыг улузу аштап өлүр, бай улузу[*] кагып-суксаар.

14Өлүглер ораны алгып, аксын улгаттыр аазадыпкан+: алдар-аттыг,
бай улус*, хөглээн шуугакчылар ынаар кире бээр.

15Кижи амытан куду көрдүртүр, кижилер томаарыыр,
турамык улус бажын халайтыр+.

16А Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы Бодунуң шынныг шииткели-биле
өндүр бедиин көргүзер,
ыдыктыг Бурган Бодунуң чөптүг чоруун дамчыштыр

Бодунуң ыдыктыын илередир.

17Хойлар бо хоорайга одарга-даа дег оъттаар,
хураганнар бо хоорайның бузундуларының аразындан чем дилээр.

18Мегениң хендирлери-биле бузут-бакты сөөртүп чоруур,
тергеге суктунуп алган дег, бачыт сөөртүр улус ат болур!

19«Бурган далажып, Бодунуң ажыл-херээн дүргедетсин –
бис ону көрүксеп тур бис;

Израильдиң ыдыктыг Бурганының бодалы бисче чоокшулап, чогуп бүтсүн+ –
бис ону билип алыксап тур бис» – деп кыжырып чугаалаар улус ат болур!

20Бузутту буян деп, буянны бузут деп адаар,
дүмбейни чырык деп, чырыкты дүмбей деп санаар,
ажыг чүүлдү амданныг деп,
амданныг чүүлдү ажыг деп санаар улус ат болур!+

21Боттарының караанга мерген угаанныг бооп,
боттарының мурнунга угаан-сарыылдыг бооп көстүр улус ат болур!+

22Эрес-маадырлыы чүгле эңдере арага ижери-биле илерээр,
күш-шыдалы чүгле эзиртир суксун белеткээри-биле илерээр улус ат болур;

23хээли алгаш, буруулуг кижини агартыр,
а буруу чок кижиге шынныг шииткел үндүрбес кижи ат болур!+

24Ол бүгү дээш, ол улус от чиген тараа саваңы дег+,
чалбыыштың хүл кылып кааны сиген дег болур,
оларның дазылы ирип каар, чечээ довурак ышкаш эстеп тарай бээр.

Чүге дээрге олар Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчының хоойлузундан ойталап,

Израильдиң ыдыктыг Бурганының чугаазын тооваан-дыр.

25Ол дээш, Дээрги-Чаяакчының килеңи Ооң чонунче кыптыгар;

Ол Бодунуң холун оларже көдүрүп, эттеп-согар.

Даглар сирилей бээр+,
улустуң мөчү-сөөктери кудумчуларда өдек-бок дег чыдып бээр.

Ынчан безин Ооң килеңи чайлаттынмас,

Ооң холу ам-даа улусту кезедип, көдүрлүр!+

26Дээрги-Чаяакчы ыракта чоннарны кыйгырып, тук көдүрер+,
чер-делегейниң кыдыында чурттап турар улуска демдек берип, сыгырар.

Көрүңер, дайзын дүрген, божуу-шалып кел чыдыр!

27Дайзыннарның кайызы-даа могаг билбес, бергедевес,
кайызы-даа удумзурап, удуп калбас;
оларның белинде куру чештинмес, идииниң шидии үзүлбес!

28Оларның согуннары чидиг, чаларын хере тыртып каан;
оларның дайынчы тергелериниң дугуйлары казыргы дег!+

29Оларның алгы-кышкызы арзылаң алгызы-ла+,
олар араатан аң дег ырланыр;
олчазын сегирип алгаш, ырланып-ырланып, тудуп аппаар –
кым-даа камгалап шыдавас!

30Ол хүн кээрге, дайзыннар олчазын тудуп алгаш,
олче далай чалгыы мөөрээн дег алгыржыр.

Кандыг-бир кижи черже көргеш, дүмбей караңгы биле качыгдал көөр;
булуттар дуглаптарга, чырык безин бүлүртүң апаар+.

6

Бурганның өргээзинге көстүүшкүн

6^1Озия хаанның мөчээн чылында+ өрү көдүрүлген бедик дүжүлгеде саадаан Дээргини көрген мен+. Ооң хевиниң эдектери Бурганның өргээзин бүргей ап турган. 2Ону долгандыр серафимнер[*] турду. Серафим бүрүзү алды чалгынныг: олар ийи чалгыны-биле арнын дуглаар, өске ийизи-биле буттарын шывар, арткан ийизи-биле ужар болду+. 3Олар бот-боттарынга: «Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы ыдык, ыдык, ыдык! Бүгү чер-делегейни Ооң алдары бүргээн!+» – деп ыыткыр чугаалап турду.

4Оларның алгырган үнүнден хаалгаларның үндезиннери божаңайнып, Бурганның өргээзин ыш бүргеп алды+. 5«Ат болдум! – дидим. – Арыг эвес аас-сөстүг боорда, арыг эвес аас-сөстүг чон аразында чурттап турар кижи-дир мен. А ам Хаанны, Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчыны караам-биле көрдүм! Өлдүм-не!»

6Ынчан серафимнерниң бирээзи менче ужуп келди, ооң холунда өргүл салыр бедигээштен кыскаш-биле кыстырып алганы оттуг кезек бар болду. 7Ол оозун мээң аксымга дээскеш+: «Көрдүң бе, бо оттуг кезек аксыңга деггеш, кем-бурууңну чайлатты, бачыдың ам арыглаттына берген» – деп чугаалады.

8Ооң соонда мен Дээргиниң: «Кымны айбылап чорудайн? Бистиң өмүнээвистен кым баарыл?» – дээн үнүн дыңнап кагдым.

«Мен! Мени айбылап чорудуп көрем!» – дидим. 9Ол ынчан мынча дээн: «Барып, бо чонга:

„Дыңнааш-даа, угаап билбес-тир силер,
көргеш-даа, билип албас-тыр силер“ – деп чугаала+.

10Бо чоннуң чүрээ дашталып калган,
кулаан кумнап, караан хаптап алган –
оон башка олар караа-биле көрүп, кулаа-биле дыңнап+,
чүрээ-биле угаап билиптер турган ийик;
оон башка олар Менче эглип кээп,
экирий бээр турган ийик+».

11Мен ынчан: «Кажанга чедир ындыг болурул, Дээрги?» – деп айтырдым.

Ол меңээ: «Хоорайлар ээнзиреп, чурттакчы чок арткыжеге чедир, бажыңнар октаттына бергижеге, шөлдер ээнзиреп, хоозурап калгыжеге чедир; 12Дээрги-Чаяакчы бүгү улусту үндүр сывырыптарга, бо чер шуут кагдына бергижеге чедир – деп харыылаан. – 13Чуртка чоннуң чүгле оннуң бир кезээ-даа артып каар болза, ол артынчыны база катап хоозурадыр! Ынчалза-даа быжыг ыяштарны кезип кааптарга, дазылы артып каары дег, ыдыктыг чон+ база дазылдыг болур».

7

Чонга идегел бээр демдек

7^1Озияның оглунуң оглу, Иоафамның оглу Ахаз Иудеяның хааны турган+. Ол үеде арамей хаан Рецин база Ремалияның оглу, Израильдиң хааны Факей олар Иерусалимге удур дайылдажып үнүпкен+, ынчалза-даа ону эжелеп ап шыдаваан.

2Давидтиң салгалынга – хаанның өг-бүлезинге «Арамей аг-шериг израиль черде турлагжып алган-дыр» деп дыңнадырга, Ахаз хаанның болгаш ооң албаты чонунуң чүректери, хат хадыырга, аргада ыяштарның чайганыры дег, бырыңайны берген.

3Дээрги-Чаяакчы Исайяга мынча дээн: «Оглуң Шеар-ясувту[*] эдертип алгаш, Ахаз хаанны уткуңар. Үстүкү хөөлбектиң суг дамчыдар хоорзаларының ужунче, Хеп чуур шөлче баар орукче үнүп кээр силер+. 4Ахазка мону чугаала: „Оваарымчалыг бол, ынчалза-даа дүвүреп, кортпа. Бо оттуг кезектиң имистелген ийи ужу дээш – арамей шериглиг Рецин биле Ремалияның оглу дээш сагыш-сеткилиң ундаравазын. 5Арамей чон база Ремалияның оглунга чагырткан израиль күрүне сеңээ удур бак сагыштыг бооп: 6‘Иудеяны барып коргудуптаалы, ону эжелеп алгаш, ооң хааны кылдыр Тавеилдиң оглун олуртуп каалы’ – деп турар-дыр. 7Ынчалза-даа Дээрги-Бурган-Чаяакчы ындыг чүве кажан-даа болбас деп, ындыг чүве боттанмас деп аазаан+. 8-9Чүге дээрге Дамаск болза чүгле арамей черниң найысылалы, а Рецин болза чүгле Дамаскының баштыңы болгай; Самария хоорай чүгле Израильдиң найысылалы, а Факей болза чүгле Самарияның баштыңы болгай. Алдан беш чыл болгаш, Израиль тоо быдарап, чон болбайн баар. Бүзүрелиңерни черле оскунмаңар, оон башка шуут шыдашпас силер“».

10Дээрги-Чаяакчы Ахазка оон ыңай: 11«Дээрги-Чаяакчы Бурганың менден бадыткал демдээн дилеп ал: алдыы оранның ханызындан-даа, дээрниң бедиинден-даа болза» – деп дамчыткан.

12А Ахаз: «Мен дилевес мен, Дээрги-Чаяакчыны шеневес мен» – деп харыылаан.

13Исайя ынчан мынча дээн: «Давидтиң үре-салгалы, мени дыңнаңар! Кижиниң шыдамыын шенээниңер силерге четпес болду бе? Бурганымның шыдамыын база шенексеп тур силер бе? 14Ынчангаш Дээрги Боду силерге бадыткал демдээ хайырлаар+: көрүңер даан, аныяк кыс[*] иштелип, оол уруг божуп алгаш, ону Эммануил[*] деп адап аар+. 15Ол чаш төл эки-бакты ылгап билип шыдаптар назынныг апаргаш, ак чем биле ары чигири чиир.

16Чаш төл эки-бакты ылгап өөренириниң мурнунда, израиль биле арамей черлер – оларның ийи хаанындан коргуп турарың черлер ээнзиреп каар. 17А Дээрги-Чаяакчы сенче, сээң чонуңче, сээң ачаңның төрел бөлүүнче Израильдиң Иудеядан аңгыланганындан бээр+ болуп көрбээн коргунчуг хүннерни чорудуптар – Ассирияның хаанын ыдыптар!

18Ол үе кээрге, Дээрги-Чаяакчы Египетте Нил хемниң адырларында сээктерни, ассирий черде арыларны сыгырып кыйгырар+. 19Олар ужуп келгеш, кадыр кашпалдарга, хаялар чарыктарынга, бүгү тенниг чадаң үнүштерге, бүгү одар-белчиирлерге хонуп аар.

20Ол үе кээрге, Дээрги Евфрат хемниң ындында Ассирияның хааны-биле+ – Бодунуң хөлезилеп алганы сал-чүлүүр-биле силерниң бажыңарда, будуңарда дүгүңерни чүлүп кааптар, сегел салыңарны үзе кезип кааптар[*].

21Ол үе кээрге, кижи чүгле чаңгыс саар инек биле ийи өшкү тудуп, азырап шыдаар. 22Ол малындан элбек сүт саап аар болгаш, ак чем чиир. Чер-чуртка арткан бүгү улус ак чем биле ары чигири чиир.

23Ол үе кээрге, биеэде муң мөңгүн чоос өртектиг муң виноград сывы үнүп турган черге тенниг бок үнүш үнер. 24Улус ол озалдыг черже баарда, ча-согун ап чоруур; бүгү чер кырын тенниг бок үнүш дуй үнер+. 25Кажан-бир шагда болбаазырадып турган тейлериңерниң кайызынче-даа ам, тенниг бок үнүштен корткаш, барбас силер. Орта чүгле мал-маган оъттап чоруур».

8

Ассирия – Дээрги-Чаяакчының чепсээ

8^1Дээрги-Чаяакчы меңээ: «Улуг самбырадан ап алгаш, улуска билдингир кылдыр аңаа: „Магер-шелал-хаш-баз“[*] – деп бижип каг+. 2А Мен Бодумга Бурганның бараалгакчызы Урия+ биле Иеверехияның оглу Захарияны бүзүрелдиг херечилер кылдыр кыйгырып аар мен» – дээн.

3Мен ынчан өттүр билир кадайым-биле чоокшулажырымга, ол иштели бергеш, оол уруг божуп берген. Дээрги-Чаяакчы меңээ: «Оглуңну Магер-шелал-хаш-баз* деп адап ал. 4Чүге дээрге бо чаш төлдүң „ачай“ база „авай“ деп чугааланырының мурнунда-ла, Дамаскының эртине-байлаан болгаш Самариядан үптеп алган чүвезин+ Ассирияның хааны олчалап алгаш баар» – дээн.

5Дээрги-Чаяакчы меңээ катап база чугаалаан: 6«Бо чон оожум аккан Силоам суун[*] херекке албайн, Рецин болгаш Факей-биле эвилелдежиринге идегеп+, өөрүп турар-дыр. 7Ол дээш, Дээрги олче улуг, шапкын Евфрат хемниң суун – Ассирияның ат-алдарлыг хаанын ыдыптар+. Ол хем бодунуң бүгү адырларындан көдүрүлгеш, эриин ажыр агып, 8Иудеяже үерлеп киргеш, ону хөме ап, моюнга чедир көдүрлү бээр+; ооң хөме аккан чалгыглары сээң чериңни бүрүнү-биле шыва аптар, о Эммануил![*]»

9Бүгү чоннар, шимээргеп хөлзеңер, ынчалза-даа чылча шаптырар силер! Бүгү ырак чурттар, тооп дыңнаңар! Тулчуушкунга белеткенип-даа алзыңарза, чылча шаптырар силер; тулчуушкунга белеткениңер, ынчалза-даа чылча шаптырар силер! 10Бодалдарыңар бодап алыңар, ынчалза-даа олар болдунмайн баар; сөзүңер чугаалаңар, ынчалза-даа ол бүтпес+, чүге дээрге Бурган бистиң-биле!

Дээрги-Чаяакчыдан коргары

11Дээрги-Чаяакчы күштүг холун менче салгаш, мээң-биле чугаалажып, бо чоннуң оруун эдербезин сагындырып турду. Ол мынча дээн: 12«Бо чоннуң сүлчээ деп адаар бүгү чүвезин ынча деп санаваңар; ооң коргар чүвезинден коргуп-сүртевеңер+. 13Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчының ыдыктыын хүндүлеңер, Оон коргуңар, Оон сүрээдеңер! 14Дээрги-Чаяакчы Израиль биле Иудея ийиге чок-ла болза ыдыктыг чер болур+, чок-ла болза моондак даш, тептигер хая болур+. Ол Иерусалимниң чурттакчыларынга какпа-дузак болур. 15Олардан хөй улус тептиккеш, чылча кээп дүжер, дузакка киргеш, туттуруп аар».

16Мен херечилелимни шыгжап каайн, Бурганның ажыдыышкынын өөреникчилерим көрүп турда, таңмалап каайн+. 17Дээрги-Чаяакчы израиль чондан хая көрүнген-даа болза, Ону манаар мен, Аңаа идегээр мен+.

18Мен база Дээрги-Чаяакчының меңээ бергени ажы-төл – бо-дур бис+. Мээң ажы-төлүм – Сион дагда чурттап турар Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчының Израильге берген, баш бурунгаар айыткан демдектери ол-дур+.

19Бир эвес силерге: «Өлгеннерниң сүнезиннерин кыйгырып, сымыранып турар караң көрнүр улустан чүве айтырыңар» – дээр болза+, «Чон бодунуң Бурганындан айтырар ужурлуг эвес чүве бе? Дириглер дугайында өлүглерден канчап айтырар чүвел?+» – деп харыылаңар. 20Бурганның хоойлузу база ажыдыышкыны чүү деп турарын көрүңер! Бир эвес улус бо сөс ёзугаар чугаалавас болза, оларда хаяа чырыы чок-тур+. 21Ындыг улус чер кырынга муңгарап-деңгереп, аштап-суксай берген улчуп чоруп каар; аштаан үезинде хорадап, боттарының хаанын база Бурганын каргаар+. 22Олар өрү-даа көөрге, черже-даа көөрге, чүгле качыгдал, коргунчуг дүмбей караңгы көстүр, олар дүмбей караңгыже октаттырар+. Ындыг-даа болза, караңгы биле баш муңгаш байдал кезээ мөңгеде турбас.

9

Чөптүг-шынныг хаанның төрүттүнгени

9^1Эрткен үеде Завулоннуң база Неффалимниң черин куду көрүп турган+,

а келир үеде өске чоннар чурттаан Галилеяны,
далайже баар орукта черни болгаш Иордан хемниң ындында черлерни алдаржыдар.

2Караңгыга чурттап орган чон өндүр улуг чырык көрүп кагды+,
дүмбей бүргээн черге чурттаан улуска чырык чайыннап келди+.

3Сен чонну көвүдедип+, аңаа улуг өөрүшкүнү хайырладың.

Ол Сээң мурнуңга, дүжүт ажаалдазының үезинде өөрүүрү дег, олча-тывыш үлежип тура,
өөрүп-байырлаары дег, өөрүп-хөглээр.

4Мадиан чонну чылча шапкан хүнүңде дег+,

Сен Бодуңнуң чонуңну хилинчектээн дөңгүнү, ооң эгиннеринде аар чүъктү уштуп,
ооң кызагдакчызының мергезин сыйып кагдың.

5Тулчуушкунга киришкен дайынчыларның идиин,
ханга борашкан хевин өрттедири-биле бериптер,
олар отка чемиш болур+.

6Чаш төл бис дээш төрүттүнген, оолду биске берген болгай!

Эрге-чагырга демдээ ооң эгиннеринде,
ол «Кайгамчык чөвүлекчи», «Мөге-шыырак Бурган»,

«Мөңге ада», «Амыр-тайбың хайырлаар чагырыкчы»+ деп адаттырар.

7Ооң эрге-чагыргазы база хайырлаар амыр-тайбыңы кызыгаар чок көвүдээр.

Ол Давид хаанның дүжүлгезинге саадап+, ооң күрүнезин чагырып,
ону шын шииткел болгаш чөптүг чорук-биле амдыгааштан эгелээш,
кезээ мөңгеде доктаадып, быжыглаар+.

Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчының күштүг күзели ол бүгүнү боттандырар!+

Дээрги-Чаяакчының Израильге килеңнээни

8Дээрги Иаковка удур шииткел сөзү ыткан,
ол сөс Израильдиң кырынга дүжер.

9-10Ол сөстү бүгү израиль чон биле Самарияның чурттакчылары билип алгаш-даа,
улуургак, турамык сеткил-чүрээнден: «Тууйбу бажыңнарны бузуп кагза-даа,
чонуп каан даштар-биле катап тудуп аар бис;
ыяш тудугларны үреп кагза-даа, пөштен кылган тудуглар-биле солуп аар бис» – деп турар-дыр.

11Дээрги-Чаяакчы оларга удур Рецинниң+ дайзыннарын көдүрер,
оларның өжээтеннерин ыдалаар.

12Арамейлер чөөн чүктен, филистимнер – барыын чүктен халдап келгеш,

Израильди чазыйланып, ажырыптар+.

Ынчан безин Дээрги-Чаяакчының килеңи чайлаттынмас,

Ооң холу ам-даа чонну кезедип, көдүрлүр+.

13Ынчалза-даа чон ону ам-даа соп турар Бурганче ээлбейн баар,

Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчыже чүткүвейн баар+.

14Дээрги-Чаяакчы чаңгыс хүнде Израильдиң бажын-даа, кудуруун-даа одура шавар,
бедик-чаагай будуктарны-даа, хыыргыышты-даа кезе шавар+.

15Баш дээрге баштыңнар болгаш ызыгууртаннар-дыр,
кудурук дээрге меге чүвеге өөредир бүдүү билирлер-дир+.

16Башкарыкчылары бо чонну өскээр эдерткен:

оларга башкарткан улус оруундан аза берген.

17Ынчангаш Дээрги ол чоннуң аныяк оолдары дээш сеткили өөрүвес,
өскүстерин, дулгуяк херээженнерин кээргевес,
чүге дээрге олар шупту – бужартаан, бузут үүлгедир улус-тур,
оларның аас-сөзү чүгле чүдек-бужар чүве чугаалаар.

Ынчан безин Дээрги-Чаяакчының килеңи чайлаттынмас,

Ооң холу ам-даа чонну кезедип, көдүрлүр+.

18Оларның бузуду от ышкаш чалбыышталып,
тенниг бок үнүштү чип, арга-арыгны өрттедип тур –
ыш адагашталдыр көдүрлүп үнүп тур.

19А Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчының килеңи черни өрттендир чиир,
чон оттуң чемижи апаар+.

Кым-даа бодунуң ха-дуңмазын кээргевес;

20оң талазындан үзе соп сыыргаш, аш артар;
солагай талазындан чигеш, тотпайн баар+.

Кижи бүрүзү бодунуң холунуң эъдин[*] чиир.

21Манассия Эфремни, Эфрем – Манассияны чиир,
олар ийилээн Иудеяже халдаар!

Ынчан безин Дээрги-Чаяакчының килеңи чайлаттынмас,

Ооң холу ам-даа чонну кезедип, көдүрлүр+.

10

10^1Чөптүг эвес хоойлулар үндүрүп,

кээргел чок доктаалдар бижип турар улус ат болур!+

2Силер мээң чонум иштинде ядыыларның эргезин казып турар,
түреңги улуска шын шииткел көргүспес+
база дулгуяк херээженнерниң кошкулун былаап аар,
өскүстерни үптеп турар улус-тур силер+.

3Кеземче хүнүнде, кажан ырактан келген айыыл-халап таварыырга, канчаар силер?

Дуза дилеп, кымче баар силер?

Эртине-байлааңарны каяа арттырып каар силер?

4Силер туттурган улус аразынга харыксырап олура дүжер
азы өлүрткен улус аразынга чыда дүжер силер.

Ынчан безин Дээрги-Чаяакчының килеңи чайлаттынмас,

Ооң холу ам-даа силерни кезедип, көдүрлүр+.

Бурганның турамык Ассирияны шииткени

5«Ассирия ат болур!

Ассирия дээрге Мээң килеңимниң шыкпыыжы-дыр,
ооң холунда – Мээң хорадаан сагыжымның кымчызы!+

6Мен Ассирияны Менден ойталаан чонга удур,
Мээң килеңнеп турарым чонга+ удур ыдар мен –
ону үптеп-тоназын, куругладыр олчалап алзын,
кудумчуда бок-хир дег, таптай бассын».

7Ынчалза-даа Ассирияның хааны Бурганның ону ыдып турарын билбес+,
ол бодунуң сеткил-чүрээнге өске чүве бодаар –
чер-делегейниң хөй күрүнелерин эжелеп, узуткаар деп бодаар.

8Ол хаан: «Бүгү хааннар чүгле мээң нояннарымга деңнежир эвес чүве бе?

9Калне хоорай+ – Кархемис ышкаш,

Хамат – Арпад ышкаш, Самария – Дамаск ышкаш эжелеттирбээн чүве бе?

10Мен өске күрүнелерни – Иерусалим биле Самарияның дүрзү-бурганнарындан артык күштүг
дүрзү-бурганнарлыг күрүнелерни эжелеп алган болганымда,

11Самарияны база ооң дүрзү-бурганнарын базып кааным дег,

Иерусалимни база ооң дүрзү-бурганнарын базып кагбас мен бе?» – деп бодап турар+.

12Дээрги Сион даг биле Иерусалимге удур кылып турар херээн төндүргеш,

Ассирияның хаанының улуургак, турамык сагыш-хөңнүн болгаш
ооң туразы улуг, өрү көрдүнер чоруун кезедир+.

13Ол хаан: «Мен ол бүгүнү күштүг холум-биле
база мерген угааным-биле кылдым,
билиим ол хире-дир!+
Чоннарның кызыгаарларын эде тургустум,
оларның курлавырларын үптеп алдым;
буга ышкаш, оларның хааннарын дүжүлгезинден дүжүр үстүм.

14Куш уязы тыпкан дег, Мээң холум чоннарның эртине-байлаан эжелеп алды;
кагдынган чуургалар чыып аары дег, мен бүгү чурттарны чыып алдым.

Кым-даа чалгынын далбаш кылбады, аксын ажыдып, сыйылавады» – дээн болгай.

15Ыяш кезип турар кижиден ооң балдызы өрү көрдүнер деп бе?

Ыяш хирээлеп турар кижиниң хирээзи ооң мурнунга хоолуургаар деп бе?

Мерге ону көдүрүп турар кижини көдүрүп шыдаар деп бе
азы ыяштан чазаан моң ыяштан бүтпээн ээзи кижини чайып шыдаар деп бе?

16Ынчангаш Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчы
ол хаанның семис-шыырак улузунче арып-дорар аарыг-човалаң ыдар+,
ооң ат-алдарлыг улузунуң аразынга чалбырааштыг от ышкаш чалбыыш өөскүдер.

17Израильдиң Чырыы ынчан от апаар,

Ооң ыдыктыг Бурганы чалбыыш апаар:

ол от чаңгыс хүн дургузунда тенниг бок үнүштү чиптер+.

18Ассирияның алдарлыг арга-арыын, дүжүткүр шөлдерин
ол от бүрүнү-биле узуткаар[*],
олар шупту өлүг-диригниң аразында аарыг кижи дег апаар.

19Ооң арга-арыының ыяжының артынчызы аажок эвээш санныг апаар,
ону чаш уруг безин санап шыдаптар.

Израильдиң артынчызы Бурганче эглир

20Ол хүн кээрге, Израильдиң артынчызы –

Иаковтуң салгалындан артып калган улус
боттарының дарлакчыларынга оон ыңай ынанмастай бээр,
а Дээрги-Чаяакчыга, Израильдиң ыдыктыг Бурганынга шыны-биле ынаныр.

21Израильдиң артынчызы мөге-шыырак Бурганче эглир.

22Израиль, сээң чонуң далай элезини ышкаш хөй санныг-даа болза+,
чүгле артынчы чон эглип кээр.

Бурган чөптүг узуткаашкын биле бажын ажыр кеземчени тодараткан.

23Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчы
тодаратканын ёзугаар бүгү чуртка узуткаашкын чорудар+.

24Ынчангаш Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчы:

«Мээң Сионда чурттаан чонум, сени шыкпыыш-биле улдап,
биеэде Египет ышкаш, моң арнып турар Ассириядан кортпа+.

25Удавас Мээң сеңээ хорадаан сагыжым часкарлы бээр,

Мээң килеңим кыптыгып, ассирийлерни узуткаар» – дээн.

26Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы Цур-Орив чанынга
мадиан чонну чылча шапканы+ дег
азы Египетке Бодунуң даянгыыжын далай суунче көдүргени дег+,

Ассирияже кымчызын көдүрер.
27Ол хүн кээрге, Ассирияның чүдүрген чүъгүн
сээң оорга-мойнуңдан дүжүрер,
хилинчектээн дөңгүзүн – мойнуңдан уштур,
ол дөңгү, күжениптериңге, буступ дүжер+.

28Дайзыннар Айатта чедип келген,
Мигронну+ таварып эрте берген,
Михмаска кошта чүъгүн арттырып каан[*].

29Олар кежигни+ эрте берген, Гевада хонуп чыдар.

Рама хоорай+ сирилээн, Саулдуң Гивазындан+ чурттакчылары дезипкен.

30Галлим суур+, өөледир ыгла!

Лаис, ону дыңна, Анатот+, аңаа харыыла!

31Мадмена чурттакчы чок арткан, Гевимниң чурттакчылары дезип, чаштына берген.

32Ол-ла хүн дайзыннар Новка доктаагаш+,

Сион дагда турар Иерусалимче чудуруу-биле кыжанган.

33Көрүңер! Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчы
коргунчуг күчү-күжү-биле ыяштарның будуктарын сыйып кааптар+.

Ыяштарның баштарын кезип кааптар,
бедик черлерни чавызадып каар.

34Дээрги-Чаяакчы шыргай арга-эзимни балды-биле кыргый кезер,
өндүр улуг Бурганның мурнунга Ливанның арга-эзими калбаш кээп дүжер!

11

Амыр-тайбың хайырлаар Хаан

11^1Иессейниң төжээнден Будук өзер,

ооң дазыл-дамырындан Өзүм үнер[*].

2Дээрги-Чаяакчының Сүлдези – мерген угаан биле угаан-сарыыл бээр Сүлде,
арга-сүме биле күш-шыдал бээр Сүлде,
билиг биле Дээрги-Чаяакчыдан коргуушкун бээр Сүлде – Ону бүргей аптар+.

3Дээрги-Чаяакчыдан коргары Аңаа өөрүнчүг болур.

Ол даштыкы хевир барымдаалап шиитпес,
дамчыыр чугаа ёзугаар херектер шиитпирлевес.
4Ядыыларны Ол шынныы-биле шиидер,
черниң түреңги улузунуң чаргы-чаалызын чөптүү-биле шиитпирлээр+.

Ооң чугаалаан сөзү, мерге дег, чер-делегейни кезедип согар,

Ол Бодунуң аксындан үнген тыныжы-биле бузуттуг улусту өлүрүп каар+.

5Ол чөптүг чорукту куржанып аар, шынчы чорук Ооң белинде куру болур.

6Ынчан бөрү хураган-биле кады чурттаар,
ирбиш анай-биле кады чыдар,
бызаа, арзылаң болгаш бугажык кады оъттап-чемненир+,
бичии оол оларны одарже сүрүп аппаар.
7Инек адыг-биле кады оъттаар,
оларның төлдери кады чыдар,
арзылаң, буга ышкаш, сиген чиир.
8Чаш төл чылан үңгүрүнүң аксынга ойнап болур,
бичии уруг шагар чылан чурттап турар үтче холун салып болур.

9Бурганның бүгү ыдыктыг даанга
бузут үүлгедир, хора халдадыр чорук турбас апаар+,
чүге дээрге, далайны сугларның долары дег,
чер-делегей Дээрги-Чаяакчыны билип аары-биле долдунар+.

Чоннарга тук

10Ол хүн кээрге, Иессейниң Дазылы бүгү чоннарга тук дег апаар+,
шупту аймактар Ооң чанынга чыглып кээр+,

Ооң чурттап турар чери алдаржыыр.

11Ол хүн кээрге, Дээрги холун катап база сунгаш,

Бодунуң чонунуң артынчызын Ассириядан, Египеттиң девискээрлеринден,

Эфиопиядан, Эламдан, Сеннаардан, Хамат хоорайдан болгаш
далайда ортулуктардан дедир эгидип аар+.

12Дээрги бүгү чоннарга тук көдүргеш,

Израильдиң үндүр сывыртаткан улузун чыып эккээр,

Иудеяның тоо быдараан чонун чер-делегейниң дөрт чүгүнден бөлүп эккээр+.

13Израильдиң адааргалы соксаар, Иудея аңаа өжээргевейн баар;

Израиль Иудеяга адааргавастай бээр, Иудея база Израиль-биле өжээннешпес+.

14Олар барыын чүкке филистимнерниң черлеринче шүүргедей ужуп, халдаар,
чөөн чүкте чурттаан аймактарны кады үптээр+;

Эдом биле Моавка удур холун көдүрер, аммон чон оларга чагыртыр.

15Дээрги-Чаяакчы Египеттиң далайының мугулдурун кургадып каар,
күштүг хат хадыдып, Бодунуң холун Евфрат хемниң кырынче сунар+.

Ол хем чеди адырык кылдыр чарлы бээрге,
улус ону идик ужулбайн кежип шыдаар апаар.

16Ынчан Ооң чонунуң артынчызынга, израиль чон Египеттен үнүп турган үеде дег+,

Ассириядан үнер делгем орук ажыттынар+.

12

Мактал ырлары

12^1Ол хүн кээрге+: «Дээрги-Чаяакчы, Сеңээ өөрүп четтирип тур мен!

Сен меңээ килеңнеп турган-даа болзуңза,

Бодуңнуң килеңиңни чайладып, меңээ аргалалды хайырладың.

2Шынап-ла, мээң Камгалакчым – Бурган,

Аңаа идегээр болгаш, чүден-даа кортпас мен.

Дээрги-Бурган-Чаяакчы – мээң күчү-күжүм, ырым;

Ол меңээ камгалал болду» – деп ырлаар сен+,

3камгалалдың кудуктарындан сугну өөрүшкүлүг узуп аар силер.

4Ол хүн кээрге: «Дээрги-Чаяакчыга өөрүп четтириңер,

Ооң адын кыйгырып, алгап-мактаңар;
чоннар аразынга Ооң ажыл-херектерин медээлеңер+,

Ооң ады өндүр улуг дээрзин оларга сагындырыңар+.

5Дээрги-Чаяакчыны алгап ырлаңар,

Ол өндүр улуг үүле-херек кылган болгай+,
ооң дугайында бүгү чер-делегейге билдингир апарзын.

6Сионнуң чурттакчылары, өөрүп-хөглеңер+,
чүге дээрге Израильдиң ыдыктыг Бурганы
силерниң араңарда өндүр улуг-дур!+» – деп ырлаар силер.

13

Вавилон дугайында өттүр билген медеглел

13^1Амоцтуң оглу Исайяның дамчытканы Вавилон дугайында өттүр билген медеглел бо-дур+.

2«Тас тей бажынга туктан көдүргеш+,
дайынчыларны кыйгырып, оларже хол чайыңар;
олар ызыгууртаннар хаалгазынче кире берзин.

3Мен Бодумга бараалгатканым шериглерге дужаал берген мен;

Мээң өндүр улуум дээш өөрүп-байырлап турар дайынчыларымны кыйгырып алдым –

Мээң килеңим ёзугаар хөделзиннер.

4Мөөң чон чыылганда дег, дагларда дааш-диңмит үнүп тур.

Эвилелдежип чыылган күрүнелер, чоннарның дааш-шимээни ол-дур!

Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы аг-шеригни тулчуушкунга белеткээн-дир.

5Ол аг-шериг ырак чурттан, чер-делегейниң ужу-кыдыындан кел чыдар:

Дээрги-Чаяакчы болгаш Ооң килеңиниң чепсээ+ бүгү чер-делегейни хоозурадыр!

6Ыглап-сыктаңар, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчының шииткелиниң хүнү чоокшулаан-дыр+ –

Күчүлүг Бурган бүрүн буураашкын чоруткан-дыр.

7Ынчангаш бүгү улустуң холдары салдына бээр+, кижи бүрүзүнүң чүрээ серт кынныр.

8Улус аажок коргар, олар аарышкыга алзып, курлу бээр,
божуп чыдар херээжен дег, хилинчек көөр+,
бот-боттарынче кайгап-харап көржүр,
арыннары агарып, девидей бээр.

9Көрүңер, Дээрги-Чаяакчының шииткелиниң хүнү кел чыдыр –

Ооң аажок хорадап, килеңнээни, хайыра чок ол хүнде
чер кыры ээнзиреп, ында чурттаан бачыттыг улус узуткаттырар+.

10Дээрниң сылдыстары биле чырымалдары боттарының чырыын чашпас;
үнүп орар хүн өжүп каар, ай чайынналдыр чырывас+.

11Мен бо делегейни бузуду дээш кезедир мен,
бузуттугларны кем-буруузу дээш кезедир мен.
Турамык улустуң улуургаан соксадыр мен,
түрлүг улустуң туразының улуун таптай базар мен+.

12Кижилер эвээжээш, арыг алдындан-даа, Офирден эккелген алдындан-даа+
ховар апаар кылып каар мен.

13Ынчаар дээш, Мен дээрни силгиир мен!

Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы хорадаарга,

Ооң килеңи кыптыккан хүнде чер-делегей бодунуң туружундан шимчей бээр+.

14Ынчан кижи бүрүзү, сүрүүшкүнден дескен чээрен дег,
кадарчы чок хойлар дег, бодунуң чонунче дедир чанар,
бодунуң черинче дезип маңнаар+.

15Туттурган-на кижи өттүр шаштырып аар,
таварышкан-на кижи хылыштан өлүп калыр.

16Оларның чаш төлдерин, боттары көрүп турда, черже чылча октап каар+;
оларның бажыңнарын үптеп-тонаар, кадайларын чазарлаар+.

17Көрүңер, Мен Вавилонга удур мөңгүннү үнелевес, алдынны тоомчага албас
мидий чонну+ көдүрер мен.

18Мидийлерниң чалары+ аныяк оолдарны адып каар,
олар чаш төлдерге хайыра көргүспес,
бичии уругларже кээргел-биле көрүнмес.

19Вавилон – күрүнелерниң эң каазы, халдей чоннуң алдары база чоргааралы,

Содом биле Гоморра ышкаш, Бурганга узуткаттырар+.

20Вавилонну улус кажан-даа ээлевес, салгалдан салгал дамчып чурттакчы чок болур+.

Араб кижи аңаа чадырын тикпес+, кадарчы кижи сүрүг малы-биле дыштанмас.

21Аңаа чүгле черлик аң-мең турар, шөө-бөрүлер ооң бажыңнарын долар;
аңаа страус куштар чурттаар+ база те-чуңма шурап маңнажыр.

22Бөрүлер ооң шивээлеринге[*], дилгилер – каас-коя ордуларынга улужар».

14

Израильдиң дедир чанып кээри

14^1Вавилоннуң кеземче көөр үези чоокшулаан,

ооң өлүр хүнү кээр четкен.

А Иаковту Дээрги-Чаяакчы өршээр, Израильди база катап шилип аар+ –
израильчилерни боттарының черинге чурттадып каар –
даштыкы улус олар-биле каттыжып, Иаковтуң салгалы-биле тудуш апаар+.

2Өске чоннар израиль чонну эдертип алгаш, ооң төрээн черинче дедир эккээр+.

Израиль чон Дээрги-Чаяакчының черинге
ол чоннарны бодунуң эр, кыс кулдары кылып аар
база ону тудуп аппарган улусту тудуп аар,
ону кызып-кыйып турган улусту чагырар.

Вавилоннуң хаанын кочулаан ыр

3Ол хүн, кажан Дээрги-Чаяакчы сени качыгдал, хөлзээзин болгаш каржы-дошкун кулданыгдан адырып каарга, 4Вавилоннуң хаанын кочулаан бо ырны ырлаар сен+:

«Хилинчектекчи чок апарды, ооң кызагдалы төндү!

5Дээрги-Чаяакчы бузуттугларның мергезин,
чагырыкчыларның кымчызын сыйып кагды.

6Хаан килеңней бергеш, чоннарны соксаал чок эттеп-соп,
хорадай бергеш, кээргел чок кызагдал-биле истеп-сүрүп турду.

7Бүгү чер-делегей ам дыштанып, амыр-чыргал көрүп чыдыр,
хөглүг ырлар дыңналып тур!

8Хадылар, Ливанның пөштери безин сээң бастырганың дээш байырлап:

„Сен мөңге уйгуң удуй бээриңге, бисти кым-даа кезедип келбестеди“ – дижип тур+.

9Өлүглер оранынче кирип туруңда,
сени уткуп аар дээш, ол оран хөлзеп эгелээн;
сени уткузун дээш, ол оран өлүг улустуң сүнезиннерин –
чер кырынга баштыңчылар бооп чораан бүгү улусту оттуруп,
өске чоннарның өлген хааннарын дүжүлгелерден сеңээ алдар кылдыр тургузуп турар.

10Олар шупту сеңээ: „Сен база, бис ышкаш, кошкак апарып,
биске дөмейлежи берген-дир сен“ – дээр.

11Сээң өндүр-чаагайың, чадаганнарың үнү –
ол бүгү өлүглер оранынче дүже берген.

Сеңээ сээктер дөжек болур, курттар – шуглак болур.

12Шолбан сылдыс, даң хаяазының төлү, канчап дээрден кээп дүштүң?!

Чоннарның дарлакчызы, сени черже дүжүр октапкан-дыр!+

13А сен бодуңнуң сеткил-чүрээңде: „Дээрже көдүрлү берейн+,
дүжүлгемни Бурганның сылдыстарындан өрү көдүрүп,
бурганнарның чөвүлежип чыглыр чери – Цафон дагның ийлеринге саадаайн[*].

14Үстүкү булуттардан өрү көдүрлүп, Дээди Өрүкү Бурганга дөмейлежийн“ – деп бодадың+.

15Ынчалза-даа тамыже, өлүглер оранының дүвүнче дүжүр октаткан сен!+

16Сени эскерип каан улус топтап көрүп, салым-чолуңну кайгап-харап турар:

„Черни шимчедир чайгап, күрүнелерни сириледип турган кижи бо бе?

17Делегейни ээнзиреткен, бүгү хоорайларны үреп бускан,
тудуп аппарган улузун бажыңынче чандырбайн турган кижи бо бе?+“

18Чоннарның хааннары шупту хүндүлүү-биле мөңге уйгузун удуп,
кижи бүрүзү бодунуң чевег-куюнда чыдар.
19Чүгле сени, чүдек-бужар сек дег[*],
чевег-куйга ажаавайн, үндүр октапкан;
хылышка шаштырткан, тамының даштарынче октаттырган өлүглер сени шып алган.

Улус буду таптай баскан мөчү-сөөк дег,

20сен ол хааннар-биле дөмей кылдыр хөөржүттүрбес сен,
чүге дээрге чуртуңну хоозурадып, чонуңну узуткап алган-дыр сен.

Бузуттугларның үре-салгалын улус мөңге шагда адап сагынмас+.

21Адазының кем-буруузу дээш, ооң оолдарын чок кылыры-биле белеткеңер.

Олар чер-делегейни эжелеп аар дээш көдүрүлбезин
база бүгү делегейни боттарының хоорайлары-биле дуглай тутпазын».

22«Оларга удур көдүрлүр мен – деп,
Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –
Вавилоннуң адын, дириг арткан чонун,
келир салгалын узуткап каар мен – деп,
Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –
23Мен ону чараа-чеченнер девискээри+,
тулааланчак хөөлбектер кылып каар мен;
узуткаашкын ширбиижи-биле ону үндүр ширбиир мен».

Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

Ассирия дугайында

24Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы: «Мен канчаар бодап алган мен, ынчаар болур,

Мен канчаар баш бурунгаар тодараткан мен, ынчаар боттаныр;

25Бодумнуң черимге ассирий аг-шеригни чылча шавар мен+,

Бодумнуң дагларымга оларны таптай базар мен.

Оларның дөңгүзү Мээң чонумдан уштунуп кээп дүжер,
оларның дарлалы ооң оорга-мойнундан адырлы бээр+.

26Бүгү чер-делегейге хамаарыштыр бодалым бо-дур,
бүгү чоннарны кезедир дээш көдүрүлген холум бо-дур.

27Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы бодал бодап аарга,
кым ону күш чок болдуруп шыдаарыл?

Ооң холу көдүрлүрге, кым ону чайладып шыдаарыл?» – деп даңгыраглап чугаалаан+.

Филистим чон дугайында

28Ахаз хаанның өлген чылында+ мындыг өттүр билген медеглел болган:

29«Филистимнер оларны чылча шаап турган шыкпыыштың сыйылганы дээш өөрүвезин;
чылан үре-салгалындан шагар чылан үнүп кээр,
ооң үре-төлү ок-чылан апаар.

30Ынчан эң ядыы улус тодар, түреңги улус айыыл чок черге дыштаныр.

Филистим чоннуң дазылын аш-биле узуткаар мен,
артып калган улузу өлүртүп каар.

31Ыглаңар, хаалгалар! Алгырып ыгла, хоорай!

Филистимнер, кортканыңардан дөгере көжүй бериңер!

Чүге дээрге соңгу чүктен ыш диргелип кел чыдыр,
ол аг-шеригде чыскаалдан чыдып калган кижи чок-тур.

32Ол чоннуң элчиннеринге чүү деп харыылаарыл?

„Дээрги-Чаяакчы Сионну доктааткан,

Ооң чонунуң түреңги улузу аңаа хоргадал тып аар“+ деп харыылаар ужурлуг».

15

Моав дугайында

15^1Моав дугайында өттүр билген медеглел бо-дур+.

Чаңгыс дүне Ар хоорайны хоозураткан+ – Моавты узуткап каан;
чаңгыс дүне Кир хоорайны хоозураткан – Моавты узуткап каан.

2Ооң чурттакчылары бурганнарының өргээзинче чедип келген,

Дивоннуң чурттакчылары ыдыктыг черже ыы-сыылыг чедип келген.

Моав чон Нево болгаш Медева хоорайлар дээш ыглап-сыктаар+ –
кажыыдал демдээ кылдыр бүгү улустуң бажын таарып, салын чүлүп каан+.

3Моавтың кудумчуларында улус качыгдалдың самдар хевин кедип алган,
бажыңнар кырында, шөлдерде бүгү улус доңгая кээп дүшкеш, ыглажып тур.

4Эсевон биле Элеале хоорайлар+ алгырып ыглап тур –
оларның үнү мырыңай Иаацада дыңналып турар.

Моавтың шериглери база ыглажып, сеткил-сагыжы сүрээдеп тур.

5Мээң чүрээм Моав дээш ыглап тур;
ооң дескен улузу Сигорже, Эглат-Шелишияга чедир дезип тур;
олар Лухитче+ ыы-сыылыг көдүрлүп,

Хоронаим баар орукта боттарының аштырыышкыны дээш ыглажып тур.

6Нимрим хемниң суу соглуп калган,
шыктар кургап, оът-сиген оңа берген – үнүш-дүжүт артпаан.

7Моавтар эртине-байлааның камнап алган артынчызын

Талдар шынаазы-биле аппар чыдар.

8Моавтың бүгү кыдыг-кызыгаарында ыы-сыы чаңгыланып тур,
улус Эглаимге чедир, Беэр-Элимге чедир ыглажып тур,

9чүге дээрге Димоннуң суун хан долган-дыр.

А Мен Димонче оон-даа улуг айыыл-халап ыдар мен –

Моавтан дескен улусче база чуртта артып калган улусче арзылаңнар халдаар.

16

16^1Моавтың чагырыкчылары Села хоорайдан+, ээн кургаг хову кежир,

Сион дагже белек кылдыр хураганнар чорудуп берген.

2Арнон хемниң кежиглеринде+ моав херээженнер уязындан үндүр октаткаш,
чалгыннарын далбаңнаткан куштар ышкаш апарган.

3Моавтар Иерусалимден: «Биске сүмеден берип, шиитпирден үндүр.

Дал дүъште бодуңнуң хөлегең-биле бисти, дүн дүшкен ышкаш, шуглап ал.

Сывыртаткан улузувусту чажырывыт, дескен улусту айтып бербе.

4Моавтан сывыртаткан улузувус сээңиинге чурттап артсын,
оларга узуткакчыдан хоргадал бооп көр» – деп дилээн.

Кызагдакчы чок апаар, хоозураашкын соксап, чуртту базынган улус чиде бээр.

5Ынчан Давидтиң дүжүлгези шынчы чорук ачызы-биле доктаап, быжыгар –
дүжүлгеге шынга бүргеткен чагырыкчы саадаар;
ол чөптүг чорукче чүткүп, шынныг шииткел үндүрер дээш далажыр+.

6«Бис Моавтың улуургааның, ооң аажок улуургаа биле турамыының дугайында,
ооң адыыргаа биле туразының улуунуң дугайында дыңнаан бис+,
а ооң көөргеттинер чоруу хоозун-меге-дир».

7Ынчангаш моав чон бодунуң чурту дээш качыгдап, шупту ишкирнип ыглап турар.

Ажыг-шүжүгге алыскан улус, Кир-Харешет хоорайга+
эки-чаагай амыдыралыңарны сактып, ыглажыңар-ла!+

8Эсевоннуң шөлдери болгаш Сивманың виноград шөлдери кургап калган.

Чоннарның чагырыкчылары биеэде Иазер хоорайга+ чедир үнүп,
ээн кургаг хову чедир чаттылып турган эң эки сыптарны таптай базып каапкан.

Оларның адырлары өзүп тарап, далай ындынче эрттир үнүп турган.

9Мен Сивмада виноград шөлү дээш, Иазер дээш ыглааным дег, ыглап тур мен;

Эсевон биле Элеале+, силерни караам чажы-биле суггарар мен!

Чүге дээрге улус сээң чайгы чимизиң чыгбастап, бышкан тарааң ажаавастады,
өөрүшкүлүг дааш-шимээн дыңналбастады.

10Дүжүткүр черни хөглээшкин биле өөрүшкү каггаш барды,
виноград шөлдеринде кым-даа ырлап, байырлавастады,
виноград сы базар оңгарларда кым-даа виноград таптай баспайн турар,
чүге дээрге Мен өөрүп-байырлаан алгы-кышкыны соксадып кагдым.

11Ынчангаш ишти-хөңнүм Моав дээш, сеткил-чүрээм – Кир-Харешет дээш,
чадаган ышкаш, ыглап тур+.

12Моавтар ыдыктыг черлерге чедип келгеш,
шылагыже чаннып, мөргүүрге-даа, ажык-дуза чок болур.

13Дээрги-Чаяакчының Моавка хамаарыштыр шаанда чугаалап каан сөзү ол-дур.

14А ам Дээрги-Чаяакчы: «Хөлечик кижиниң ажыл кылып эрттирер хуусаазы дег+, дараазында үш чыл эрте бээрге, Моавтың алдар-ады баксыраар+, ооң хөй санныг чону кырлып каар, көңгүс эвээш санныг, кошкак артынчы артар» – деп чугаалаан.

17

Дамаск болгаш Израиль дугайында

17^1Дамаск дугайында өттүр билген медеглел бо-дур+.

«Дыңнаңар, Дамаск моон соңгаар хоорайлар санындан казыттырар,
бузундулар оваазы апаар.

2Ароерниң хоорайлары ээн кагдынып,
чүгле мал сүрүг аңаа дыштанып чыдып, одарлаар,
ол мал-маганны хойзур кижи артпас+.

3Израильге быжыглалдыг хоорай, Дамаскыга – хаанныг чагырга турбас апаар;
арамейлерниң артынчызынга израиль чоннуң алдар-адының салымы онаажыр».

Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

4«Ол хүн кээрге, Израильдиң алдар-ады кудулаар,
семис мага-боду арып-доруптар.

5Ол чүүл болза, кажан Рефаим шынаазында+ шөлден тараа кезикчизи
дүжүт ажаап ап, ооң холу тараа бажын кезип,
куругладыр чыып каапканда дег болур.
6Олива чимизин ажаап ап турда,
ооң шыпшык бажынга ийи-үш оливканың,
чимистелген будуктарга дөрт-беш каттың артып каары дег,
чүгле каш израиль кижи менди артар+».

Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

7Ол хүн улус боттарының Чаяакчызынче көөр,

Израильдиң ыдыктыг Бурганынче көрүжүн шиглээр.

8Олар ооң соонда өргүл салыр черлерже,
боттарының холу, салаалары-биле кылган чүүлүнче көрбес апаар,
ыдыктыг ыяштар, адагаштарга идегевестей бээр+.

9Израиль, ол хүн сээң быжыглалдыг хоорайларың –
өске чоннарның израильчилерге арттырып кааны, кагдынган хоорайлар –
дуй үнген ыяштар биле чадаң үнүштерге шыва алзыр. Ол чер ээнзиреп каар+.

10Чүге дээрге сен бодуңну камгалап турар Бурганны уттупкан-дыр сен,
бодуңну хоргададып турар Хаяны сагынмаан-дыр сен+.

Каас сесерликтер тарып, өске бурганга тураскааткан сыптар олуртуп алган-дыр сен.

11Оларны олурткан хүнүңде-ле өстүрүп ап шыдадың,
тарып каарыңга, даартазында-ла чечектели бээр кылып алдың,
ынчалза-даа дүжүт албас сен,
ол хүн аарыг-човалаң биле улуг качыгдал ажаап аар сен.

12Аа халак, хөй чоннарның аг-шерии чалгып хөлзээн далай ышкаш шимээргеп тур!+

Аймак-чоннар шапкын агым суглар каалаан ышкаш алгы-кышкы үндүрүп тур!

13Чоннар шапкын агым суглар каалаан дег мөөредир алгыржып тур,
ынчалза-даа Дээрги-Чаяакчыга сойгалаткаш, олар ырадыр дезип маңнажы бээр;
дагларда хат доюлдурган доозун дег, казыргыга бөөлдеткен довурак дег,
сывыртадып чоруп бээр.

14Кежээ када көөрүңерге, коргунчуг дайзыннар бар болур,
а эртен олар чиде бээр.

Бисти үптеп, хоозурадып турган улустуң хуу-салымы,
үлүг-хуузу ол-дур.

18

Эфиопия дугайында

181-2Чалгыннарның шартылаан даажы долган,

Эфиопияның хемнериниң ындында чыдар,
элчиннерин далай-биле, кулузундан кылган хемелерге олурткаш,
суглар-биле эжиндирип чорудуп турар чурт ат болур!

Шалыпкын элчилер, узун, сал чок чонга,
ырак-чоокка-даа түрлүг көстүр чонга,
улуг-шыырак, эжелекчи, черин хемнер үзүктээн чонга барыңар.

3Чер-делегейни ээлеп чурттаан бүгү улус, черниң чурттакчылары,
даглар кырынга тук көдүрлүрге+,
көрүңер, труба этсирге, дыңнаңар!

4Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы меңээ: «Хүн хүнней бергенде,
изиг кааңда чиргилчин бырлаңнап турда болгаш ажаалда үезинде
дунааргай изигде туманналчак дүдүскек астына бергенде,

Бодумнуң черимге+ артып калгаш, анаа көрүп турар мен.

5Виноград ажаалдазының бетинде-ле,
кажан ооң чечээ дүжүп, салбакта кады быжып эгелеп турда,
дайзын ол будук, өзүмнерни бижээ-биле одура кезип кааптар.

6Ол бүгүнү дагларда араатан куштар биле черлик аң-меңге арттырып каар;
куштар чайны өттүр ону чиир, черлик аң-мең кыштадыр чиир» – дээн.

7Ол үеде Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчыга шак ол узун, сал чок чондан,
ырак-чоокка-даа түрлүг көстүр чондан албан-үндүттү
улуг-шыырак, эжелекчи чон Сион дагже –

Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчының адынга тураскааткан черже эккээр.

19

Египет дугайында

19^1Египет дугайында өттүр билген медеглел бо-дур+.

Дыңнаңар, Дээрги-Чаяакчы чоруккур булутта саадапкан+,

Египетче кел чыдыр.

Египеттиң дүрзү-бурганнары Ону көргеш, сириңейнип тур+,
египетчилерниң чүректери кортканындан шапкыланып тур.

2«Мен египетчилерни египетчилерге удур дайылдаштырар мен –
ха-дуңмалышкы улус, эжишкилер, бир хоорай биле өске хоорай,
бир девискээр биле өске девискээр бот-боттарынга удур чаалажыр+.

3Египетчилерниң сузу бастынар,

Мен оларның бодап алган чүүлдерин чүү-даа эвес кылып каар мен+;
олар дүрзү-бурганнардан, өлүг улус сүнезиннеринден,
караң көрнүрлерден арга-сүме айтырар+.

4Мен Египетти каржы-дошкун чагырыкчының холунга хүлээдип бээр мен,
кээргел чок хаан оларны чагырар+» – деп, Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчы медеглээн.

5Далайның суу тырттына бээр, хем соглуп, кургап каар+.

6Адырлар, бугалар чыдып эгелээр,

Египеттиң хем-суглары сыыгап, соглуп каар+.

Кулузун, хыыргыыш оңа бээр.

7Хем эриинде шырыштар, Нилдиң чанында тараан бүгү тараа
кургап, тарадыр хадыткаш, чиде бээр.

8Балыкчылар муңгараар, Нил хемче сыырткыыжын октап турар бүгү улус ыглажыр,
сугже четки октап турар улус ундараар.

9Лён дырап турар улус идегелин шуут ышкынар,
пөс аргыкчыларының арны агара бээр.

10Хеп аргыкчылары муңгагдаар, хөлезилеттинген ажылчыннарның сагыш-сеткили качыгдалга алзыр.

11Цоан хоорайның нояннары шуут угаан чок-тур!+

Фараоннуң мерген угаанныг чөвүлекчилери мелегей сүме кадып тур.

Канчап силер фараонга: «Мерген угаанныгларның үре-салгалы бис,
эрте-бурунгу хааннардан укталган бис!» – дээр силер?

12Египет, сээң мерген угаанныгларың ам кайыл?+

Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчының Египетке удур бодалын
олар ам сеңээ чугаалап, тайылбырлап берзин.

13Цоанның нояннарының угааны четпес-тир,

Мемфис хоорайның+ нояннары дуурайлаттырган-дыр;

Египетти ооң аймактарының баштыңнары оруундан астыктырган-дыр.

14Дээрги-Чаяакчы оларның угаан-сарыылын ээдереткен-дир,
ынчангаш олар Египеттиң бүгү ажыл-херектерин будап каапкан-дыр:

Египет ам, эзирик кижи дег, бодунуң кускузун сүзүп+, улчуп чоруп турар.

15Египетке ам кым-даа: ооң бажы-даа, кудуруу-даа,
бедик-чаагай будуктары-даа, хыыргыыжы-даа дузалап шыдавас+.

16Ол хүн кээрге, египетчилер херээженнер дег апарып+,

Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчының оларга удур көдүрер холундан корткаш, сирилей бээр.

17Иудеяның чери дээш Египет коргуушкунга алзыптар.

Иудеяның адын адаарга, дыңнаан кижи бүрүзү

Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчының Египет дугайында бодалы дээш коргуп-сүртээр.

18Ол хүн беш египет хоорай Ханаанның дылы-биле чугаалап+,

Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчының ады-биле даңгыраглап эгелээр.

Ол хоорайларның бирээзи Үрегдээшкин хоорайы[*] деп адаттырар.

19Ол хүн Дээрги-Чаяакчыга өргүл салыр бедик чер Египеттиң ортузунга турар,
а Дээрги-Чаяакчыга тураскаал+ ооң кызыгаарынга турар.

20Ол дээрге египет черге Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы дугайында сагындырыг, херечилел болур.

Кажан египетчилер боттарының кызагдакчыларындан адырлыр дээш

Дээрги-Чаяакчыдан дуза дилеп кыйгырарга,

Ол камгалакчы биле баштыңны оларга чорудуп берип, камгалаар.

21Дээрги-Чаяакчы Египетке ынчалдыр ажыттынар;
ол хүн египетчилер Дээрги-Чаяакчыны билип алгаш,

Аңаа мөгейип, өргүл малдары биле далган-тараа өргүлдери эккеп салыр
база Дээрги-Чаяакчыга даңгырактар бергеш, күүседир+.

22Дээрги-Чаяакчы Египетти кезедир; кезеткеш, оон экиртип каар+.

Олар Дээрги-Чаяакчыже эглип, мөргүүрге,

Ол оларның дилээнге харыылап, экиртип каар.

23Ол хүн Египеттен Ассирияже улуг делгем орук шөйлүр+.

Ассирийлер Египетче, а египетчилер – Ассирияже аргыжып чоруур,
египетчилер ассирийлер-биле кады Дээрги-Чаяакчыга бараан болур[*].

24Ол хүн Израиль үш улуг күрүнениң бирээзи болуп,

Египет болгаш Ассирия-биле деңнежи бээр;
ол чер-делегейге ачы-буянны хайырлаар+.

25Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы оларны алгап-йөрээп:

«Мээң египет чонум, Мээң холумнуң бүдүргени Ассирия, Мээң өнчүм Израиль –
олар шупту Мээң ачы-буянымны алыр» – дээр.

20

Египет биле Эфиопия дугайында

20^1Ассирияның хааны Саргоннуң чорудупканы кол шериг баштыңы Азот хоорайга+ чедип келгеш, аңаа удур чаалажып, эжелеп алганы чылда – 2ол үеде Дээрги-Чаяакчы Амоцтуң оглу Исайяга: «Белиңде ораап алганың качыгдал хевин база будуңда идииңни уштуп каавыт» – дээн. Исайя ынчаар кылгаш, чанагаш, кызыл-даван чоруп турган+.

3Дээрги-Чаяакчы ынчан мынча дээн: «Мээң чалчам Исайяның Египет биле Эфиопияның келир үезинче айыткан демдек бооп+, үш чыл дургузунда чанагаш, кызыл-даван чоруп турганы дег, 4Египеттиң база Эфиопияның туттурган улузун Ассирияның хааны кырган-чалыы дивейн, чанагаш, кызыл-даван, чаяазы көстүп чоруур кылдыр, Египеттиң шалдаңын көргүзүп, тудуп алгаш баар+. 5Эфиопияга идегеп, Египет-биле мактанып турган улус коргуп-сүртеп, бак атка кирер. 6Ол хүн кээрге, далай эрииниң чурттакчылары: „Көрүңер, бистиң идегеп турганывыс, олардан дуза дилеп, Ассирияның хаанындан адырлып аар дээш, хоргадап барып турганывыс улус канчап барган-дыр! Бис ам канчап камгалал алыр улус боор бис?!“ – деп чугаалажыр».

21

Вавилон дугайында

21^1Далай чанында ээн кургаг хову дугайында өттүр билген медеглел бо-дур+.

Негевтиң кырында хадаан шуурганнар дег+,
дайзын ээн кургаг ховудан, коргунчуг черден кел чыдар.

2Түрлүг көстүүшкүннү Дээрги-Чаяакчы менче чоруткан чүве:

«Өскерликчи өскерлип турар+, хоозурадыкчы үптеп-хоозурадып турар.

Элам+, хоорайже халда! Мидия, хоорайны бүзээле!+

Мен ам бүгү уё-човуурну төндүрейн!»

3Ол дээш мээң мага-бодум аарышкыдан сыртылаан,
божуп чыдар херээжен дег, хилинчекке алыскан мен+.

Дыңнаан чүвем дээш качыгдап тур мен,
көрген чүвем дээш дүвүреп тур мен.

4Чүрээм согуу тиккиңейнип, кортканымдан сирилеп тур мен.

Дыка күзенчиг турган келир үе меңээ коргуушкун бооп хуула берди.

5Шериг баштыңнары ширтектер чадып, стол-ширээге аъш-чем салып,
ижип-чиген соонда, тура халчып келген, дозуг-камгалалдарын белеткеп алган!

6Дээрги меңээ: «Барып, доскуулчудан тургузуп каг.

Ол көрүп турар чүвезин чугаалазын+.

7Доскуулчу ийи аът коштаан дайынчы тергени
база элчиген, теве мунган улусту көрүп каар.

Ол кичээнгейлиг дыңнаалап турзун» – дээн.

8Доскуулчу[*]: «Дээргим! Хүннүң-не мында доскуулдап тур мен+,
дүнениң-не база бо черде тур мен.

9Көөрүмге, ийи аът коштаан дайынчы терге кел чыдыр!» – деп дыңзыдыр чугаалаан.

«Ооң: „Вавилон шуут буурады! Ооң бүгү дүрзү-бурганнары
черде чуура шаптырып алган чыдыр!+“ – деп кыйгырганын дыңнаан мен».

10О, тараа дег бастырткан мээң чонум+,
сеңээ ам Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганындан дыңнаан чүвемни чугаалап тур мен.

Эдом дугайында

11Эдом[*] дугайында өттүр билген медеглел бо-дур.

Улус мени Сеирден[*]: «Доскуулчу, дүн кажан төнерил?

Доскуулчу, дүн кажан төнерил?» – деп айтырган.

12Доскуулчу: «Даң адып ор, ынчалза-даа дүн үргүлчүлевишаан-дыр.

Билип алыксаар болзуңарза, катап база чедип кээп, айтырыңар» – деп харыылаан.

Аравия дугайында

13Аравия дугайында өттүр билген медеглел бо-дур.

Деданнарның[*] чиң сөөрткен тевелери,

Аравияның шырыштарында хонуп ап тур силер.

14Теманың+ чурттакчылары, кагып-суксаан улуска сугдан бериңер;
ойлап-дескен улуска аъш-чемден эккелиңер.

15Олар дээрге хынындан ужулган хылыштан, хере тырткан чадан,
кадыг-дошкун дайын-чаадан дескен улус-тур.

16Дээрги меңээ: «Хөлечик кижиниң ажыл кылып эрттирер хуусаазы дег, дараазында чыл эрте бээрге, Кедарның[*] бүгү алдар-ады чиде бээр+. 17Кедарның ча адар дайынчыларындан чүгле каш кижи дириг артар» – дээн.

Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвези ол-дур.

22

Иерусалим дугайында

22^1Көстүүшкүн шынаазының дугайында өттүр билген медеглел бо-дур.

Сээң-биле чүү болуп тур?

Чүге сээң чурттакчыларың шупту бажыңнарының кырында чыглып келди?

2Шимээргеп хөлзеп, өөрүп-байырлап турган хоорай+,
сээң кырлып калган улузуң хылышка шаштырбаан-дыр+,
тулчуушкун үезинде өлбээн-дир.

3Сээң хамык баштыңнарың кады дезе берген, чаларын октапкаш, туттуруп алган.

Хоорайга турган бүгү улус ырадыр дезип маңнааш-даа, туттуруп алган-дыр.

4Ынчангаш: «Менче көрбеңер, качыгдап, ыглап алыйн+.

Хөңнүм чазаарын оралдашпаңар, мээң күжүр чонум когаралды көрген болгай» – деп чугаалаан мен.

5Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчының кеземче хүнү –

Көстүүшкүн шынаазында девидээшкин, чылча шавыышкын, мөгүдээшкин хүнү!

Хананы үрей үстүрүп-ле тур – качыгдалдың кышкызы даг бажында дыңналы берди.

6Эламның шериглери+ саадактарын белеткеп алган,
дайынчы тергелер, аъттыг шеригжилер дайылдажырынга белен;

Кир+ чурттуг шериглер дозуг-камгалалдарын көдүрүп тур.

7Сээң кайгамчык эки шынааларыңны дайынчы тергелер долган,
аъттыг шеригжилер хаалга чанында чыскаалыпкан.

8Иудеяның быжыглалдарын бузуп каапкан.

Силер ол хүн Ыяш ордуда[*] шыгжаан ок-чепсекче көрүжүңер шиглээн силер. 9Давидтиң Хоорайының+ ханазында дежик черлерниң хөйүн көрүп каан силер. Сугну Адаккы хөөлбекти долдур курлавырлап узуп алган силер. 10Иерусалимде бажыңнарны хынап көргеш, хананы быжыглаары-биле оларның чамдыызын бузуп каапкан силер. 11Ийи хана аразынга Эрги хөөлбектиң суун курлавырлаар суг шыгжамыры тудуп алган силер. Ынчалза-даа ол айыыл-халаптың боорун баш бурунгаар шиитпирлээн Бурганче көрүнмээн силер, ол бүгүнү шаг шаанда-ла бодап алган Бурганче кичээнгей салбаан силер.

12Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчы силерге ол хүн ыглап-сыктаарын,
качыгдалдан бажыңарны дөңгүрертир чүлүп+, самдар хепти кедерин сүмелээн+.

13Ооң орнунга өөрүп-хөглеп, байырлап, шарылар соп, хойлар дөгерип, эът чип, арага ижип+:

«Даарта өлүп каар бис – ам дойлап, ижип-чип аалы!» – деп турар-дыр силер+.

14Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы меңээ: «Ол бачыдыңар өршээттинмес, өлүп каар силер!» – деп дыңнаткан.

Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчының чугаалаан чүвези ол-дур.

Дээди дүжүмет дугайында

15Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчы мынча дээн: «Барып, хаанның дүжүмеди, орду башкарыкчызы Севнага+ мону дамчыт:

16„Сен кым сен? Мында кандыг улузуң барыл?

Канчап маңаа бодуңга чевег-куй оюп ап диттигиптиң?+

Чевег-куйну бедик черге оюп алган-дыр сен,
чыдар чериңни хаяга кылып алган-дыр сен.
17Көөр сен, күш-шыдалдыг кижи,

Дээрги-Чаяакчы сени дыңзыг туткаш, дүжүр октаптар!

18Ол сени борбайтыр дүргеш, улуг делгем чуртче шывадаптар.

Сен аңаа өлүп каар сен, каас-коя чуузаларың аңаа артып каар, о, сен хөөкүй,
бодуңнуң дээргиңниң ордузунуң бужар-багы!

19Мен сени эрге-дужаалыңдан халаар мен, ажыл-албаныңдан дүжүртүр сен!“

20Ол хүн кээрге, Мен Хелкияның оглу Элиакимни+ –

Бодумнуң чалчамны кыйгырып аар мен.

21Аңаа сээң хевиңни кедиргеш, сээң куруң-биле куржаар мен,
сээң эрге-чагыргаңны аңаа хүлээдип бээр мен.

Ол Иерусалимниң чурттакчыларынга, иудей чонга ада дег болур.

22Мен ооң холунга Давидтиң ордузунуң дүлгүүрүн+ тутсуп каар мен,
ооң ажыткан чүвезин кым-даа хаап шыдавас,
ооң хаап каан чүвезин кым-даа ажыдып шыдавас+.

23Мен ону кадыг-быжыг черже, кадаг ышкаш, киир кагар мен;
ол бодунуң төрел бөлүүнге алдарлыг дүжүлге апаар.

24Ооң төрел бөлүүнүң бүгү алдар-ады: бүгү салгакчылар, ажы-төл,
кадагда азып каан аяк-сава дег, доңгалар дег, кадагдан хамаарылгалыг болур.

25Ол хүн кээрге, демги кадаг, кадыг-быжыг черже кадап каан-даа болза,
божаңнай бээр – деп, Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

Ол кадагны ушта шааптарга, кээп дүжер,
аңаа азып каан турган бүгү чүък чок апаар».

Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвези ол-дур.

23

Финикия дугайында

23^1Тир хоорай дугайында өттүр билген медеглел бо-дур+.

Ыглап-сыктаңар, Фарсистен ээп келген корабльдар!+

Тир хоорай үрелип бузулган-дыр, бүдүн бажың артпаан-дыр.

Ол медээ оларга китт черден чеде берген[*].

2Ыыт чок барыңар, далай эрииниң чурттакчылары, Сидон+ хоорайның садыгжылары!

Далайга эжиндирип, байып турган силер;

3Египеттен тарааны, Шихор болгаш Нилдиң эриктеринден дүжүттү
улуг делгем суглар кыры-биле сөөртүп турган силер.

Хоорайыңар хөй чоннарның садыг кылыр чери турган+.

4Сидон, далай эриинде шивээ, ам бак атка кирген-дир сен!

Далай: «Эъдим аарып, божуп көрбедим.

Оолдар өстүрүп, кыстар кижизитпедим!» – деп турар.

5Кажан Тир дугайында бо медээ Египетке чеде бээрге,
египетчилер сириңейни бээр.

6Далай эрииниң чурттакчылары, Фарсисче көже бериңер, ыглап-сыктаңар!

7Тир хоорайның чурттакчыларының буттары
оларны ырак черлерге турумчуп чурттаар кылдыр алгаш барып турган болгай.

Шаандакы үеде үндезилеттинген, өөрүп-хөглээн хоорайыңар ам канчап барганы ол?

8Тирге – хааннарны дүжүлгеге олуртуп турган,
садыгжылары чагырыкчылар бооп келген,
садыг кылыр улузу чер-делегейде алдаржаан хоорайга –
ындыг хуу-салымны кым онааганыл?

9Ону Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы онааган:

турамык, хүндүткелге ынак бүгү улустуң адын баксырадыр дээш
база чер кырында бүгү алдар-аттыг улусту куду көөр дээш Ол ынчанган.

10Фарсистиң чурттакчылары, чуртуңарже эжиндирип чоруй барыңар,
силерге мында өртээл чок-тур!

11Дээрги-Чаяакчы Бодунуң холун далай кырынче сунарга+,
күрүнелер сириңейни берген.

Ол Ханаанның шивээлерин бузар деп дужаал үндүрген.

12Дээрги-Чаяакчы: «Чазарлаттырган уруг, күжүр Сидон-кыс,
моон соңгаар өөрүшкү көрбес сен!

Доп-дораан китт черже[*] чоруй баар-даа болзуңза,
аңаа безин амыр-дыш көрбес сен» – дээн.

13Халдейлер чуртунче көрүңер+, ол чон ам чок-тур!

Ассирия ооң черин черлик аң-меңге берипкен.

Ассирийлер бүзээлел суургалары тудуп алгаш,
халдейлерниң бүгү шивээлерин үрегдеп бузуп,
бүгү чүвени бузундулар кылып каапкан.

14Ыглап-сыктаңар, Фарсистен ээп келген корабльдар!

Силерниң шивээңер үрелип бузулган-дыр.

15Хүнү кээрге, Тир хоорай бир хаанның назыны хире хуусаада –
чеден чыл дургузунда+ уттундура бээр.

Ынчалза-даа ол чеден чыл эрте бээрге,
бир ырда кирген самыын-садар херээжен-биле болган чүве Тир-биле болур:

16«Чадаганың туткаш, хоорайны эргий кези,
хамык улуска кагдырган самыын-садар кыс!
Кызып-кызып аянныг кылдыр ойна,
хөй ырдан улай-улай ырла – улус сени сактып кээр чадавас».

17Чеден чыл эрте бээрге, Дээрги-Чаяакчы Тирже сагыш салыр.

Тир база катап бодунуң садыг ажылын кылып,
чер кырында бар бүгү күрүнелер-биле будалып эгелээр+.

18Ындыг-даа болза, ооң орулгазы, ажык-кончаазын

Дээрги-Чаяакчыга аңгылап каан болур – ону чыып, шыгжавас –
ол орулганы Дээрги-Чаяакчының күзээн аайы-биле чурттап турар улусту
тоттур чемгереринге база шынарлыг хепкереринге ажыглаар.

24

Бурганның чер-делегейни кезедири

24^1Дээрги-Чаяакчы чер-делегейни хоозурадып, куругладып каар+ –

ооң хевир-дүрзүзүн үреп, ында чурттап турар улусту тарадыр сывыртаптар.

2Карачал улусту база Бурганның бараалгакчыларын,
эр, херээжен чалчаларны база оларның дээргилерин,
чегдинген кижини база чээли берикчизин,
чиижең хөөчү кижини база өрелиг кижини –
шуптузун чаңгыс салым-хуу манап турар+.

3Чер шуут-ла хоозурап, үптеттирер.

Дээрги-Чаяакчының чугаалаан сөзү ол-дур.

4Чер качыгдап, харыксыраар+,
бүгү делегей хилинчек көрүп, харыксыраар,
бедик дээр биле чер харыксыраар![*]
5Черни ооң чурттакчылары бужартаткан+:

олар хоойлуларны херекке албаан, дүрүмнерни тооваан,
мөңге чагыг-керээни үрээн.

6Ынчангаш черни каргыш чиир+ –
ооң чурттакчылары бачыт дээш кеземчеге онаашкан!

Ынчангаш черниң чурттакчылары өрттенип каар+, чүгле эвээш кижи артар.

7Виноград чулуу соглуп+, сыптар кадып каар,
сеткил-чүрээнден хөглеп турган улус аар тынар.

8Хөглүг дамбыралар ыыт чок баар, өөрүп-байырлаан үннер дыңналбастаар,
хөглүг чадаганнар ыыды чидер+.

9Улус арага ижип, ырлашпас апаар –
эзиртир суксун ижерге, ажыы кончуг апаар.

10Ээнзирээн хоорайны үреп бузуп кааптар,
хамык бажыңнар хааглыг боор – кирер арга чок.

11Арага чок боорга, кудумчуларга алгы-кышкы дыңналыр.

Хөглээшкин өжүп каар, өөрүшкү черни каапкаш баар+.

12Хоорайга чүгле хоозурал артар,
ооң хаалгаларын буза шаап кааптар.

13Чер кырынга, чоннар аразынга ындыг болур.

Олива чимизи азы виноград чыып турда ышкаш,
ажаалда адакталган үеде чүгле каш борбак кат артканда ышкаш болур+.

14Дыңзыг үннер, өөрүшкүлүг алгы-кышкы дыңналыр –

Дээрги-Чаяакчының өндүр бедиин барыын чүкке алгап ырлаар!

15Дээрги-Чаяакчыны чөөн чүкке база алгап-мактаңар!

Дээрги-Чаяакчының, Израильдиң Бурганының адын
далай эриин дургаар алдаржыдыңар!

16Чер-делегейниң ужу-кыдыындан: «Чөптүг Бурганга алдар!» – деп
ырлажырын дыңнаар бис.

А мен: «Өлдүм-читтим, өлдүм-читтим! Ат болдум!

Өскерликчилер өскерлип тур!+ Олар өскерликчи ёзу-биле өскерлип тур!» – дидим.

17Черниң чурттакчылары, коргунчуг байдал,
оңгар болгаш какпа-дузак силерни манап турар+.

18Коргуушкуннуң алгы-кышкызын дыңнааш, дескен кижи
оңгарже кээп дүжер;
оңгардан үнүп келген кижи дузакка туттуна бээр+.

Дээрниң эжиктери ажыттынар, черниң үндезиннери сирилээр+.

19Чер буступ каар, ол чайганып, сириңейни бээр.

20Чер, эзирик кижи дег, тендириир+,
майгын дег, чайганыр;
ооң бузут-багы, аар чүък бооп, ону базып аар,
ол кээп дүшкеш, туруп чадап каар!

21Ол хүн кээрге, Дээрги-Чаяакчы дээрлерге – дээрниң аг-шериин,
черге – чер-делегейниң хааннарын кезедир.

22Оларны, хоругдаткан улусту дег, оңгарга чыып каар;
оларны кара-бажыңнааш, элээн үе эртерге, оларга кеземче онаар.

23Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы

Сион дагда турар Иерусалимге хааннай бээрге+
база Бодунуң өндүр чырыын улустуң баштыңнарынга көргүзерге,
айның арны кызар, хүн ыяды бээр+.

25

Дайзыннардан камгалал дээш Бурганны алгап-мактааны

25^1Дээрги-Чаяакчы, мээң Бурганым – Сен сен!+

Мен Сени алгап-мактаайн, Сээң адыңны алдаржыдайн!

Сен туруп көрбээн чүвени кылып,
Бодуңнуң шаандагы бодалыңны боттандырдың,
сөзүңнү ээледиң.
2Сен хоорайларны даш оваалар кылып кагдың,
быжыглалдыг хоорайларны – бузундулар кылып кагдың+.

Даштыкы улустуң шивээ-хоорайлары ам чок –
олар ам кажан кезээде катап туттунмас.

3Ынчангаш ам күчүлүг чоннар Сени алдаржыдар,
түрлүг чоннарның хоорайлары Сенден коргар.

4Чүге дээрге Сен – ядыы, түрегдээн улуска кызагдаткан үезинде шивээ сен;
чайык-чаъстан чаглак-хоргадал сен+, дунааргай изигде чаштынар девээ сен.

Түрлүг улустуң тыныжы үерледир чаъс дег,

5кадып калган черде дунааргай изиг дег болган.

А Сен эжелекчилерниң дааш-шимээнин оожургаттың.

Булут хөме аптарга, изигниң намдаары дег, сүрлүглерниң ыры дыңналбайн барды.

6Сион дагга Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы бүгү чоннарга+
үр хуусаада тургускан арага кудар бай дой кылыр.

Ол дойга чаглыг, чилиглиг эът-чем салыр болгаш эң эки арага кудар.

7Шак бо дагга Дээрги-Чаяакчы бүгү чоннарны шыва апкан шывыгны,
бүгү аймактарны базырган шуглакты узуткап каар –

8өлүмнү Ол кезээ мөңгеде чок кылып каар!+

Ынчан Дээрги-Бурган-Чаяакчы бүгү улустуң чаактарында карак чажын чодар+,
бүгү чер кырынга Бодунуң чонундан бак атты ап кааптар.

Дээрги-Чаяакчы ону аазаан.

9Ол хүн улус: «Бистиң Бурганывыс ол-дур!

Бис Аңаа идегээривиске, Ол бисти камгалап кагды.

Ол – Дээрги-Чаяакчы-дыр, бис Аңаа идегеп турдувус;

Ооң хайырлаан камгалалы дээш өөрүп-байырлап, хөглээли!+» – дээр.

10Дээрги-Чаяакчы холун бо дагже салыр.

А Моав бодунуң турар черинге,
өдекче киир таптаан тараа саваңы дег, таптай бастырар+.

11Моав өдек иштинге, эштип тура, холдары-биле карбанган кижи дег,
холдарын хере сунар. Ол чеже-даа карбанырга,

Бурган ооң турамык чоруун базар.

12Моавтың бедик, быжыглалдыг ханалары үрелип каар,
буступ дүжер, черниң довураанче барып ужар.

26

Иудеяның мактал ырызы

26^1Ол хүн иудей черге мындыг ыр ырлажыр:

Бистиң хоорайывыс быжыглалдыг! Бурган биске камгалалды –
ханалар биле камгаланыр чалды тургузуп турар.

2Эжик-хаалганы ажыдыңар,

Бурганга шынчы, чөптүг-шынныг чон кирип келзин+.

3Чайгылыш чок туруштуг кижиге чаагай чорукту чорудуп бээр сен,
ол кижи Сеңээ идегеп турган болгай.

4Дээрги-Чаяакчыга кезээ мөңгеде идегеңер,
чүге дээрге Дээрги-Бурган-Чаяакчы – мөңге Хая-дыр!+

5Ол бедик черге чурттап турган улусту дүжүр октаан,
оларның бедикте турар хоорайын үреп бускан –
черже, довуракче дүжүр октаан.
6Ам ол хоорайны таптай базып турар –
ядыыларның буттары, түреңгилерниң таваңгайлары
ону кырлап эртип турар.

7Чөптүг-шынныг кижиниң оруу дорт –

Сен аңаа оргу-дески орукту ажыдып бээр сен+.

8Бис Сээң айтыышкыннарың оруу-биле чоруп ор бис,
о, Дээрги-Чаяакчы, Сеңээ идегээр бис!

Сээң адыңче, Сээң алдарыңче сеткил-сагыжывыс чүткүп турар.

9Дүне када мээң сеткил-сагыжым Сенче чүткүп турар,
эртен мээң ишти-хөңнүм Сен дээш сагышсырап турар+.

Чер кырынга Сээң шынныг шииткелдериң илереп турда+,
чер-делегейниң чурттакчылары чөптүг-шынныг чорук деп чүл ол дээрзин билип аар.

10Бир эвес бузуттуг кижини өршээр болза, бодун шынныы-биле алдынмайн баар –
чөптүг улустуң чуртунга ол биеэги хевээр бузут үүлгедир,
а Дээрги-Чаяакчының өндүр бедиинче көрүнмес-даа.

11О, Дээрги-Чаяакчы! Сээң холуң өндүр бедик-тир, а бузуттуглар ону көрбейн тур.

Сээң чонуңну көөр хөңнү чок улус ону көрүп кааш, ыядып човай бээр+.

Сээң дайзыннарыңга доктаадып кааның от оларны чиптер+.

12О, Дээрги-Чаяакчы! Сен биске амыр-тайбыңны хайырлап тур сен!+

Чедип алган бүгү чүвевисти биске Сен кылып берген сен.

13О, Дээрги-Чаяакчы Бурганывыс! Сенден аңгы, өске дээргилер бисти башкарып турду+,
ынчалза-даа бис чүгле Сээң адыңны сактып, алгап-мактап турдувус.

14Ол дээргилер өлүп калган, ам дирилбес, өлүглер оранындан туруп келбес.

Сен оларны кезедип, узуткап каан сен,
олар дугайында сактыышкын-даа турбас кылып каан сен+.

15А чонувусту өстүрүп-көвүдеткен сен, о, Дээрги-Чаяакчы!

Сен чонну көвүдеткен сен+,

Бодуңну алдаржыдып, чурттуң кызыгаарын делгемчиткен сен.

16О, Дээрги-Чаяакчы! Чонувус кызагдаткаш, холун Сенче сунуп турду.

Сен ону кезедип туруңда, арай деп-ле сымыранып мөргүп турду.

17Иштиг херээженниң божуур бетинде хилинчектенип, алгырып чыдары дег+,
бис база Сээң мурнуңга ындыг-дыр бис, Дээрги-Чаяакчы.

18Бис иштиг турган бис, хилинчектенип турган бис,
ынчалза-даа чүгле хат божаан бис.

Чер-делегей кырынга тиилелге чедип албаан бис,
ооң чурттакчылары бистиң мурнувуска кээп дүшпээн.

19Сээң өлүг улузуң дирлип кээр,
өлүглерниң мөчү-сөөгү амыдыралче эглип кээр!

Довуракка хөмдүрген улус, оттуп келиңер, өөрүшкүлүг ырлажыңар!

Сен оларны, эртенги шалың ышкаш, сериидедир сен.

Өлүглер ораны бодунуң улузун үндүрүп салыр+.

20Мээң чонум, бар че, бажыңыңче кирип, эжииң хаап ал!

Бурганның килеңи чавырылгыжеге чедир, түр када чаштына бер+.

21Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы черниң чурттакчыларын кем-буруузу дээш кезедири-биле

Бодунуң турар черинден үнүп кел чыдыр+.

Чер ооң кырынга төпкен бүгү ханны көргүзүптер,
өлүрткен улусту оон ыңай чажырбайн баар.

27

Бурган-биле тайбың керээзи

27^1Ол хүн Дээрги-Чаяакчы Бодунуң улуг, быжыг болгаш хайыра чок хылыжы-биле+

Левиафанны[*] – чылбыраңнаан чыланны, дыйлаңнаан чыланны узуткап каар.

Далайның моозун Ол өлүрүп каар!

2«Ол хүн кайгамчык эки виноград шөлүнүң дугайында ырлажыңар!+

3Мен, Дээрги-Чаяакчы, ону кадарып, үргүлчү суггарып тур мен.

Аңаа кым-даа хора чедирбезин дээш,
дүне-даа, хүндүс-даа ону камгалап-кадарып тур мен.

4Сагыжымда килең чок. Бир эвес ол шөл Меңээ удур тенниг бок үнүш өстүрер болза,

Мен аңаа удур дайылдажып үнгеш, хуюкталдыр өрттедиптер мен+.

5Ол боду Менден камгалал дилеп чедип келзин,
Мээң-биле тайбың керээзин чарып алзын,
ийе, Мээң-биле тайбың керээзин чарып алзын».

6Келир үеде Иаков дазылданыр, Израиль чаш будуктарын сунуп, чечектели бээр+,
бүгү чер-делегейни чимизи-биле долдурар!

7Дээрги-Чаяакчы израильчилерни, оларны соп турган улусту дег, соп турган чүве бе?

Ол израильчилерни, оларны өлүрүп турган улусту дег, өлүрүп турган чүве бе?

8Сен олар-биле дайылдашкаш,
оларны чуртундан үндүр сывыртап, шиидип турдуң.

Сен оларны Бодуңнуң өрттендир чиир хат дег күштүг тыныжың-биле үндүр үрүпкен сен+.

9Израиль чон бодунуң кем-буруузундан мынчаар адырлыр,
ол бодунуң бачыдындан ойталаар болза, үре-түңнели мындыг болур:

ол өргүл салыр бедик черлерниң дажын, чугай дажы дег, чуура шаап кааптар,
ыдыктыг ыяштарны-даа, адагаштарны-даа тура тыртып кааптар+.

10Быжыглалдыг хоорай ээнзирээн+, чурттакчылыг черлерни улус каапкаш барган,
олар ам ээн кургаг хову ышкаш.

Ында ам бызаалар оъттап, дыштанып чыдып,
будук-бүрү тыртпарлап чип турар.

11Будуктар кургап каарга, сыйып кааптар,
херээженнер келгеш, оларны өрттедиптер.

Бо чон угаан чок-тур+,
ынчангаш Чаяакчызы ону кээргевес, хайыра көргүспес.

12Ол хүн Дээрги-Чаяакчы Евфрат хемден эгелээш,

Египеттиң кызыгаарында хемге чедир бүгү тараа баштарын чыыр –
израильчилерни чаңгыстап чыып аар.

13Ол хүн өндүр улуг трубаны этсир+ –

Ассирияда чиде берген база Египетче сывыртадыпкан улус
ында Иерусалимниң турары ыдыктыг дагга келгеш+, Дээрги-Чаяакчыга мөгеер.

28

Израильдиң эзирик даргалары

28^1Израиль күрүне ат болур!

Ооң каас-чаражы, эзирик израильчилерниң бажында чечектен өрээн дээрбек дег, оңуп каар!

Олар, турамык, улуг-чаагай улус, арагага чыттыр шаптырыпкан чыдар.

2-3А Дээрги быжыг, күчүлүг кижини оларга удур томуйлап каан.

Ол долулуг чайык, өлүмнүг шуурган болгаш хайнып-мөөрээн үер суу дег+.

Эзирик израильчилерни ооң холу черже дүжүр октаптар,

4ооң буттары чечектен өрээн дээрбекти таптай базар.

Турамык, улуг-чаагай улустуң бажында оңган чечек
эрте бышкан чимис ышкаш болур –
ону көрүп каан кижи дораан үзе тырткаш, ажырыптар.

5Ол хүн Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чонунуң артынчызынга
каас-чараш өрээн дээрбек азы өндүр чараш оваадай дег болур.

6Дээрги-Чаяакчы шүүгү черинде олурар кижиге
чөптүг шииткел үндүрерин сагыш алындырар+;
дайзынны хаалга чанында ойтур шаап турар улуска

Ол эрес-дидим чорукту хайырлаар.

7Арага ижип алгаш, тендирип,
эзиртир суксун ижип алгаш, элеңейнип турар улустуң аразында

Бурганның бараалгакчызы, медээчизи безин бар-дыр!+

Олар эзирээш, ол-бо тендиңнеп тур,
арага оларның угаанын ээдередипкен-дир!

Эзиртир суксундан угааны албаарап, көстүүшкүннеринге соора билип,
частырыглыг шиитпир үндүрүп тур.

8Бүгү столдарны ческинчиг куску шыпкан, арыг чер артпаан!

9Олар: «Исайя кымны угаан киирер деп турарыл?

Кымга өөредиг тайылбырлап турарыл?

Чоокта чаа-ла ээп турган, иезиниң эмиинден чаа адырган чаштарга бе?

10Ооң сөстери чүгле мындыг-дыр: айтыышкын-на, айтыышкын,
дүрүм-не, дүрүм, ында бичии, мында бичии» – деп турар+.

11Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы ам бо чон-биле чугаалажырда,
билдинмес дыл, даштыкы улус чугаазы ажыглаар+.

12Ол ооң мурнунда чонунга: «Бо черге амыр-дыш көөр силер,
турупкан улус маңаа дыштанзын. Бо – оожургал чери-дир» – деп турган.

А олар дыңнаар безин хөңнү чок болган.

13Ам оларга Дээрги-Чаяакчының сөзү мындыг:

«Айтыышкын-на, айтыышкын, дүрүм-не, дүрүм, ында бичии, мында бичии».

Ынчангаш олар чорупкаш, ойта кээп дүжүп,
кемдедир ужуп аар база какпага кирип, туттуруп аар+.

Иерусалимниң кочуургактары

14Дээрги-Чаяакчының сөзүн тооп дыңнаңар, кочуургактар+,
бо чоннуң Иерусалимде саадаан чагырыкчылары!

15Силер: «Өлүм-биле керээ чарып алган бис,
өлүглер ораны-биле дугуржулга кылып алган бис.

Коргунчуг үер хөме келгеш, чанывыс-биле эрте бээр;
меге бистиң хоргадалывыс апарган,
авыяас чүүл – чаштынар черивис» – деп турар-дыр силер.

16Ынчангаш Дээрги-Бурган-Чаяакчы мынча дээн:

«Көрүңер даан, Сионга дашты салып тур мен –
шилиттинген, улуг үнелиг, быжыг, бажың таваанга эң чугула дашты салыр мен+.

Аңаа бүзүрээн кижи мөгүдевес+[*].

17Мен шынныг шииткелди – хемчээр хендир кылып каар мен,
чөптүг чорукту – хынаар херексел кылып каар мен.

Долу дүшкеш, силерниң хоргадалыңар болур мегени үрегдээр,
чаштына берген чериңерни суглар хөме алыр+.

18Силерниң өлүм-биле чарган керээңерни күш чок болдурар,
силерниң өлүглер ораны-биле дугуржулгаңар буурап дүжер.

Коргунчуг үер хөме келгеш, оруун силерни таварты изеп эрте бээр.

19Ол үер келген санында-ла, эртенниң-не, дүне-даа, хүндүс-даа,
силерни хөме таварып, алгаш баар».

Бо медээни дыңнап кааш, коргуп сирилээр силер.

20Чүге дээрге орун-дөжек хөлүн эрттир кыска болур – херлип чыттынмас,
чоорган хөлүн эрттир чиңге болур – шуглаттынмас.

21Дээрги-Чаяакчы, Перацим дагга дег, көдүрлүр,

Гаваон шынаазынга дег, килеңин көргүзер+ –
Ол туруп көрбээн ажыл-херекти кылыр,
көстүп көрбээн ажыл-чорудулганы боттандырар.

22Ынчангаш бак чүве чугаалап, кочу-шоот кылырын соксадыңар,
оон башка кинчи-бегиңер оон-даа быжыг апаар!

Бүгү черге узуткаашкын болурун тодарадатканын

Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчыдан дыңнаан мен+.

Бурганның мерген чуруму

23Кулааңар ээктирип, мени дыңнаңар,
мээң чугаамны кичээнгейлиг дыңнаңар.
24Тараачын кижи тарылга үези кээрге,
чүгле черин чарып, илииртээри-биле кызыгаарланыр ийик бе?

25Чок! Ол чер кырын дескилээш,
ынаар койнут үрезинин чажып, тмин тарып каар.
Ол одуруглар аайы-биле кызыл-тасты,
чамдык черлерге – чиңге-тараа, арбайны,
а шөл кыдыынга – өске-даа үнүштерни тарып каар.

26Бурганы ону сургап, ындыг чурумга өөредип турар.

27Койнутту – бастырар херексел-биле,
чиңге-тарааны – бастырар дугуйлар-биле бастырбас;
койнутту-даа, чиңге тарааны-даа мерге-биле бастыра кагар.

28А тараа баштарын бастырып тура, чуура бастырбас,
бастырар терге сөөрткен аъттарны үр сүрбес,
оон башка тараа чуурлуп каар.
29Ол бүгү Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчыдан кээр:
Ооң угаан-сарыылы кайгамчыктыг,
мерген угааны – өндүр улуг!+

29

Иерусалим ат болур

29^1Ариил, Ариил[*], Давид хаанның чурттап турган хоорайы+, ат болур сен!

Үе эртип, чылга чыл немежир,
байырлалдарың боттарының эргилдезин ёзугаар катап-катап эртер.

2А Мен сени кызагдаар мен; хомудап, ыглап-сыктаар сен,

Меңээ Ариил* ышкаш болур сен.

3Мен сени бүгү чүктен бүзээлээр мен,
бүзээлел суургаларын сени долгандыр тургузуп аар мен,
сеңээ удур бүзээлел быжыглалдары тудар мен+.

4Черже дүжүр октаткаш, оортан чугаалаар сен,
чугаа-сөзүң довурак иштинден дыңналыр.

Сээң үнүң, өлген кижиниң сүнезининиң үнү дег, чер иштинден дыңналыр,
довурак адаандан сымыраныр сен.

5А сени долганган эңдерик дайзыннарың хоюг довурак дег апаар,
кээргел чок эжелекчилер – хатка эстээн тараа саваңы дег апаар.

Хенертен, карак чивеш дээр аразында

6Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы кеземче көргүзүп,
диңмирээшкин, чер шимчээшкини, коргунчуг дааш-шимээн,
кедергей хат-шуурган болгаш өрттендир чиир чалбыыштыг оду-биле чедип кээр+.

7Ариилге удур дайылдажып турар – ооң шивээзин бүзээлеп,
ону кызып-кыйып турар бүгү чоннарның аг-шерии
уйгу-дүш, дүнеки көстүүшкүн дег боор!+

8Ынчан аштаан кижи бодун чемненип турар кылдыр дүжээр,
а оттуп кээрге, аш хевээр боор;
суксаан кижи бодун суг ижип турар кылдыр дүжээр,
а оттуп кээрге, шаа төнүп, аксы-боску кургап калган боор.

Сион дагга удур дайылдашкан эңдерик чоннар-биле ынчап баар.

Согурарган карактар, Бургандан ырак сеткил-чүректер

9Чожуй бериңер, кайгап-хараңар,
бодуңарны согурарткаш, чүве көрбес апарыңар!

Силер эзириир силер, ынчалза-даа арагадан эвес,
тендириир силер, ынчалза-даа эзиртир суксундан эвес+.

10Дээрги-Чаяакчы силерни билинместедипкен-дир+.

Бурганның медээчилери, силерниң карактарыңарны Ол шимдирген-дир!

Өттүр көөр улус, силерниң арыннарыңарны Ол дуглап каан-дыр.

11Бурган силерге кандыг-даа көстүүшкүн чорударга,
ол көстүүшкүн дүрүп, таңмалап каан дүрүг-номнуң сөстери дег боор+.

Бир эвес ындыг дүрүг-номну номчуп билир кижиге номчузун дээш тутсуп бээр болза,
ол кижи: «Шыдавас мен, ону таңмалап каан-дыр» – деп харыылаар.

12А бир эвес ындыг дүрүг-номну номчуп билбес кижиге номчузун дээш тутсуп бээр болза,
ол кижи: «Номчуп билбес мен» – деп харыылаар.

13Дээрги мынча дээн: «Бо чон Меңээ аксы-сөзү-биле чоок чон-дур,

Мени сөс кырында хүндүлээр, а сеткил-чүрээ-биле Менден ырак чон-дур+.

Оларның Меңээ мөгейиишкини –
чүгле кижилерден шиңгээдип алганы сагылга-дүрүмнер-дир+.

14Ынчангаш Мен туруп көрбээн, кайгамчык херектерни
бо чон-биле ам-даа кылыр мен.

Ооң мерген угаанныгларының мерген угааны чок апаар,
сарыылдыгларының сарыылы чиде бээр+».

15Дээрги-Чаяакчыдан бодунуң бодалын чажырып,
ханы дүпче чаштынып кирер улус ат болур!

Олар боттарының херектерин караңгыда кылып:

«Бисти кым көрүп каарыл?+ Кым танып каарыл?» – деп турар.

16Бүгү чүвени кайы хире хажыдар-дыр силер!

Таанда-ла дой сава кылыкчызынче дойже дег көрүп болур бе?+

Чаяап каан чүүл бодунуң чаяакчызының дугайында:

«Ол мени чаяаваан!» – деп болур бе?

Уран кылыг ону чогааткан кижиниң дугайында:

«Ол чүнү-даа угаап билбес!» – деп болур бе?

Келир үеге идегел

17Удавас шыргай эзим-арга дүжүткүр шөл апаар,
а дүжүткүр шөл арга-эзим ышкаш көстүр.

18Ол хүн дүлей улус дыңналдыр номчаан сөстерни дыңнап каар,
согурларның дүмбей караңгы шыпкан карактары чүве көрүп турар апаар+.

19Түрегдээннерге Дээрги-Чаяакчы чаа өөрүшкүнү хайырлаар+,
ядыылар Израильдиң ыдыктыг Бурганы дээш өөрүп-байырлаар.

20Оон бээр дарлакчылар турбас, дорамчылакчылар чиде бээр,
бузут үүлгедиксээр бүгү улус узуткаттырар –

21улусту хей черге буруудадыр улус,
шииткел черинге шын шиитпир негээн кижиге какпа салыр улус болгаш
актыг кижиге чөптүг шииткел үндүртпес улус узуткаттырар+.

22Ынчангаш Авраамны+ адырып хостаан Дээрги-Чаяакчы Иаковтуң салгалынга мынча дээн:

«Израиль чон моон соңгаар бак атка кирбес, оларның арны ам агарбас.

23Мээң холумнуң чаяап кааны, боттарының аразында турар ажы-төлүн көрүп кааш,
олар Мээң адымның ыдыктыын хүлээп көөр,
Иаковтуң Бурганының ыдыктыын хүлээп көөр,
Израильдиң Бурганының мурнунга сүрээдээр.

24Чүрээ-биле будулган улус угаап шыдаар апаар,
хомудап, хыйланган улус суртаалды хүлээп өөренип аар».

30

Израиль Египетке бүзүревес ужурлуг

30^1«Чөрүү ажы-төлүм ат болур! – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

Олар Менден келбээн бодалдар күүседип,

Мээң оларның сагыжынга киирбээним керээлер чарып,
бачытка бачыт немеп турар-дыр.

2Олар Менден сүме айтырбайн, Египеттен барып дуза дилээр-дир+;
фараоннуң камгалалының адаанга чаштынарын,

Египеттиң хөлегезинге чаглактанырын күзеп турар-дыр+.

3Ынчалза-даа фараоннуң камгалалы оларның адын бакка сугар,

Египеттиң хөлегези оларның ат-алдарын баксырадыр+.

4Оларның нояннары Цоанда турумчуп алган+,
элчиннери Ханесте чедип келген.
5Дөмей-ле олар бак атка кирер,
чүге дээрге египет чон оларга ажык-дуза чок бооп,
дузалап-даа, деткип-даа шыдавас,
олар чүгле адын баксырадып, эпчок байдалга таваржыр+.

6Ээн кургаг Негев ховузунда малдар чүък сөөртүп чоруур.

Араатан аңнар, арзылаңнар, шагар чыланнар, ок-чыланнарлыг,
кижиге чурттаары аар-берге черде элчиннер бай-байлаан
элчигеннерде, эртине-байлаан – тевелер мөгеннеринде артып алган,
бир-ле чонга белек кылдыр сөөртүп аппар чыдар,
ынчалза-даа ол чон оларга ажык-дуза катпас.

7Египеттиң дузазы чөгенчиг, аргажок болур+.

Ынчангаш Мен ону „Чаажыккан Рахав“[*] деп адап каан мен+.

Чагырга билбес чонга кеземче

8Барып, чонга бо сөстерни самбыражыгашка шыйып бер,
дүрүг-номга бижип бер+ –
олар келир үеде херечилел кылдыр
кезээ мөңгеде кадагалаттынып артсын.

9Бо дээрге чагырга билбес чон-дур, мегечи ажы-төл-дүр.

Дээрги-Чаяакчының хоойлузун дыңнаар хөңнү чок ажы-төл-дүр.

10Олар Бурганның медээчилеринге: „Өттүр көөрүн соксадыңар!+“ – деп,
өттүр көөр улуска: „Биске шынныг өттүр билген медеглелдер херек чок!

Биске чүгле мактал чугаалап, меге көстүүшкүннер медеглеңер+.

11Оруктан чайлай бериңер, бо орук-чолдан өскээр ээптиңер,

Израильдиң ыдыктыг Бурганының дугайында биске
моон соңгаар сагындырбаңар!“ – деп турар».

12Ынчангаш Израильдиң ыдыктыг Бурганы:

«Бир-тээ бо сөзүмнү хүлээвээн, күчүлел биле мегеге идегээн болганыңарда,

13бо бачыт силерге хенертен, карак чивеш дээр аразында
буступ кээп дүжер бедик ханада тиг дег боор+.

14Силер дой сава ышкаш буступ каар силер+.

Силерни кам-хайыра чогу-биле буза шаапкан болгаш,
бузундулар аразында одагдан көс уштуп аар
азы хөөлбектен суг узуп аар хире безин бузунду тывылбас» – деп чугаалаан.

15Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң ыдыктыг Дээргизи: «Силерниң камгалалыңар –

Менче эглип келгеш, дүвүрел чок боорунда;
силерниң күжүңер – сагыш амыр боорунда, Меңээ идегээринде» – дээн.

Ынчалза-даа силер ындыг боорун күзевейн бардыңар.

16Силер: «Чок, аът мунуп алгаш, дезе бээр бис!» – дээн силер.

Ам канчаар, дезер болган-дыр силер.

«Дүвү-далаш ыңай боор бис!» – дээн силер.

Ам канчаар, дайзын силерни дыка дүрген сүрүп чедер болган-дыр!

17Силерге чаңгыс кижи кыжанырга, муңуңар дезип ыңай боор,
беш кижи кыжанырга, шупту дезе бээр силер+,
дириг арткан улузуңар даг кырында адагаш дег,
тей кырында тук дег чааскаанзыргай болур.

Кемдээшкинни экиртир хүн келир

18А Дээрги-Чаяакчы элээн манааш+, силерге өршээл көргүзер,

Ол туруп келгеш, силерже ээ көрнүр.

Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы – чөптүг Бурган-дыр.

Аңаа идегээр бүгү улус амыр-чыргалдыг!

19О, Сионда, Иерусалимде чурттаан чон! Карааңар чажы акпастай бээр.

Дээрги-Чаяакчыдан камгалал дилеп кыйгырарыңарга, Ол силерже ээ көрнүр.

Силерни дыңнап кааш-ла, Ол харыылаар.

20Дээрги силерни кызагдалдың хлеви-биле чемгерер,
силерге айыыл-халаптың суун ижиртир,
ындыг-даа болза, силерниң Башкыңар оон ыңай чаштынмас;
силер Башкыңарны карааңар-биле көрүп каар силер.

21Дорт оруктан кайнаар-даа өскээр ээпкеш,
артыңарда: «Орук бо-дур – ону истеп чоруңар!» – дээн үннү дыңнап каар силер.

22Ынчан силер мөңгүн-биле шап каан дүрзү-бурганнарыңарны,
алдын-биле шап каан кылымал дүрзүлериңерни
бужар чүвелер деп санаар силер;
оларны арыг эвес чүүлдер дег үндүр октапкаш,
«Ыңай чоруңар!» дээр силер+.

23Силерниң черже чашкан үрезиниңерже Бурган чаъс чагдырар.

Черниң беримче-дүжүдү элбек, чаагай болур.

Ол хүн силерниң мал-маганыңар делгем одар-белчиирге оъттаар+.

24Чер чарып турар буга, элчигеннерни
хүүрек болгаш айыыр-биле аңдара каап,
челбээн дустуг силос-биле чемгерер.

25Бедик даг бүрүзүнден, бүгү бедик тейлерден дамырактар,
суглар агып бадар+.

(Ол хүн коргунчуг кыргып-хыдыышкын база болур,
суургалар буступ кээп дүжер.)

26Айның чырыы хүннүү дег апаар,
а хүн чеди катап чырык кылдыр,
чеди хүннүң чырыы-биле чырыда бээр+.

Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чонунуң балыын шарып бээр+,
ооң кемдээшкиннерин экиртир хүнде ындыг болур.

Ассирия чылча шаптырар

27Дыңнаңар, Дээрги-Чаяакчының өндүр чырыы
ырактан чоокшулап кел чыдыр!

Ооң килеңи кыптыгарга, чалбыыжы кижи шыдажыр аргажок-тур!

Ооң аксын килең долган, Ооң дылы – хөме алыр от-ла!+

28Ооң тыныжы – моюнга чедир көдүрлүп кээр үер суу дег+.

Ол чоннарны өлүмнүң шишкиижинге шишкиир –
аймактарның аксынга оларны оруундан өскээр аппаар чүген суп каан боор.

29Бурганның чону, силер ыдыктыг байырлал демдеглээн дүне дег,
ырлажыр силер.

Дээрги-Чаяакчының даанче, Израильдиң Хаязынче+
лимби-биле ойнап бар чыдар улустуң чүрээ дег,
силерниң чүрээңер өөрүп-байырлаар.

30Дээрги-Чаяакчының түрлүг үнү дыңналыр,

Ооң холу көстүп келгеш, согуушкун кылыр.

Ооң килеңи кедергей болур – чалбыыш өрү окталып, от хөме алыр,
чайык куттулуп, шуурганнаар, долу дүжер+.

31Дээрги-Чаяакчының үнү Ассирияны сүртедир;

Ол ону Бодунуң мергези-биле согар.

32Дээрги-Чаяакчы дамбыралар болгаш чадаганнар-биле үдедип,
ону катап-катап кеземчениң мергези-биле согар.

Ол ооң-биле дайылдажып, ону кезедип, холун көдүрер.

33Мөчү-сөөктер өрттедир оңгар шагда-ла манай берген,

Ассирияның хаанын хүлээп аарынга белен.

Ханы болгаш калбак оңгарда улуг одагны салып каан,
ында от өөскээн, хөй ыяш чыгдынган+.

Дээрги-Чаяакчының тыныжы+ ыяшты, чалбыышталган күгүр дег, кыпсыптар+.

31

Иерусалимни Египет эвес, Бурган камгалаар

31^1Дуза дилеп, Египетче барып турар улус ат болур!+

Олар аъттарга ынанып, дайынчы тергелерниң хөйүнге,
аъттыг шеригниң улуг күжүнге идегеп турар-дыр+,
а Израильдиң ыдыктыг Бурганынче көрүнмес-тир,

Дээрги-Чаяакчыдан сүме айтырбас-тыр+.

2А Ол мерген угаанныг – айыыл-халапты Ол ыдыпкан,

Бодунуң аазаашкынын күш чок болдурбаан.

Ол бузуттуг төрел бөлүкке удур,
кем-буруулуг улустуң дузалакчыларынга удур көдүрлүр.

3Египетчилер дээрге Бурган эвес, кижилер-дир+,
оларның аъттары – мөңге сүлде эвес, өлүр тынныг амытаннар-дыр.

Дээрги-Чаяакчы кезедир дээш холун сунарга,

Израильге дуза көргүзүп келген египетчилер тептиге бээр,
олардан дуза ап турганнар база кээп дүжер –
олар шупту кады узуткаттырар.

4Дээрги-Чаяакчы меңээ мынча дээн: «Арзылаң дег,
кажан ол бодунуң олча-тывыжының кырынга ырланып турда+,
аңаа удур чеже-даа хөй кадарчы чыглып кээрге,
оларның алгы-кышкызы, шимээн-даажындан кортпазы дег,

Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы база бедик Сион даг дээш тулчуру-биле дүжүп кээр.

5Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, уязының кырында ушкан куш дег+,

Иерусалимге болчуп, ону карактаар – Ол ону кадагалап, адырып хостаар,
ээ-хайыра көргүзүп, камгалаар.

6Израильчилер, кедергей кызып ойталааныңар Бурганче эглип келиңер!

7Ол хүн силер шупту кем-буруулуг холуңар-биле кылып алган
алдын, мөңгүн дүрзү-бурганнарыңарны көөр хөңнүңер чок апаар силер+.

8Ассирийлер хылыштан кырлып каар,
ынчалза-даа кижиниң хылыжындан эвес!+
Оларны селеме өлүр шанчар,
ынчалза-даа кижи амытанның селемези эвес.
Олар дайын-чаадан дезип маңнажыр,
оларның хып дээн чалыы оолдарын кул кылдыр тудуп алгаш баар.

9Коргуушкунга алыскаш, оларның чөленгиижи чиде бээр;
оларның шериг баштыңнары боттарының тугун каапкаш,
коргуп-сүртеп дезе бээр» – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн.

Ооң оду Сионда хып турар, Ооң одаа – Иерусалимде+.

32

Чөптүглерниң чагыргазы

32^1Хаан шынныы-биле хааннай бээр,

чагырыкчылар чөптүү-биле чагырар+.

2Оларның кайызы-даа хаттан хоргадаар чер, шуургандан чаглак,
суг чок черде аккан суг, кагып-суксаан черде улуг хая хөлегези дег болур+.

3Карактыг улустуң карактары ам-на тода көре бээр,
кулактыг улустуң кулактары ам-на дыңнап каар+.

4Будулчак угаан орталаны бээр,
келдир улус дүрген, тода чугаалап эгелээр.

5Ам мугулай кижини хүндүткелдиг кижи дивес,
дүржок кижини ат-алдарлыг кижи дивес.

6Чүге дээрге мугулай кижи мелегей чүве чугаалаар,
ооң угааны бузуттуг үүлгедиг бодаар;
ооң ажыл-херээ чүдек-бужар болур,

Дээрги-Чаяакчының дугайында ол шын эвес чүве чугаалаар.

Аштаан кижиге ол аъш-чем бербес,
суксаан кижиге суг ижиртпес+.

7Дүржок кижи хоралыг үүлгедиглер кылыр, ооң бодалы кара сагыштыг –
ядыы кижи шииткел черинге шынын чугаалап-даа турза,
ону меге-биле чок кылып каар.

8А хүндүткелдиг кижиниң сагыжы ак,
ол чаагай сеткилдиг херектер кылганда, туруштуг.

Иудей херээженнерге сагындырыг

9Сагыш амыр херээженнер+, ам мени дыңнаңар!

Тоор чүвези чок кыстар, чугаа-сөзүмче кичээнгейден салыңар!

10Тоор чүвези чок херээженнер, бир чыл бичии ажарга, сириңейни бээр силер,
чүге дээрге виноград чимизи чыыр үе эрте бээр, а ажаар дүжүт чок боор.

11Сагыш амыр херээженнер, сүрээдеңер,
тоор чүвези чок кыстар, сирилеңер!

Хевиңер уштуп октапкаш, качыгдал хевин орааттынып алыңар.

12Хөрээңер шаштынып, үнүш үнүүчел шөлдер дээш
база элбек чимистиг виноград сыптары дээш кажыыдаңар;

13мээң чонумнуң чери дээш кажыыдаңар,
аңаа ам чүгле тенниг бок үнүш өзер+.
Хөглүг чораан бүгү бажыңнар дээш,
өөрүп-байырлап турган хоорай+ дээш кажыыдаңар.

14Чүге дээрге орду кагдынар, шимээнниг хоорай ээнзирээр;
дагда шивээ биле доскуул турар суурга кезээ шагда ээн чер апаар –
аңаа черлик элчигеннер амыр-шөлээн турар,
сүрүг мал ону одар-белчиир кылып аар.

15Оон Бурганның Сүлдези чонувусту өрүтен бүргээр+,
ээн кургаг хову сесерлик апаар, а сесерлик арга-эзим ышкаш көстүр.

16Ээн кургаг ховуга шынныг шииткел турумчуур,
чимистиг сесерликке чөптүг чорук туруп аар.

17Чөптүг чоруктуң үре-түңнели амыр-тайбың болур,
шынныг чорук оожургал биле айыыл чок чорукту кезээ мөңгеде доктаадыр.

18Мээң чонум тайбың суурларга, айыыл чок оран-саваларга,
дүвүрээзин чок черлерге чурттаар.

19(Арга-эзимни долу чылча согар+,
а хоорайны ол таваанга чедир буза шаап каар!)

20Амыр-чыргалдыг боор силер: бүгү суглуг черлерге үрезин чажар силер,
бода малыңарны база элчигеннериңерни каяа-даа кадарып болур силер.

33

Узуткакчы боду узуткаттырар

33^1Узуткаашкынга таварышпаан узуткакчы, ат болур сен!

Өскерлиишкинге таварышпаан өскерликчи, ат болур сен!

Узуткаашкын кылганың соонда, сени база узуткап каар;
өскерлиишкин кылганың соонда, улус сеңээ база өскерлир+.

2О, Дээрги-Чаяакчы, бисче ээ көрнүп көрем, Сеңээ идегээр болгай бис!

Эртенниң-не бисти деткип көрем, аар-берге үеде камгалап көрем.

3Сээң түрлүг шимээниң дыңнааш, чоннар дезип тур;

Сен көдүрлүп кээриңге, аймактар тарай маңнажып тур.

4Чоннар, дайзын силерниң араңарга олча-тывышты шартылаа ышкаш чыыр,
шерги ышкаш, олче хөме шурай бээр!+

5Дээрги-Чаяакчы өрү көдүрткен+, Ол дээрлерниң эң бедиинде чурттап турар.

Ол шынныг шииткел биле чөптүг чорукту Сионга доктаадыр.

6Чонунуң назынының дургузунда Ол аңаа быжыг үндезин болур.

Мерген угаан, билиг болгаш камгалалды Ол элбээ-биле хайырлап турар!

Дээрги-Чаяакчыдан коргуушкун – чоннуң эртине-байлаа-дыр.

7Көр даан, эрес-маадыр улус кудумчуларда качыгдалдан алгыржып тур,
тайбың дилеп чоруткан элчиннер ыглап-сыктап тур+.

8Оруктар ээнзирээн+, чорук кылган улус көзүлбестээн.

Дугуржулгалар үреттинген, даңгырактар[*] уттундурган,
кижилер чүү-даа эвес апарган.

9Чер качыгдап, харыксырап чыдар+,

Ливан дагларының ады баксырап, кадып калган.

Шарон оргулаажы ээн кургаг ховуга дөмейлежип,

Васан биле Кармил девискээрлери сириңейнип турар+.

10«Мен ам туруп кээр мен+ – деп, Дээрги-Чаяакчы чугаалап тур, –
ам көдүрлүр мен, өрү бедиир мен!

11Чоннар, силер кургаг сиген-биле саатталгаш, тараа саваңы божуп тур силер.

Боттарыңарның-на тыныжыңар боттарыңарны от дег чиптер!

12Чоннар хүлдендир өрттенип каар, одура кескеш,
отта өрттеткен тенниг чадаң үнүш дег апаар+.

13Ыракта улус, Мээң чүнү кылыр деп турарымны дыңнаңар,
чоокта улус, силер база Мээң күчү-күжүмнү билип алыңар!»

14Сионда турар бачыттыглар корга берген,
бужар-бак улус сүрээделге алзыпкан:

«Хөме ап турар от чанынга бистиң кайывыс чурттап шыдаарыл?

Өшпейн хып турар өрт чанынга бистиң кайывыс чурттап шыдаарыл?»+

15Чүгле мындыг кижи+: ажыл-херээнге чөптүг-шынныг база шынын чугаалаар;
кызагдал-биле чедип алган ажык-кончаа алырындан ойталаар;
хээли алыр дээш, холун сунмас;
өлүрүүшкүнге киржилге дугайында чугаалар дыңнавас дээш, кулаан бөөшкүннеп аар;
бузут үүлгедиишкини көрбес дээш, караан шийип аар кижи ынчап шыдаар.

16Ындыг кижи бедиктерге чурттаар: ооң хоргадалы – чагдаар аргажок хаялар;
ол аъш-чемниг боор, ооң суу база төнмес.

17Сээң карактарың бодуңнуң хааныңны чайынналчак кылдыр көрүп каар,
ыракта чаттылган черни база көрүп каар.

18Биеэги коргуушкунуңну сактып келгеш, кайгап-хараар сен:

«Үндүрүг санап база деңзилеп турган дүжүметтер кайыл?

Суургалар хынап көрүп турган шериглер кайыл?»

19Ол турамык, тода чугаалай албас, элдептиг база билдинмес дылдыг чонну
оон ыңай көрбес сен+.

20Бистиң байырлалдарывыс болуп турар Сион хоорайже көрүп көр,
карактарыңны Иерусалимче шиглей көр!

Оожум оран-сава, туружундан шимчевес майгын бо-дур;
ооң өргеннери ушта тырттынмас быжыг,
хендирлериниң чаңгызы-даа үстүр ужур чок.

21Аңаа өндүр улуг Дээрги-Чаяакчы бис-биле кады болур –
ол чер болза аккан суглар, калбак хемнерниң чурту болур,
аңаа эшкииштиг чаңгыс-даа улуг хеме көзүлбес,
чаңгыс-даа улуг-чаагай корабль олап эжиндирип эртпес.

22Дээрги-Чаяакчы – бистиң Баштыңчывыс,

Дээрги-Чаяакчы – бистиң Чагырыкчывыс,

Дээрги-Чаяакчы – бистиң Хаанывыс, Ол бисти камгалаар.

23Корабльдарның хендирлери кошкай берген,
мачтаны тудуп, парусту хере тыртып шыдавас апарган.

Ынчан арбын олча-тывыш үлешке кирер,
аскак кижилер безин үп сүрүп чоруптар.

24Черивистиң чурттакчыларындан кым-даа: «Мен аарып тур мен» – дивес;
ында чурттап турар чоннуң бачыттары өршээттинер.

34

Бүгү чоннарга, ылаңгыя Эдомга, Бурганның килеңнээни

34^1Чоннар, чоокшулап келгеш, дыңнаңар,

аймактар, кичээнгейден салыңар!+

Чер-делегей болгаш ону долган бүгү чүве,
өртемчей болгаш ында төрүттүнген бүгү чүве дыңназын!+

2Дээрги-Чаяакчы бүгү чоннарже килеңнээн-дир,
оларның бүгү аг-шериинче хорадаан-дыр.

Дээрги-Чаяакчы оларны узуткаашкынга таварыштырып,
кыргып-хыдыыр кылдыр хүлээдип берген.

3Оларның мөчү-сөөктерин тарадыр октаптарга, өлүмнүң чыды үнер+,
а оларның ханындан даглар өл апаар.

4Сылдыстарның аг-шерии хүлденип каар, дээр боду дүрүг ышкаш дүрлү бээр,
сылдыстарның бүгү аг-шерии, виноградтың оңуп калган бүрүзү дег,
кадып калган чимис дег, кээп дүжер+.

5Бурганның хылыжы+ бодунуң ажыл-херээн дээрге күүсеткеш, Эдомче халдап бадар –

Бурганның узуткаашкынга таварыштырганы чонга үндүрген шииткелди күүседир+.

6Дээрги-Чаяакчының хылыжы өшкү-хой ханынга боражыр,
кошкар бүүректериниң үс-чаанга былчажыр.

Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы Восора хоорайга+ өргүл кылзын деп+,
эдом черге – кыргып-хыдыышкын болзун деп чугаалаан.

7Черлик бугалар-биле кады бугажыктар болгаш күштүг-шыырак шарылар кырлып каар+;
оларның чери ханны пөктүр ижип аар, черниң довураанче үс-чаг сиңе бээр.

8Ийе, Дээрги-Чаяакчыда – өжээн негээшкининиң үези бар+,

Сионнуң хомудалы дээш кезедириниң чылы бар.

9Эдомнуң суглары чук бооп, а довураа – күгүр бооп хуула бээр+;
ооң чери хып турар чук апаргаш,
10дүне-даа, хүндүс-даа өшпес+,
ооң ыжы кезээ мөңгеде көдүрлүр+.
Салгалдан салгал дамчып, ол чер ээнзирээр,
ону кезээ шагда кым-даа таварып эртпес.
11Ону үгүлер биле чараа-чеченнер эжелеп аар+,
кускун, каарган аңаа чурттаар.
Ол чер ээнзиреп, хоозурап каар,
ужу-бажы билдинмес апаар+.

12Ооң ызыгууртаннары «Мында ам күрүне чок» деп чарлаар,
бүгү нояннары кым-даа эвес апаар.

13Эдомнуң ордуларынга тенниг чадаң үнүш үнер,
ооң шивээлеринге – шагар-оът биле оотпак өзер+.

Ол шөө-бөрүлер аал-ораны, страус куштар чурттаар чер апаар+.

14Аңаа черлик аң-мең ужуражып чыглыр,
те-чуңма аразында кыйгыржыр;

Лилит[*] аңаа турумчуп, амыр-дыш көөр чер тып аар+.

15Ок-чылан аңаа уя тудуп, чуургалааш,
камгалал адаанга чазылгыжеге чедир базып, оларын доруктурар.

Аңаа дээлдигеннер эжежип алгаш ужуп кээп, чыглыр+.

16Дээрги-Чаяакчының дүрүг-номундан бо сөстерни дилеп тыпкаш, номчуңар:

ол амытаннар аңаа мырыңай шуптузу чедип кээр, шуптузу эжеш боор.

Дээрги-Чаяакчы оларга ынчаар дужааган,

Ооң Сүлдези оларны орта чыыптар.

17Ол Эдомну оларга үлеп бээр.

Олар хувааглыг черлерин кезээ мөңгеде ээлээр
база аңаа салгалдан салгал дамчып чурттаар.

35

Ээн кургаг ховуда суглар

35^1Ээн кургаг хову база кадып калган чер өөрүп-хөглээр,

кагып-суксаан чер өөрүп-байырлаар, лилия ышкаш чечектелир.

2Ол чер чечектелир, өөрүп-байырлап, хөглээр+.

Аңаа Ливан дагларының каас-чаражын,

Кармил биле Шарон девискээрлериниң магалыг чаражын берип каар.

Ынчан улус-чон Дээрги-Чаяакчының өндүр бедиин,

Бурганывыстың өндүр чырыын көрүп каар+.

3Кошкап калган холуңарны күш киирип алыңар+,
сирилээн дискектериңерни быжыктырып алыңар!+
4Кортук улуска: «Быжыг болуңар, кортпаңар!

Бурганыңар чедип кээр деп тур – өжээн негээшкини болур+,

Бурганның кеземчези боттаныр;

Ол чедип келгеш, силерни камгалаар» – деп чугаалаңар.

5Ынчан согурларның караа көрүп,
дүлейлерниң кулаа дыңнап эгелээр+.

6Ынчан аскак кижи иви ышкаш шурап+,
үнү чок кижи өөрүшкүлүг ырлап эгелээр.

Ээн кургаг ховуга суг баштары үндүр аттыгып,
ховуга суглар агып эгелээр+.

7Изиг элезин хөл бооп, кагып-суксаан чер булактар бооп хуулар.

Шөө-бөрүлерниң чурттап турар үңгүрүн кулузун, хыыргыыш дуй үнер.

8Ол черлеп делгем орук шөйлүр+,
ону Ыдыктыг орук деп адаар.

Арыг эвес улус ол оруктап чорбас+.

Бодал чок кижи безин ол оруктап чоруур болза, аспас[*].

9Аңаа арзылаң көзүлбес, араатан аң-мең олап чорбас –
олар аңаа турбас! А хостаткан улус олап чоруур,

10Дээрги-Чаяакчының камгалап каан улузу

Сион дагже өөрүп-байырлаан алгы-кышкы-биле үнүп кээр,
оларның баштарын мөңге өөрүшкү дээрбектей ораап, каастаар.

Олар өөрүшкү-маңнайны чедип аар,
а качыгдал биле хараадал ырап чидер+.

36

Ассирияның Иерусалимге кыжанганы

(4 Хаан. 18:13-37; 2 Чыл. 32:1-19)

36^1Эзекия хаанның чагыргазының он дөрткү чылында Ассирияның хааны Сеннахирим Иудеяның бүгү быжыглалдыг хоорайларынче халдааш, эжелеп алган. 2Оон Ассирияның хааны Лахис хоорайдан+ Иерусалимде Эзекия хаанче кол дашка тудукчузун хөй санныг аг-шериг-биле кады чорудупкан. Аг-шериг Хеп чуур шөлче баар орукка, Үстүкү хөөлбектиң суг дамчыдар хоорзаларының чанынга доктаай берген+. 3Аңаа уткуштур Хелкияның оглу, орду башкарыкчызы Элиаким+, Севна бижээчи+ болгаш Асафтың оглу, чылдар бижикчизи Иоах олар үнүп келген.

4Кол дашка тудукчузу оларга мону чугаалаан: «Ассирияның өндүр улуг хаанының бо сөстерин Эзекияга дамчыдыңар:

1. Сээң идегелиң кайыын келгенил? 5Мен бодаарымга, сен хоозун сөстер чугаалап тур сен, а дайын чорударда, мергежил база күш херек! Кымга идегээш, меңээ удур тура халыдың? 6Көр даан, Египетке – кулузун дег чиңге шала сыйылган даянгыышка идегээр-дир сен+; а ындыг даянгыыш аңаа чөленген кижиниң адыжынче кадалып, өттүр идиптер. Египеттиң хааны фараон аңаа идегээн бүгү улуска база ындыг болур+. 7Азы сен меңээ: „Бистиң Бурганывыс Дээрги-Чаяакчыга идегээр бис“ – дээр чадавас сен. Ындыг-даа болза, Эзекия Ооң ыдыктыг бедик черлерин база өргүл бедигээштерин узуткап каапкаш, Иудея биле Иерусалимниң чурттакчыларынга: „Чүгле маңаа, бо өргүл салыр бедигээш чанынга Бурганга мөгейиңер“ – деп дужааган эвес чүве бе?+

2. 8Ынчаарга мээң дээргим – Ассирияның хааны-биле мөөрейлежип көрем: мен сеңээ 2000 аъттан берейн, оларны мунар улус тып шыдаар сен бе? 9Египеттиң дайынчы тергелеринге, аъттыг шериинге идегеп тургаш безин, мээң дээргимниң нояннарының оода бирээзин, эң кошкаан-даа болза, ойтур шаап шыдаар сен бе? 10Ооң кадында, бо чуртту хоозурадыр дээш Дээрги-Чаяакчының күзел-соруун ёзугаар бээр келген эвес мен бе? Ол Боду меңээ: „Ол чуртче баргаш, ону хоозурат!“ – деп чугаалаан болгай».

11Элиаким, Севна болгаш Иоах олар кол дашка тудукчузундан: «Силерниң чалчаларыңар бис-биле арамейлеп чугаалажып көрүңерем+ – ол дылды билир бис. Хоорай ханазында турар чонувус дыңнап турда, бис-биле еврейлеп чугаалашпайн көрүңерем» – деп дилээн.

12Кол дашка тудукчузу: «А мээң дээргим мени бо сөстерни чүгле силерге база силерниң дээргиңерге дамчытсын дээш чоруткан деп бе? Чок! Ханада турар, силер-биле кады боттарының мыяан чииринге, сидиин ижеринге чыгаткан бүгү улуска база дамчытсын диди!» – деп харыылаан.

13Кол дашка тудукчузу туруп келгеш, еврейлеп дыңзыдыр чугаалап эгелээн: «Өндүр улуг хаанның, Ассирияның хаанының, сөстерин дыңнаңар! 14Хаан мынча деп тур: „Эзекияга мегелетпеңер. Ол силерни камгалап шыдавас! 15Эзекия силерниң сагыжыңарга Дээрги-Чаяакчыга ынаныр дугайында бодал киирбезин, ‘Дээрги-Чаяакчы бисти камгалаар, бо хоорайны Ассирияның хаанының холунга хүлээтпес’ деп аазавазын. 16Эзекияны дыңнаваңар! Ханадан менче дүжүп келгеш, мээң мурнумга сөгүрүп олуруп, чагыртыңар – ынчан силерниң кайыңар-даа бодунуң тараан виноградын, фига чимизин чиир база бодунуң кудуунда суун ижер+. 17А оон мен ээп келгеш, силерни боттарыңарның чуртуңар ышкаш өске чуртче алгаш баар мен – ол чурт дээрге далган-тараа, арага, аъш-чем болгаш виноград шөлдери-биле байлак чурт-тур+. 18Эзекия силерни дуурайлавазын, ‘Дээрги-Чаяакчы бисти камгалаар’ деп бүзүретпезин. Өске чоннарның бурганнары Ассирияның хаанының холундан боттарының чурттарын камгалаан бе кай? 19Хамат биле Арпадтың бурганнары кайыл, Сепарваимниң бурганнары кайыл?+ Самарияны олар мээң холумдан адырып шыдаан бе кай? 20Ол чурттарның бурганнарының кайызы бодунуң черин мээң холумдан адырып алганыл?+ Таанда-ла Дээрги-Чаяакчы Иерусалимни мээң холумдан адырыптар деп бе?“»+

21Ынчалза-даа чон ыытташпаан, аңаа чаңгыс сөс-даа харыылаваан, чүге дээрге Эзекия хаан: «Аңаа харыы бербеңер» – деп дужааган турган. 22Хелкияның оглу, орду башкарыкчызы Элиаким, Севна бижээчи болгаш Асафтың оглу, чылдар бижикчизи Иоах олар кеткен хевин качыгдалдан ора тыртып алгаш, хаанга келгеш, кол дашка тудукчузунуң сөстерин аңаа дамчытканнар.

37

Эзекияның Бургандан дуза дилеп мөргээни

(4 Хаан. 19:1-37; 2 Чыл. 32:20-22)

37^1Эзекия хаан ол бүгүнү дыңнааш, бодунуң хевин ора тыртып каапкаш, качыгдал хевин кеткеш, Дээрги-Чаяакчының өргээзинче чорупкан. 2Оон хаан орду башкарыкчызы Элиакимге, Севна бижээчиге+ болгаш Бурганның бараалгакчыларының баштыңнарынга качыгдал хевин кедиргеш, оларны Амоцтуң оглу Исайя медээчиже чорудупкан.

3Олар Исайяга Эзекия хаанның бо сөстерин дамчыткан: «Кызагдал, кеземче болгаш куду көрүүшкүннүң хүнү келген-дир – ажы-төл хырын иштинден үнериниң кырында келген, а иезиниң божуур шаг-шинээ чок!+
4Ассирияның хааны бодунуң кол дашка тудукчузунга дириг Бурганны дорамчылаар даалга берген. Ооң сөстерин сээң Бурганың Дээрги-Чаяакчы дыңнап каан болза! Ол дыңнаан сөстери дээш ону кезеткен болза!+ Чоннуң артынчызы дээш дилеп, мөргүп көрем».

5Эзекия хаанның дүжүметтери Исайяга чедип кээрге, 6Исайя оларга мынча дээн: «Боттарыңарның дээргиңерге баргаш, Дээрги-Чаяакчының: „Дыңнаан сөстериңден – Ассирияның хаанының чалчаларының Мени дорамчылап турган сөстеринден кортпа+. 7Мен ону сагыш алындырар мен – ол хаан бир медээ дыңнап кааш, бодунуң чуртунче дедир чоруй баар. Мен ону аңаа хылыш-биле шаштырып каар мен“ – деп чугаалаан чүвезин дамчыдып бериңер».

8Кол дашка тудукчузу Ассирияның хаанының Лахистен чоруй барганын дыңнааш, Иерусалимден аткаарлап, Ливна хоорайны+ бүзээлеп алгаш турган хаанны тып чеде берген.

9-10Оон Сеннахирим хаан Эфиопияның хааны Тиргактың ооң-биле дайылдажып үнүпкенин дыңнап каан. Сеннахирим ындыг медээ алгаш, Иудеяның хааны Эзекияже элчиннер чорудуп, оларга мындыг сөстер дамчыдарын дужааган: «Сээң идегеп турар Бурганың „Иерусалим Ассирияның хаанының холунче кирбес“ деп аазаашкыны-биле сени мегелевезин. 11Ассирияның хааннары бүгү чурттарны канчанганын билир-ле болгай сен – оларны бүрүнү-биле узуткап кагды чоп! А сен канчап камгалал алыр сен? 12Мээң ада-өгбемниң кыргып-хыдып каан чоннарының бурганнары – Гозан, Харран+, Рецеф хоорайларның база Талассар хоорайга чурттап турган эден чоннуң бурганнары – ол бүгү улузун камгалап шыдаан бе? 13Хамат биле Арпад хоорайларның хааннары, Сепарваим, Ена болгаш Ивва хоорайларның хааннары ам кайыл?»+

14Эзекия элчиннерден чагааны ап алгаш, номчуп көрген. Ооң соонда ол Дээрги-Чаяакчының өргээзинге баргаш, дүрүгнү Дээрги-Чаяакчының мурнунга чада туткан.

15Эзекия Дээрги-Чаяакчыга мөргүп эгелээн: 16«О, Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, херувимнер кырында+ саадаан Израильдиң Бурганы! Сен – чер-делегейниң бүгү күрүнелеринге дың чаңгыс Бурган сен+, чер биле дээрни Сен чаяаган сен. 17Дээрги-Чаяакчы, кулааң ээктиргеш, дыңнап көрем!+ Дээрги-Чаяакчы, карааң ажыткаш, көрүп көрем!+ Дириг Бурганны дорамчылазын дээш элчиннер чорудупкан Сеннахиримниң бүгү сөстерин дыңнап көрем. 18О, Дээрги-Чаяакчы, шын-на болгай – Ассирияның хааннарының бүгү чер-чурттарны хоозураткаш, 19оларның бурганнарын отче октап, узуткап кааны шын-на болгай. Чүге дээрге ол бурганнар болза Бурган эвес+, а кижи холу кылган ыяш база даш ышкажыл+. 20А ам, Дээрги-Чаяакчы, Бурганывыс, бисти дайзынның холундан адырып көрем! Чер-делегейниң бүгү күрүнелери Дээрги-Чаяакчы сени дың чаңгыс деп билип алзын!»+

21Амоцтуң оглу Исайя Эзекияга мону дамчыдарын айыткан: «Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчы: „Сен Ассирияның хааны Сеннахиримге хомудап, Меңээ мөргүдүң“ – дээн. 22Ол хаанга хамаарыштыр Дээрги-Чаяакчының чугаалаан сөзү бо-дур:

„Күжүр Сион-кыс сени куду көрүп, кочулаар.

Иерусалим-кыс сээң сооңдан көргеш, чүгле бажын чаяр.

23Сен кымны дорамчылап, кымны бак сөглеп тур сен?

Кымче хөректенип, турамыы-биле көрүп тур сен?

Израильдиң ыдыктыг Бурганынче!

24Бодуңнуң чалчаларың дамчыштыр Дээргини дорамчылап турдуң.

Сен: ‘Эңдерик дайынчы тергелерлиг мен+,
олар-биле даглар баштарынче, Ливан сынның ооргаларынче көдүрлүп турдум!

Ливанның бедик пөштерин, ооң эки дээн шивилерин ужурдум.

Эң бедик дагның бажынче үнүп, эң эки эзимге чеде бердим.

25Мен кудуктар казып, суг ижип турдум.

Египеттиң хамык хем-сугларын бодумнуң будум-биле
таптай базып, кургаттым’ – дээн сен.

26Ол бүгүнү шаандан бээр Мээң белеткеп келгенимни
дыңнавааның ол бе?

Сен быжыглалдыг хоорайларны бузундулар оваазы кылып кагдың –
ол дээрге шаг шаанда-ла бодап алган чүвемни
ам сени дамчыштыр боттандырганым ол-дур+.

27Ол хоорайларның чурттакчылары күш чок апарган,
коргушка алзып, ады баксыраан.

Олар шөлде оът-сиген дег, чаш көк дег,
бажың кырында үнген[*], өзүп үнер бетинде-ле өрттендир чирткен
чаш сыптар дег+.

28А Мен сээң дугайыңда бүгү чүвени билир мен+:

кажан туруп кээп, олуруп аарыңны,
үнүп, кирип турарыңны, Меңээ хорадай бергениңни.

29Меңээ хорадап турарың дээш база Мээң кулаамга четкен турамыың дээш,

Мен сээң думчууң үдүнче – дээрбек,
аксыңче – суглук сугар мен+,
чедип келген орууң-биле сени дедир чорудуптар мен“.

30Эзекия, сеңээ бадыткал демдээ бо-дур+: бо чылын база келир чылын боду чайгаар үнген тараа чиир силер. А үшкү чылын – тараа тарааш, ажаап алыңар, виноград тарып олурткаш, чимизин чиңер. 31Ынчан иудей чоннуң артынчызы база катап черге хандыр дазылданыр+, элбек-чаагай чимистелир. 32Чоннуң артынчызы Иерусалимден үнер, дириг арткан улус – Сион дагдан дүжүп кээр. Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчының күштүг күзели ол бүгүнү боттандырар!»+

33Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы Ассирияның хаанының дугайында мынча дээн:

«Ол хаан бо хоорайже кирбес, согунун олче атпас, хоорайның мурнунга дозуг-камгалалдыг көстүп келбес, аңаа удур бүзээлел чалы оваалап тутпас+. 34Ол бодунуң келген оруу-биле дедир чоруй баар, бо хоорайже кирбес – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – 35Мен бо хоорайга болчуп, Бодумну бодааш, Бодумнуң чалчам Давидти бодааш, ону камгалаар мен!»

36Дээрги-Чаяакчы Бодунуң төлээзин чорудупкаш+, ассирий аг-шеригниң турлаанга 185 000 кижини узуткап каан. Эртенинде көөрге, долгандыр чүгле мөчү-сөөктер чыткылаан+. 37Ынчангаш Ассирияның хааны Сеннахирим аткаарлап чорупкаш, найысылал хоорай Ниневияже+ ээп чана берген.

38Оон бир-ле ол бодунуң бурганы Нисрохтуң өргээзинге мөгейип турда, ооң оолдары Адрамелех биле Сарецер олар ону хылыш-биле шанчып кааш, арарат черже+ дезе бергеннер. Хаанның өске оглу Асардан+ ачазын солуп, дүжүлгеге саадапкан.

38

Эзекияның аарааны база ооң мактал ыры

(4 Хаан. 20:1-11; 2 Чыл. 32:24-26)

38^1Ол үеде Эзекия аарый берген, өлүрүнүң кырында келген. Амоцтуң оглу Исайя медээчи аңаа келгеш, Дээрги-Чаяакчының сөзүн дамчыдып: «Ажыл-херээңни аайлап-башкарып ал, ам өлүр-дүр сен, назының төнген-дир» – деп чугаалаан. 2Эзекия ханаже хая көрнүп алгаш, Дээрги-Чаяакчыга мөргүп эгелээн: 3«О, Дээрги-Чаяакчы, сактып кээп көрем! Мен Сээң мурнуңга шынчы чурттап, сеткилимден бердинип келдим, Сеңээ таарымчалыг чүүлдү кылып чордум!»+ Оон Эзекия ишкирнип ыглай берген.

4Дээрги-Чаяакчы Исайяга Бодунуң сөзүн ажыдып, мынча деп чугаалаан: 5«Барып, Эзекияга ооң ада-өгбези Давидтиң Бурганы Дээрги-Чаяакчының бо сөстерин дамчыт: Мен сээң дилег-мөргүлүңнү дыңнадым, карааң чажын көрдүм+ – ынчангаш Мен сээң назыныңга он беш чылды немеп берип тур мен. 6Ол ышкаш Ассирияның хаанының холундан сени база бо хоорайны адырып каар мен – бо хоорайга болчур мен+. 7Сеңээ Бодумнуң аазаан аксы-сөзүмнү күүседирим дугайында бадыткал демдээ бо-дур: 8Ахазтың чадазының тепкииштеринче бадып келген хөлегени дедир, он тепкииш өрү, чылзыдыптар мен».

Хүн дедир чыла берген: хөлеге бадып келгени тепкииштерни өрү алзы көдүрлү берген+.

9Аарааш, экирий берген соонда, Иудеяның хааны Эзекияның бижээн чүүлү бо-дур:

10«Мен „Назынымның ортузунда
өлүглер оранының хаалгазын ажыдып кирерим ол-дур,
назынымның арткан кезээн казыдып алган-дыр мен“ деп бодадым.

11Мен „Дээрги-Чаяакчыны дириглер оранынга көрбезим ол-дур+;
өлүглер оранынга баргаш, моон соңгаар кижи амытанны көрбезим ол-дур“ деп бодадым.

12Мээң оран-савамны, кадарчы кижиниң чадыры ышкаш,
турган черинден дүжүргеш, аппарган[*].

Мен бодумнуң амы-тынымны, аргыкчы кижи пөзүн дүрери дег,
дүрүп ап тур мен.

Дээрги-Чаяакчы мени, аргыыр херекселден пөстү кезери дег,
үзе кезип кааптар+.

Дүне, хүндүс Сен мени өлүмче аппар чыдыр сен!

13Мен эртенге чедир томаанныг манап келдим,
а Бурган, арзылаң ышкаш, мээң бүгү сөөк-даяамны сыйып турду+.

Дүне-даа, хүндүс-даа болза Сен мени өлүмче аппаар-дыр сен.

14Мен хараачыгай азы дуруяа ышкаш эдер-дир мен,
көге-буга ышкаш човууртаар-дыр мен+.

Үргүлчү өрү көөр дээш, карактарым шылап калды+.

Меңээ бергезин! Дээрги-Чаяакчы, меңээ дузалап көр!

15Мен бодум чүнү чугаалап шыдаар мен?!

Ол меңээ чугаалады, Ол Боду-ла кылып кагды.

Качыгдалга алыскан болгаш, назынымның шупту чылдарын
оожум төндүр чурттаар мен.

16Мээң Дээргим, улус мынчаар чурттап турар-дыр!

Бо бүгү дээрге мээң чуртталгам ышкажыл!

Сен мени экиртип, амы-тынны хайырлап көр!

17Ийе, ындыг хилинчек меңээ ачылыг болган-дыр.

А Сен мээң амы-тынымны чевег-хөөрден чайладып+,
мээң бүгү бачыттарымны Бодуңнуң ооргаң артынче октап көрем+.

18Өлүглер оранында Сени алдаржытпайн турар,
өлүг улус Сени алгап-мактавайн турар болгай+.

Чевег-хөөрже кире берген улус Сээң шынчыңга идегеп шыдаар эвес.

19Дириг, чүгле дириг кижи Сени бөгүн мен ышкаш алгап-мактаар.

Адазы оолдарынга Сээң шынчың дугайында чугаалаар+.

20Дээрги-Чаяакчы мени камгалаар!
Бис Дээрги-Чаяакчының өргээзинге,
мээң хылдыг хөгжүм херекселдеримге үдедип,

Ону амыдыралывыс дургузунда алгап ырлап кээр бис!»

21(Исайя: «Фига чимизинден кылган эмден эккелгеш, ириңниг балыгга чыпшыр салыпсын, ынчан хаан экирий бээр» – дээн. 22А Эзекия: «Меңээ Дээрги-Чаяакчының өргээзинче ам-даа баарымның бадыткал демдээ кандыг боорул?» – деп айтырган.)[*]

39

Вавилоннуң элчиннери

(4 Хаан. 20:12-19; 2 Чыл. 32:31)

39^1Ол үеде Валаданның оглу, Вавилоннуң хааны Меродах-Валадан Эзекияның аарааш, экирий бергенин дыңнап кааш, олче чагаа база белектер чорудупкан. 2Эзекия элчиннерни өөрүшкүлүг хүлээп алгаш, оларга эртине-байлак шыгжаар черин көргүскен: алдын-мөңгүннү, чаагай чыттыг чүүлдер биле улуг үнелиг үстерни, ок-чепсек шыгжаар бүгү черни – бодунуң шыгжамырларында бар-ла бүгү чүвени көргүскен+. Эзекияның ордузунда-даа, бүгү күрүнезинде-даа ооң оларга көргүспээн чүвези артпаан.

3Исайя медээчи Эзекия хаанга чедип келгеш: «Ол улус сеңээ чүнү чугаалады, олар кайыын келген-дир?» – деп айтырган.

«Ырак чурттан – деп, Эзекия харыылаан. – Олар меңээ Вавилондан кээп чорду».

4Медээчи: «Олар сээң ордуңда чүнү көрдү?» – деп айтырган.

«Олар мээң ордумда бүгү чүвени көрдү! – деп, Эзекия харыылаан. – Мээң эртине-байлак шыгжаар черлеримде оларга көргүспээн чүвем артпады».

5Ынчан Исайя Эзекияга: «Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчының сөзүн дыңна: 6„Сээң ордуңда бар бүгү чүвени, сээң ада-өгбеңниң бөгүнге чедир чыып алган бүгү чүвезин Вавилонче алгаш баар хүннер кээр, маңаа чүү-даа артпас+ – деп, Дээрги-Чаяакчы чугаалаан. – 7Сээң төрүткен, сээң ботталдырган үре-салгалыңның чамдыызын тудуп алгаш баар+, олар Вавилоннуң хаанының ордузунга акталаткан чалчалар апаар“» – дээн.

8А Эзекия Исайяга: «Сээң меңээ дамчытканың Дээрги-Чаяакчының сөзү эки-дир» – дээн. Чүге дээрге хаан «Мээң бодумнуң назынымда амыр-тайбың, айыыл чок чорук үргүлчүлээр-дир» деп бодапкан чүве-дир.

40

Израиль чонга аргалал сөстери

40^1«Мээң чонумну аргалаңар-ла, аргалаңар!+ – деп,

Бурганыңар чугаалап тур. –
2Иерусалим-биле эрге-чассыг чугаалажыңар+,
ооң аар-берге албан-ажылы төнгенин,
кем-буруузу дээш кеземчези четчир болганын аңаа медеглеңер;
ол бодунуң бүгү бачыды дээш

Дээрги-Чаяакчының холундан ийи дакпыр кеземче алган-дыр+».

3Бир-ле үн дыңналды: «Ээн кургаг ховуга

Дээрги-Чаяакчыга оруктан белеткеңер!+

Бурганывыска делгем оруктан ховуга дорттап бериңер!+

4Бүгү ыйгылааш черлер оргу апарзын,
бүгү даглар, тейлер чавызай берзин.

Дески эвес чер дескилежи берзин,
дөңнелчек черлер оргу апарзын.

5Дээрги-Чаяакчының өндүр чырыы ажыттынып кээр,
бүгү улус ону көрүп каар!+

Дээрги-Чаяакчы Боду ынча дээн болгай».

6Үн: «Медегле!» – диди.

Мен: «Чүнү медеглээр мен?» – деп айтырдым.

«Бүгү улус оът-сигенге дөмей,
оларның чараш-каазы[*] шөлде чечектер дег.

7Дээрги-Чаяакчының тыныжы үрерге,
оът-сиген кургап каар, чечек оңа бээр.

Шынап-ла, чон дээрге оът-сиген-дир.

8Оът-сиген кадып каар, чечек тоглай бээр,
а Бурганывыстың аазаан сөзү кезээ мөңгеде турар!+»

9Буянныг медээлиг медээчи Сион, бедик даг кырынче үне бер!

Буянныг медээлиг медээчи Иерусалим, дыңзыдыр алгырып чугаала!

Иудеяның хоорайларынга: «Бурганыңар бо-дур!» – деп
коргуш чок дыңзыдыр медегле.

10Көрүңер! Күчү-күштүг Дээрги-Бурган-Чаяакчы кел чыдыр.

Чагырга Ооң холунда-дыр.

Көрүңер, Ооң хайырлаар шаңналы Бодунда-дыр+.

11Ол Бодунуң сүрүг малын, кадарчы кижи ышкаш, кадарып турар+:

хураганнарны холунга тудуп, кужактап алгаш,
төрүүр хойларны сүрүп бар чыдар.

Дээрги-Чаяакчы деңнээр чүве чок кайгамчык

12Кым адыжы-биле далайның суун узуп хемчээгенил
азы холу-биле дээрни хемчээгенил?

Кым черниң бүгү довураан чүве хемчээр саваже сыңырганыл
азы даглар, тейлерни деңзи таваанга салып, деңзилээнил?+

13Кым Дээрги-Чаяакчының угаанын билип ап,
Аңаа арга-сүме берип шыдааныл?+
14Кымдан Ол сүме айтырганыл,
кым Аңаа угаан киир тайылбыр берип,
шын орукче киирер сургаал кылганыл?
Кым Ону билигге өөредип,
чүве билип аарының оруун Аңаа айытканыл?+

15Бүгү чоннар кочалда дамды дег,
деңзи таваанда доозун ышкаш!

Бурган далайның ортулуктарын безин,
борбак элезин дег, чииги-биле көдүрүп турар.

16Аңаа Ливанның эзим-аргазы өргүл салыр от кыпсыр шаа четпес,
а ында турар дириг амытаннар –
бүрүн өрттедир өргүл кылыр шаа четпес+.

17Бүгү чоннар Ооң мурнунга чүү-даа эвес+,
оларны Ол хоозун, чөгенчиг чүүл деп санаар.

18Ынчангаш Бурганга кымны дөмейлештирер силер?

Аңаа дөмейлепки дег кандыг чүүл тып шыдаар силер?+

19Дүрзү-бурган бе? А ону шевер кижи шуткуп кылып каан,
ус-шевер кижи алдыннааш,
мөңгүн илчирбелер-биле каастап каан болур.

20А ындыг аар өртектиг чүүлдер ажыглап шыдавас ядыы кижи
иривес ыяш шилип тыпкаш,
кээп дүшпес дүрзү-бурган кылып бээр
билдилиг ус-шевер кижи тып аар+.

21Таанда-ла билбес силер бе? Дыңнаваан силер бе?

Эң эгезинде-ле силерге чугаалап кагбаан чүве бе?

Чер-делегейни канчаар чаяап каанын билип албааныңар ол бе?

22Дээрги-Чаяакчы чер-делегейниң дээрбээниң кырында саадап турар,
а чер-делегейниң чурттакчылары имилеме шартылаа дег+.

Бурган дээрни, чуга пөс ышкаш, чада салгаш,
чурттаар майгын дег, хере тыртып каан+.

23Бурган черниң чагырыкчыларын чүү-даа эвес апаар кылып,
баштыңчыларын бар-чогу дөмей кылып турар+.
24Оларны чаа-ла олуртуп, тарып каары билек,
олар чаа-ла черге дазылданы бээри билек,
Ол оларже тыныптарга, кургап каарлар,
казыргы оларны, тараа саваңы дег, хадып аппаар.

25«Мени кымга дөмейлештирер силер?

Мээң-биле кым деңнежирил?» – деп,
ыдыктыг Бурган айтырып тур.

26Карактарыңар дээрже шиглей көрүңер:

ында бар бүгү чүвени кым чаяаганыл?

Ол – сылдыстарның аг-шериин санап, көскү кылып турар,
оларның шуптузунга ат тыпсып турар Бурган-дыр+.

Ооң күчү-күжү кызыгаар чок,
эрге-чагыргазы өндүр улуг болгаш,
сылдыстарның чаңгызы-даа чыдып калбас.

27Иаков, сен чүге: «Мээң орук-чолум Дээрги-Чаяакчыдан чажыртынган,

Бурганым мээң чаргымны уттупкан+» – дээр сен,

Израиль, сен чүге ындыг чүве чугаалаар сен?

28Таанда-ла билбес сен бе? Таанда-ла дыңнаваан сен бе?

Дээрги-Чаяакчы – чер-делегейниң бүгү кыдыгларын чаяаган мөңге Бурган-дыр.

Ол могавас, шаа төнмес,

Ооң угаан-бодалын билип аары болдунмас+.

29Ол могап турупкан улусту күштүг кылып каар,
шаа төнген улусту быжыктырар+.

30Аныяк оолдар безин могай берип, шаа төне бээр,
чалыылар шылаанындан кээп дүжер,

31а Дээрги-Чаяакчыга идегээр улус чаа күш кирип алыр:

олар, эзир ышкаш, чалгынын херип-чайып, ужар+;
маңнашкаш, могавас, кылашташкаш, шагзыравас.

41

Дээрги-Чаяакчы – Израильдиң Дузалакчызы

41^1«Ырак ортулуктарның чурттакчылары,

Мээң мурнумга ыыт чок барыңар!

Бүгү чоннар чаа күштен немеп алзын;
олар чоокшулап келгеш, бодунуң сөзүн чугаалазын.

Чаргы үзер дээш кады чыглыылыңар+.

2Кым чөөн чүктен тиилекчини[*] үндүрүп эккелгеш,
бодунга бараан боор кылдыр кыйгырып алганыл?

Кым аңаа чоннарны хүлээдип берип, хааннарны чагыртканыл?+

Ол кижи бодунуң хылыжы-биле оларны доозун-довуракче хуулдуруп,
бодунуң ча-согуну-биле, тараа саваңы дег, эстедир хадыдып турар.

3Ол кижи мурнунда кажан-даа чоруп көрбээни орук-биле айыыл чок чоруп,
чоннарны истеп-сүрүп бар чыдар.

4Кым ол бүгүнү кылып, боттандырганыл?

Эң эгезинден кижи төрелгетенниң бүгү салгалдарын
башкарып турар Бурган!

Мен, Дээрги-Чаяакчы – эгезинде турган мен,
сөөлгү салгал-биле база Мен+ –
ол-ла Бодум кады турар мен!

5Ырак ортулуктарның чурттакчылары ол кижини көрүп кааш,
коргуушкунга алзыпкан,
чер-делегейниң ужу-кыдыы сүрээдей берген.

Олар чоокшулажып, чыылганнар.

6Бот-боттарынга дузалажып, бирээзи өскезинге:

„О, эрес-дидим бол!“ – деп турганнар.

7Ус-шевер кижи эзилдирикчи шеверниң сеткилин сергедип турар,
маска-биле хевилээр кижи дөжүде дарганнаан кижиниң сеткилин сергедип,
тудуштур каңнап каан черин „Эки-дир, быжыг-дыр!“ деп,
дүрзү-бурган божаңнавазын дээш, өрген-биле быжыглап турар+.

8О, Мээң чалчам Израиль+,
Мээң шилип алганым Иаков,
Мээң өңнүүм Авраамның+ салгалы!

9Мен сени чер-делегейниң ужу-кыдыындан эдерткеш,
эң ырак черлерден үндүр кыйгырып алгаш:

„Сен – Мээң чалчам сен“ – деп чугаалаан мен.

Сени шилип алган мен, сенден ойталавас мен.

10Кортпа, чүге дээрге Мен – сээң Бурганың-дыр мен,
сүрээдеве, чүге дээрге Мен сээң-биле кады мен.

Сени быжыктырып, сеңээ дузалаар мен.

Мээң тиилелгелиг холум сеңээ деткимче көргүзер.

11Сеңээ килеңнээн бүгү улус бак атка кирип, бужартаар,
сеңээ удурланган улус чүү-даа эвес апаар, өлүп чидер.

12Сээң-биле демисежип турган улусту дилээш, тыппас сен;
сээң-биле дайылдажып турган улус чүү-даа эвес апаар, шуут чиде бээр.

13Мен – Дээрги-Чаяакчы, сээң Бурганың-дыр мен,
холуңдан тудуп алгаш:

„Кортпа, Мен сеңээ дузалаар мен“ – деп аазап тур мен.

14Кортпа, курт ышкаш+ чөгенчиг Иаков, эвээш чоннуг Израиль,

Мен сеңээ дузалаар мен! – деп, Дээрги-Чаяакчы, сээң Камгалакчың,

Израильдиң ыдыктыг Бурганы медеглээн. –

15Мен сени чаа, чидиг диштерлиг тараа бастырар херексел кылып каар мен,
сен дагларны бастырып, чуура дүрбүүр сен,
тейлерни тараа тогланчызы дег кылып каар сен.

16Сен оларны челбиириңге, хат хадып аппаар,
шуурган тарадыр шаап кааптар.

А сен бодуң Дээрги-Чаяакчы дээш өөрүүр сен,

Израильдиң ыдыктыг Бурганы дээш мактаныр сен.

17Ядыы-түреңги улус суг дилээш, тыппайн турар,
олар кагып-суксааш, аксы кургап калган.
Мен, Дээрги-Чаяакчы, оларга харыы бээр мен;
Мен, Израильдиң Бурганы, оларны кагбас мен!
18Тас тейлерден суглар агып бадар,
оргу черлерге суг баштары аттыгып үнер.
Ээн кургаг ховуну хөл кылып каар мен,
кургап калган черни суг баштары шыва аптар+.
19Мен ээн кургаг ховуга пөш, акация,
мирт болгаш олива ыяштарын тарыыр мен;
ыяш чок турган черге шиви, чойган болгаш хады
кады өзүп үнер+.

20Улус ол бүгүнү көргеш, Дээрги-Чаяакчының холу ону кылган деп,

Израильдиң ыдыктыг Бурганы ону чаяаган деп билип каар,
ол бүгүнү эскергеш, угаап билип каар.

Дүрзү-бурганнарның ажык чогу

21Дүрзү-бурганнар, боттарыңарның херээңерни илередип чугаалаңар – деп,

Дээрги-Чаяакчы чугаалап тур.

– Боттарыңарның барымдааларыңарны көргүзүңер – деп,

Израильдиң Хааны чугаалап тур. –

22Барымдаа кылдыр ам болур ужурлуг чүвени чугаалаңар.

Азы эрткен үеде чүү болуп турганын чугаалаңар,
а бис угаап бодап көргеш, ол бүгүнүң канчаар төнгенин билип аар бис.

Азы келир үе дугайында биске боттарыңар чугаалап бериңер.

23Келир үеде чүү болурун чугаалаңар,
ынчан силерни бурганнар деп билип аар бис.

Бир-ле чүведен – буян-даа болза, айыыл-халап-даа болза – кылыңар,
ону көргеш, бис шупту коргуушкунга бүргедип аар бис.

24Че чүл? Силер чүү-даа эвес-тир силер,
чүнү-даа кылыр харыыңар чок-тур+.

Силерни шилип алган кижи чүдек-бужар-дыр.

25Мен демги тиилекчини+ соңгу чүктен кыйгырган мен,
ол кел чыдар!+ Хүн үнер чүкке ол Мээң адымны адап, алдаржыдар.

Ол чагырыкчыларны малгаш ышкаш базып кылаштаар –
дой сава кылыкчызы дойну ынчаар таптай базар.
26Бисти ол дугайында билип алзын дээш,
кым баш бурунгаар чугаалааныл+;
бисти: „Ооңуу шын болду“ – деп чугаалаар кылдыр,
кым баштай дамчытканыл?

Араңардан кым-даа чугаалаваан, кым-даа медээлевээн.

Чугаа-сөзүңерни дыңнаан кижи чок.

27Мен ол дугайында Сионга эң баштай чугаалаан мен,

Иерусалимче буянныг медээлиг медээчини чоруткан мен!+

28Мен көөрүмге, кым-даа чок болду –
өске бурганнарның аразында сүмелекчи чок болду.

Мен олардан чүве айтырар болзумза, харыылап шыдавастар.

29Олар шупту – меге-дир, оларның ажыл-херээ – чүү-даа эвес-тир,
оларны көргүскен дүрзүлер – хат дег хоозун чүүл-дүр».

42

Дээрги-Чаяакчының шилип алган чалчазы

42^1«Мээң шилип алган чалчам бо-дур+,

Мен ону быжыглап турар мен; сеткилимге кирер кижи ол-дур!+

Мен ону Бодумнуң Сүлдем-биле бүргээр мен+ –
ол өске чоннарга чөптүг шииткел үндүрер+.

2Ол алгырбас база кырышпас, дыңзыдыр чугаалавас,
ооң үнү кудумчуларга дыңналбас.

3Ол шала сынган хыыргыышты сыйбас,
имистелген чырыткыны өжүрбес;
ёзулуг чөптүг шииткелди үндүрер.

4Черге шын шииткелди үндүрбээн шаанда, ол сыйылбас, өшпес;
ырак ортулуктар ооң чагыг-суртаалын манап турар».

5Дээрни чаяап, чада салган,
черни ында төрүттүнген бүгү чүве-биле кады боттандырган,
чер кырында кижилерге амы-тынны хайырлаан+ –
ында шимчеп чоруп турар бүгү улусту тынгарган
Дээрги-Бурган-Чаяакчы мынча дээн:

6«Мен, Дээрги-Чаяакчы, чөптүг-шынныг чорук боттандырар дээш
чалчам сени кыйгырган мен+,
сени холуңдан чедип аар мен, кадагалаар мен.
Сени дамчыштыр улус-чон-биле керээ чарар мен+
база бүгү чоннарга чырык эккээр мен+.
7Согур улустуң карактарын ажыдар сен,
хоругдаттырганнарны хоругдалдан үндүрер сен,
дүмбей черде олурар улусту кара-бажыңдан хостаар сен!+

8Мен – Дээрги-Чаяакчы мен, Мээң адым ол-дур!

Бодумнуң алдарымны өске кымга-даа бербес мен+
база Меңээ хамааржыр макталды дүрзү-бурганнар-биле үлешпес мен!

9Баш бурунгаар чугаалаан чүүлдерим бүде берген,

Мен ам чаа чүүлдерни медеглеп тур мен,
ам-даа боттанмаан чүүл дугайында силерге чугаалап тур мен».

Дээрги-Чаяакчыны алгап-мактаан ыры

10Дээрги-Чаяакчыга чаа ырдан ырлаңар+,

Ону чер-делегейниң ужу-кыдыындан алгап-мактаңар –
далайжылар болгаш далайны долган бүгү дириг амытаннар,
ортулуктар болгаш ында чурттап турар бүгү улус!

11Ээн кургаг хову болгаш ооң хоорайлары,
кедар аймак+ чурттаан бүгү суурлар өөрүшкүлүг кыйгы салзын.

Хая-даштыг черде чурттаан улус өөрүп-байырлап,
даглар баштарындан алгырышсын!

12Дээрги-Чаяакчыны алдаржытсын,

Ону ырак ортулуктарга алгап-мактазын!

13Дээрги-Чаяакчы күчүлүг маадыр дег+ чедип кээр,
дайынчы дег, килеңи кыптыгар,
дайынчы кыйгы салып, алгырар,
дайзыннарынга күжүн көргүзер:
14«Дыка үр ыыттавайн келдим,
шыпшыңны кадагалап, туттунуп келдим;
а ам, божаан херээжен дег, алгырар мен+,
тыныжым бачыдап, агаарны харамдыгып тынар мен.

15Тейлер, дагларны ээнзиредип,
оларның хамык оът-сигенин кадырып каар мен,
хемнерни кургаг ортулуктар кылдыр хуулдуруп,
хөөлбектерни кургадып каар мен+.

16Мен согурларны оларның билбези оруктар-биле эдертир мен,
оларга билдинмес турган оруктар-биле эдертир мен.

Оларның мурнунга дүмбей караңгыны чырык кылдыр хуулдуруптар мен,
ээр-дагыр оруктарны дорттап каар мен+.

Чонум дээш, ол бүгүнү кылыр мен, оон ойталавас мен.

17А дүрзү-бурганнарга идегээр улус,
шуткуп каан дүрзүлерге: „Силер – бистиң бурганнарывыс силер“ – дээр улус
кончуг бак атка кирип, аткаарлаар+».

Согур, дүлей израиль чон

18«Дүлейлер, дыңнаңар, согурлар, көрүп көрүңер!+

19Мээң чалчам+ ышкаш согур кижи бар бе?

Мээң айбылап чоруткан айбычым ышкаш дүлей кижи бар бе?

Дээрги-Чаяакчыга бердинген чалча дег согур кижи бар бе?

20Сен хөйнү көрген сен, ынчалза-даа эскерген чүвең чок-тур;
кулактарың дуглаглыг эвес, ынчалза-даа дыңнавас-тыр сен+».

21Дээрги-Чаяакчы чөптүг-шынныг болгаш,
ыдыктыг хоойлуну алдаржыдып, алгап-мактаары Аңаа таарымчалыг болган.

22А бо чон үптеттирип, когараан-дыр,
оларның шуптузу оңгарларда суктурган
азы кара-бажыңнарда чажыртынган.
Олар дайзынга олча-тывыш апарган,
оларны кым-даа адырып хоставаан;
оларны тудуп аппарган, кым-даа оларга болчуп:
«Оларны дедир эгит!» – дивээн+.

23Силерниң кайыңар ынаар кулаан ээктирерил,
кичээнгейге ап, моон-даа соңгаар дыңнаарыл?

24Кым Иаковту тудуп аппаар кылдыр,

Израильди – үптээр кылдыр берипкенил?

Аңаа удур бачыт үүлгеткенивис Дээрги-Чаяакчы-дыр!

Израильчилер Ооң оруун истевейн,

Ооң хоойлузун тооп дыңнавайн турган болгай.

25Ынчангаш Ол бисти кыптыккан килеңи-биле хөме ап,
бисче кам-хайыра чок дайын ыткан!
Шак ол дайын чалбыыштыг от бооп,
бисти бүгү чүктен бүзээлеп алган,
а бис ону ожаап билбээн бис;
от бисти чиирге, таптыг угаап билбээн бис+.

43

Дээрги-Чаяакчы – Израильдиң Камгалакчызы

43^1Иаковту чаяап каан, Израильди тывылдырып каан Дээрги-Чаяакчы

ам мынча деп тур: «Кортпа. Мен сени садып хостап кагдым;

Мен сээң адың адап, Бодумче кыйгырдым+,
сен – Мээңии сен.

2Суглар кежип туруңда, Мен сээң-биле боор мен,
хемнер кежип туруңда, суг сени хөме албас.

От өттүр эртип тургаш, өрттенмес сен,
чалбыыш сени чивес+.

3Мен – Дээрги-Чаяакчы, сээң Бурганың,

Израильдиң ыдыктыг Камгалакчызы-дыр мен.

Сени хостаар дээш, Мен Египет, Эфиопия болгаш Севаны
сээң орнуңга берип тур мен+.

4Сен Меңээ улуг үнелиг болгаш эргим болганыңда,
сеңээ Мен ынак болганымда, сээң орнуңга өске улусту,
сээң амы-тының дээш – өске чоннарны берип тур мен.

5Кортпа, Мен сээң-биле болгай мен;
сээң үре-салгалыңны чөөн чүктен эккээр мен,
барыын чүктен база сени чыыр мен+.
6Соңгу чүкке: „Оларны дедир бер!“ – дээр мен,
мурнуу чүкке: „Оларны салывыт! – дээр мен. –
Мээң оолдарымны ырактан,

Мээң кыстарымны – чер-делегейниң ужу-кыдыындан эдертип эккел –

7Мээң адым-биле адаткан, Бодумга алдар кылдыр чаяап кааным,

Мээң боттандырып, хевирлээним бүгү улусту эдертип эккел“».

8Карактыг-даа болза, согур чонну,
кулактыг-даа болза, дүлей улусту үндүрүп эккел+.

9Бүгү чоннар кады чыглып келзин, аймактар бөлдүнчүп келзин.

Оларның кайызы ол бүгүнү баш бурунгаар чугаалааныл,
болуп эрткен чүүлдер дугайында биске медээлээнил?

Боттарының шынныын көргүзери-биле херечилелден кылзыннар;
оларны дыңнаан улус «Шын-дыр оо!» деп бадытказын+.

10«А Мээң херечилерим – силер силер,
чонум – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, –
Мээң чалчаларым база силер силер+;
чүвени билип алгаш, Меңээ бүзүрезин дээш
база Мени Бурган-дыр деп угаап билзин дээш,
Мен силерни шилип алган мен.
Менден аңгы Бурган чок,
кажан-даа турбаан, кажан-даа турбас.
11Мен, чүгле Мен – Дээрги-Чаяакчы мен!
Менден өске Камгалакчы чок!+

12Өске кым-даа эвес, Мен баш бурунгаар чугаалап,
медеглеп база камгалап каан мен!

Мээң херечилерим – силер силер – деп,

Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Мен – Бурган мен.

13Шагдан бээр Мен ол-ла Бодум мен!

Мээң холумдан улусту кым-даа адырып шыдавас+.

Мээң кылган чүвемни күш чок болдуруп шыдаар кижи бар бе?!»

14Дээрги-Чаяакчы, силерниң Камгалакчыңар,
Израильдиң ыдыктыг Бурганы: «Мен силер дээш
Вавилонга удур Бодумнуң холумну сунар мен;
халдейлерни чылча шаап, шуптузун дестириптер мен,
оларның алгы-кышкызы корабльдарны дола бээр[*].

15Мен – Дээрги-Чаяакчы, ыдыктыг Бурганыңар мен,

Израильдиң Чаяакчызы, Хааныңар мен!» – дээн.

16-17Дээрги-Чаяакчы далай кежир орукту ажыткан,
ханы сугларга орукту кылып каан+,
дайынчы тергелер биле аъттарны,
аг-шериг биле күштүг дайынчыларны эдертип аппарган.

Олар шупту кады кээп дүшкеш, туруп шыдавастаан,
чырыткы өзээ ышкаш өжүп калган.

Ам Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

18«Биеэде болган чүвени уттуптуп,
эрткен чүве дугайында бодавайн барып болур силер.

19Көрүңер, Мен чаа чүвени кылып тур мен!+

Ол ам көстүп кээр – таанда-ла ону билип ап шыдавас силер бе?

Бо удаада Мен ээн кургаг ховуда орук кылып,
ээн черже хемнер аксып тур мен+.

20Черлик аң-мең безин Мени алдаржыдар – шөө-бөрүлер, страус куштар.

Чүге дээрге Мен Бодумнуң шилип алган чонумга ижиртир дээш,
ээн кургаг ховуже суг, ээн черже – хемнер аксып тур мен+.

21Ол чонну Мен Бодумга, Мени алгап-мактазын дээш,
чаяап алган мен.

22А сен, Иаков, Мени кыйгырбайн турдуң,

Израиль, сен Мени аартыктап турдуң+.

23Сен Меңээ бүрүн өрттедир өргүл хойлары салбайн,

Мени алдаржыткан өргүлдер кылбайн турдуң.

Мен сени бергедетпедим – далган-тараа өргүлдери негеведим,
сени шылатпадым – чаагай чыттыг чүүлдер айтырбадым.

24Сен Меңээ чаагай чыттыг кулузун садып бербээн сен,
өргүл малдарының чаа-биле Мээң сеткилимни хандырбаан сен.

Харын Менче бодуңнуң бачыттарың чүдүрүп,
кем-бурууң-биле Мени шыладып турган сен+.
25Мен, чүгле Мен, Бодумну бодааш,
сээң кем-бурууңну балап каар мен+;
сээң бачыттарыңны оон ыңай сагынмас мен+.

26Мени буруудат, чаргылдажыыл+;
бодуңнуң херээңни чугаалап, актыыңны шынзыт.

27Сээң баштайгы өгбең бачыт үүлгеткен+,
сээң эптештирикчилериң Менче тура халаан+.

28Ынчангаш Мен ыдыктыг черде бараалгакчыларымны
бужартаашкынче чыгадым,

Иаковту бүрүнү-биле узуткаттырар кылдыр,

Израильди – дорамчылаттырар кылдыр хүлээдип бердим».

44

Дээрги-Чаяакчыдан өске Бурган чок

44^1«А ам – Мени дыңна, Мээң чалчам Иаков+,

Мээң шилип алганым Израиль!

2Сени чаяап каан, төрүттүнүп келгениңден бээр
сеңээ дузалап турар Дээрги-Чаяакчы мынча деп тур:

Мээң чалчам Иаков, Мээң шилип алганым Ешурун[*],
сен кортпа.
3Мен кагып-суксаан черже сугну,
кургап калган черже – сугларны аксыр мен.
Бодумнуң Сүлдем-биле сээң үре-салгалыңны,
ачы-буяным-биле – ажы-төлүңнү бүргээр мен!+

4Олар оът-сиген аразынга, суг эриинде чыраа-тал дег, өзер.

5Бир кижи: „Мен Дээрги-Чаяакчыга хамааржыр мен“ – дээр,
өске кижи: „Мен база Иаковтан укталган мен“ – дээр.

Улус боттарының холдарынга[*] „Дээрги-Чаяакчыныы мен“ деп
бижип аар болгаш Израиль деп адаттырар».

6Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Хааны, ооң Камгалакчызы,

Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: «Мен – эгезинде турган мен+,

Мен – төнчүзүнде турар мен;

Менден өске Бурган чок+.

7Мээң-биле дөмейлежир кижи бар бе? Харыыдан берзин!

Эрте-бурунгу чонну чаяап каан үемден бээр болган
бүгү чүвени меңээ чугаалап берзин.

Келир үеде болур чүвени база чаа-ла кел чыдар чүвени чугаалап берзин.

8Мээң улузум, кортпаңар, сүрээдевеңер!

Мен силерге эрте шагда-ла медеглевежик мен бе,
баш бурунгаар чугаалаважык мен бе?

Мээң херечилерим – силер болгай силер.

Менден өске Бурган бар бе?

Чок, өске кандыг-даа Хая билбес мен!+»

Дүрзү-бурганга мөгеер чорук – мелегей будулуушкун

9Дүрзү-бурганнар кылып турар бүгү улус чүү-даа эвес-тир, оларның аажок үнелээр дүрзүлери кандыг-даа ажык-дуза чок+. Оларның ол херечилери чүнү-даа көрбес, чүнү-даа угаап билбес, ынчангаш бак атка кирер! 10Кымнар кандыг-даа ажык-дуза чок бурганнар кылып, дүрзүлер шуткуп кудуп турарыл?+
11Ол ажыл-херекке бердинген бүгү улус бак атка кирер. Ус-шевер улус дээрге чүгле кижилер-дир. Олар шупту чыглып келгеш, кады туруп алзын – дөгерези аажок коргарлар, бак атка кирерлер!+

12Дарган кижи дүрзүнү хевирлээр херекселин туткаш, көс отчудуп, ажылдаар, маскалары-биле болбаазырадыр, бодунуң күштүг холу-биле дүрзүнү хевирлеп, иженир. Аштаанындан дарганның шаа төнер, суксаанындан чилчии үстүр. 13Азы бызаңчы кижи дүрзүнү хемчээр хендирин шөер, шиш херексел-биле шыйып демдектээш, кескизи-биле чона кезип, төгериктей хемчээр. Ол бызаңчы дүрзүнү, ыдыктыг черже[*] салыр дээш, кижиниң овур-хевирин ёзугаар, кижи ышкаш чараш-каас кылдыр кылып каар. 14Азы ол кижи бодунга пөш, шиви азы дуб ыяш шилип алгаш, ону үезинге чедир арга-эзиминге арттырып каар; азы ол кижи хады олуртуп каарга, чаъс ону өстүрүп бээр. Оон ол кижи ыяштарны кезип алгаш, 15оттулар чүүл кылып аар – ооң чартыын чынныр дээш ап алгаш, от салып, хлевин быжырар. А оон аңгыда бурган кылып алгаш, ооң мурнунга доңгая кээп дүжер – дүрзү чазап алгаш, аңаа мөгеер. 16Ыяштың чартыын ол өрттеткеш, аъш-чем белеткеп, эът быжыргаш, тоттур чемненип аар. Ол чылыккаш: «Чылыга бердим, от чырып тур» – дээр. 17А арткан ыяштан ол дүрзү-бурганны оя кезип аар; оон аңаа мөгейип, ооң мурнунга доңгая кээп дүшкеш: «Мени камгала, сен дээрге мээң бурганым болгай сен!» – деп мөргүүр. 18Ындыг улус чүнү-даа билбес, чүнү-даа угаап шыдавас+; олар дээрге карактарын шийдирип каан, көөр чүвези чок, угаанын дуглап каан улус-тур. 19Оларның кайызы-даа боданмас, кайызы-даа чүвени шын билип алыр харыы-даа, угаан-сарыылы-даа чок болгаш, бодунга «Бо ыяштың чартык кезиин өрттеткеш, көзүнге хлеб быжырып, эът шиштеп чип алдым. А ооң артыындан чүдек-бужар дүрзү кылган херээм бар бе, токпар ыяшка мөгейген ажыым бар бе?» деп шыдавас. 20Ындыг кижи анаа хүлдү сүрүп турар+, ооң угаан-сарыылы мегелеткен болгаш, ол будулуп турар. Ол бодунуң амы-тынын камгалап шыдавас, бодунга «Мээң холумда чүгле меге бар-дыр!» дивес.

21«Иаков, ол бүгүнү утпа, чүге дээрге сен Мээң чалчам болгай сен, Израиль!+ Сени Мен чаяап каан мен, сен – Мээң чалчам сен, Мен сени утпас мен[*], Израиль. 22Мен сээң кем-бурууңну туман дег, бачыттарыңны – булуттар дег тарадып каапкан мен+. Сени садып хостап кагдым – Менче эглип кел!»

23Дээрлер, Дээрги-Чаяакчының кылган чүвези дээш, өөрүп-байырлаңар, черниң ханы дүптери, өөрүшкүлүг алгыржыңар, даглар, арга-эзим болгаш бүгү ыяштар, шимээргеп байырлаңар!+ Дээрги-Чаяакчы Иаковту садып хостаан-дыр, Израильди хостап кааш, алдаржаан-дыр!+

Кир хаан – Бурганның чепсээ

24Сени ботталдырган Камгалакчың Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Мен – Дээрги-Чаяакчы, бүгүдениң Чаяакчызы мен,
дээрни чааскаан хере чаткан мен,
черни чаңгыс Бодум чада салган мен+.

25Меге медээчилерниң бадыткал демдектерин чүү-даа эвес кылып,
төлгечилерни эпчок байдалга таварыштырып,
мерген угаанныг деп санаттырар улустуң билиин
утка чок чүве кылып турар мен+.

26А Бодумнуң чалчамның медээлээн чүвезин+ бадыткап,

Бодумнуң айбычыларымның чугаалаан чүвезин боттандырып турар мен.

Иерусалимниң дугайында: „Аңаа улус база катап чурттай бээр“ – деп,

Иудеяның хоорайларының дугайында: „Оларны катап тудар!

Ол бузундуларны Мен катап тургузар мен!“ – деп турар мен.

27Ханы сугларга: „Када бериңер –

Мен силерни соолдурар мен!“ – деп турар мен+.

28Кир хаанның дугайында+: „Ол – Мээң айбылап чоруткан кадарчым-дыр.

Ол Мээң күзел-соруумну күүседип+,

Иерусалимниң дугайында: ‘Ону катап тудар!’ – деп,

Бурганның өргээзиниң дугайында: ‘Ону катап база үндезилеп тудар!’ – деп чугаалаар мен“».

45

45^1Дээрги-Чаяакчы Бодунуң шилип алганы Кирге мынча дээн:

«Мен сени холуңдан чедип алгаш,
чоннарны сеңээ чагыртып, хааннарның ок-чепсээн хунаап ап,
сээң мурнуңга эжиктерни ажыдып чоруур мен –
хаалгалар сени доктаадып шыдавас+.

2Мен Бодум сээң орууң баштап, дагларны дескилээр мен;
хүлер хаалгаларны буза шаап, демир дээктерни үрээр мен+.

3Мен сеңээ дүмбей караңгыда шыгжаттынган,
чажырып каан бай-байлакты бээр мен.

Ынчан Мен – Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы – сээң адың адап,
сени кыйгырып турарымны билип аар сен+.

4Мээң чалчам Иаков дээш, Мээң шилип алганым Израиль дээш+,

Мен сени, Мени билбес-даа болзуңза,
адың адап кыйгырып, хүндүлелди сеңээ көргүзүп турар мен.

5Мен – Дээрги-Чаяакчы мен, өске кым-даа чок,

Менден өске Бурган чок!+

Сен Мени билбес-даа болзуңза, сени күш киирер мен –

6ынчан хүн үнер чүкте-даа, хүн ажар чүкте-даа улус

Менден өске кым-даа чогун билип аар.

Мен – Дээрги-Чаяакчы мен, өске кым-даа чок!+

7Мен чырыкты бар болдуруп, дүмбей караңгыны чаяап турар мен,
чаагай чорукту хайырлап, айыыл-халапты боттандырып турар мен+.

Ол бүгүнү Мен, Дээрги-Чаяакчы, кылып турар мен!+

8Дээрлер, өрүтен чөптүг чорук төгүңер,
ол шынныг чорук булуттардан төгүлзүн;
чер кырынга камгалал үнүп келзин,
чөптүг-шынныг чорук ооң-биле кады чечектелзин.

Мен, Дээрги-Чаяакчы, ол бүгүнү бар кылдыр кылып турар мен.

9-10Дой сава ону кылып турар усчу кижиге:

„Чүнү кылып тур сен?“ – дээр бе?+

Азы бүдүрүп каан чүүлүң сээң дугайында:

„Бо кижиниң холу чок!“ – дээр бе?

Ачазынга: „Мени чүге ындыг кижи кылдыр төрүдүп каан сен?“ – дээр
азы авазынга: „Мени чүге ындыг кижи кылдыр божуп каан сен?“ – дээр кижи ат болур.

Бузундунуң бузундузу боор, дойдан бүткен боду-ла,
бодунуң Чаяакчызы-биле сөс каржып турар кижи ат болур!»+

11Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң ыдыктыг Боттандырыкчызы мынча дээн:

«Таанда-ла силер Менден келир үе дугайында айтырар силер бе?

Мээң ажы-төлүмге азы Мээң холум-биле кылган чүвемге хамаарыштыр

Меңээ айтыышкын бээр силер бе?

12Мен черни бар болдуруп, ооң кырынга кижи төрелгетенни чаяап каан мен!

Мен Бодумнуң холум-биле дээрни хере чаткаш,
ооң бүгү аг-шериинге тыптып кээрин дужааган мен+.

13Мен чөптүг-шынныг чорук боттандырар дээш
Кир хаанны тургузуп каан мен+,
ооң бүгү оруктарын ажык кылып бээр мен.
Ол Мээң хоорайымны катап тудар+,
туттуруушкунче аппарган Мээң чонумну
кандыг-даа төлевир азы белек албайн хостаар».

Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвези ол-дур.

Дискек бүрүзү сөгүрүп олурар

14Дээрги-Чаяакчы: «Египеттиң олча-ажыы,

Эфиопияның орулгазы болгаш узун, сөөккүр сева чон сенче шилчип+,
сээңии апаар, Израиль.

Олар сени эдерер, кинчи-бектиг чедип кээр,
сеңээ сөгүрүп: „Бурган чүгле сээң-биле кады-дыр,
өске кым-даа чок-тур, оон өске Бурган чок-тур!“ – деп ээрежип чанныр» – дээн+.

15Сен, шынап-ла, ажыт-чажыт Бурган-дыр сен,

Израильдиң Бурганы, Камгалакчызы-дыр сен.

16Дүрзүлер кылып турар бүгү улус кады бак атка кирип, бужартаар –
олар шупту алдар-адын баксырадып алган чоруур+.

17А Израильди Дээрги-Чаяакчы камгалаар,
аңаа кезээ мөңгеде камгалалды хайырлаар!

Силер моон соңгаар кезээ шагда бак атка кирбестеп, бужартавас силер+.

18Дээрни чаяап каан Дээрги-Чаяакчы

(Ол – черни овур-хевирлиг кылып, быжыктырып тургускан Бурган-дыр;
чер ээн турбазын, аңаа кижилер чурттазын дээш, Ол ону чаяап каан)

мынча дээн: «Мен – Дээрги-Чаяакчы мен, өске кым-даа чок!

19Мен чажыды-биле, дүмбей караңгы черге тургаш, чугаалаваан мен,

Израильдиң үре-салгалынга: „Мени ээн черлерден дилеңер!“ – дивээн мен+.

Мен, Дээрги-Чаяакчы, шынныг сөс чугаалап,
алыс шынны медеглеп турар мен.

20Силер, чоннарның артынчылары, чыглып алгаш, чедип келиңер,
бөлдүнчүп алгаш, чоокшулап келиңер.

Ыяш дүрзүлер эдилеп, камгалал бербес бурганнарга мөргүп турар
улустуң билир чүвези чок-тур+.

21Боттарыңарның херээңерни чугаалап, шынзыдыңар

(боттарыңар араңарда сүмележип алыңар).

Болган чүүл дугайында силерге кым баш бурунгаар чугаалааныл,
кым эрте шагда-ла медеглээнил? Мен – Дээрги-Чаяакчы!

Менден өске Бурган чок, Мен – чөптүг Бурган, Камгалакчы мен,

Менден өске кым-даа чок+.

22Чер-делегейниң бүгү ужу-кыдыглары, Менче эглип келиңер,
ынчан камгалалды алыр силер,
чүге дээрге Мен – Бурган-дыр мен, өске кым-даа чок.

23Мен Бодумнуң адым-биле даңгыраглаан мен,

Мээң аксымдан чөптүг-шынныг, өскертип болбас сөс үнген:

Мээң мурнумга дискек бүрүзү сөгүрүп олурар,
Мээң адым-биле дыл бүрүзү даңгыраглаар+.
24Мээң дугайымда: „Чүгле Дээрги-Чаяакчыда
чөптүг-шынныг чорук биле күчү-күш бар“ – деп,
улус-чоннар чугаалаар».
Аңаа хорадап турган бүгү улус
Олче чедип кээп, ыядып човаар.

25А Израильдиң бүгү үре-салгалы Дээрги-Чаяакчының ачызында
агартынып үнер база алдаржыыр.

46

Вавилоннуң бурганнары ёзулуг Бурган-биле эннешпес

46^1Вил бурган доңгая берген+,

Нево бурган ийлени берген+;
оларның дүрзүлерин чүък чүдүрер малдарда чүдүрүп каан.

Силерниң мөгеер дээш дажыглап чораан чүвеңер
ам турупкан малдың чүъгү апарган.

2Ол бурганнар шупту кады ийленип, доңгая берген,
боттарының дүрзүлерин камгалап аар харык чок болгаш,
боттары туттуруушкунче бар чыдар+.

3«Мени дыңнаңар, Иаковтуң салгалы, израиль чоннуң бүгү артынчызы,
тыптып келген үеңерден бээр чүктеп чорааным,
төрүттүнүп келгениңерден бээр холумга көдүрүп чорааным чон!+

4Кырый бергижеңерге чедир, Мен Ол-ла Бодум боор мен,
буурул-даа апаарыңарга, Мен-не силерни көдүрүп чоруур мен.

Силерни Мен чаяап каан мен –
ынчангаш чүктеп чоруур мен, деткип, камгалаар мен+.

5Силер Мени кым-биле деңнээр силер,
кым Мээң-биле дең деп санаар силер?
Дөмей чүүл тып ап, кым-биле дөмейлээр силер?+

6Чамдык улус акша хавындан алдын тө чажып,
деңзиге мөңгүн деңзилээш, ус-шевер кижи хөлезилеп аарга,
ол кижи оларга бурган шуткуп бээр.

Олар ол дүрзүге мөгеер, ооң мурнунга доңгая кээп дүжер+,

7ону көдүргеш, эктинге салып алгаш чоруур,
оон тургузуп каарга, демгизи турган черинге шимчеш дивейн турар+.

Ол дүрзүнү дыңзыдыр кыйгырар-даа болза,
харыылавас, айыыл-халаптан ол камгалавас.

8Үймээнчилер, ол бүгүнү сактып келгеш,
соксап калыңар, боданып көрүңер,

9шаандагы шагда болуп турган чүвени сактып келиңер:

Мен – Бурган мен, өске кым-даа чок,
Мен – Бурган мен, Меңээ дөмей кым-даа чок.
10Төнчүзүнде чүү боорун эгезинде-ле,
ам-даа болбаан чүве дугайында баш бурунгаар медеглеп турар Бурган мен+.

Мээң бодалым боттаныр, күзээн бүгү чүвемни күүседир мен!

11Чөөн чүктен араатан кушту+ – Мээң бодалымны күүседир кижини
ырак чурттан кыйгырып алдым.

Мен чугаалап каан мен – күүседир мен,
бодап алган мен – кылыр мен!

12Чөрүү, актыг-шынныг чоруктан ырак улус, Мени дыңнаңар!

13Мен агартыышкыным чорудуп бердим,
ол ырак эвесте, чоруткан камгалалым саадавас+.

Сионга камгалалды, Израильге – Бодумнуң чайынналчак чырыымны хайырлаар мен».

47

Турамык Вавилоннуң буурааны

47^1«Күжүр Вавилон-кыс, дүжүлгеден дүшкеш+,

довуракка олуруп ал, черге олуруп ал – дүжүлгең ам чок-тур.

Халдей чон, сээң дугайыңда моон соңгаар
„Хоюг-чымчаан, шевергин чаражын!“ дивес+.
2Дээрбе даштары долгап, далгандан дээрбеле+;
баш шывар пөзүң уштуп каавыт,
хевиң эдээн өрү тыртып, буттарың чанагаштааш,
хемнерни сүзүп кеш.

3Сээң шалдаңың ажыттынзын, бужарың көстүп келзин+.

Мен өжээн негээр мен – кымга-даа хайыра көргүспес мен[*]».

4Бистиң Камгалакчывыс – Израильдиң ыдыктыг Бурганы,

Ооң ады – Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы!

5«Ыыт чок олур, дүмбей караңгыже чоруй бар, халдей чон;
сени моон соңгаар „Күрүнелерниң чагырыкчызы“ деп адавас.

6Мен Бодумнуң чонумга килеңней бердим,

Бодумнуң өнчүмнүң адын бакка суп, сээң холуңга хүлээдип бердим.

А сен оларга өршээл көргүспедиң,
кырганнарга безин аар дөңгү кедирип кагдың+.

7Сен: „Кезээ мөңгеде чагырыкчы боор мен!“ – дидиң+.

А ол бүгүнүң сөөлү кандыг боорун эргий бодавадың.

8А ам дыңнап көр, таалал сүрген, айыыл чок чурттап турар,

„Мен кончуг мен, менден өске кым-даа чок.

Дулгуяк апарбас мен, ажы-төлүм чидирбес мен!“ деп бодаар Вавилон-кыс!+

9Ол-даа, өске-даа айыыл сени таварыыр –
хенертен, чаңгыс хүн дургузунда, ажы-төлүң-даа чидирер сен,
дулгуяк-даа апаар сен.

Хөй санныг караң көрнүүшкүн кылып турзуңза-даа,
илби-шидилиг сөстериң аажок күштүг-даа болза,
ол бүгүнү бүрүнү-биле көрүп эртер сен.

10Сен коргуш чок бузут үүлгедип:

„Мени кым-даа көрбейн турар“ – деп турдуң.

Мерген угааның биле эртем-билииң сени орууңдан астыктыра бээрге,
бодуңга: „Мен кончуг мен, менден өске кым-даа чок“ – деп турар-дыр сен.

11Айыыл-халап сени таварыыр –
ооң кайыын кээрин билип[*] шыдавас сен+;
хай-халап кырыңга кээр –
ону чайладыр аайын тыппас сен,
хенертен ооң дугайында безин бодавааның буураашкын сени таварыыр.

12Ам канчаар, аныяаңдан мергежээниң
илби-шидилиг аргаларың ажыгла,
караң көрнүрүң улам көвүдет.
Бир-ле чүвени чедип аарың-даа чадавас,
чамдык кижилерни коргудуптарың-даа чадавас.

13Хөй санныг чөвүлелдер чыыр дээш, могай бердиң.

Дээрни шинчилеп, сылдыстарны хайгаарап турар чурагачыларың
база ай чаазында салым-чолуңну баш бурунгаар чугаалап бээр улузуң келгеш,
болур ужурлуг чүведен сени камгалазын.

14Олар тараа саваңы дег апаар, от оларны чиптер,
чалбыыштан боттарын безин камгалап ап шыдавас улус-тур+.

А ол от чыннып аар хире көстерлиг-даа эвес,
чанынга олуруп болгу дег-даа эвес+.

15Кады ажылдап турган, аныяаңдан-на садыглажып чораан улузуң ындыг апаар.

Кайызы-даа бодунуң оруу-биле тарап чоруй баар,
кым-даа сени камгалавас».

48

Бурган шупту чүвени баш бурунгаар билир

481-2«Дыңнаңар, Иаковтуң салгалы,

Израильдиң ады-биле адаттырган, Иудеядан келген улус!

Дээрги-Чаяакчының ады-биле даңгыраглаар силер,

Израильдиң Бурганын алгап-мактаар силер.

Боттарыңарга хамаарыштыр „Ыдыктыг хоорайның чурттакчылары бис“+
база „Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы деп аттыг

Израильдиң Бурганынга идегээр бис“ дээр силер+,
ынчалза-даа Бурганга шынчы чоруктан,
чөптүг-шынныг чоруктан ырак силер.
3Мен болган чүвени баш бурунгаар чугааладым,

Мээң аксы-дылым ону чарлаан, Мен ону медеглээн мен,
оон хенертен бүгү чүве боттаны бээр кылып каан мен+.

4Силерниң чөрүүңерни – мойнуңарның сиирлери демирден,
хавааңар хүлерден бүткенин билир турган мен+.

5Ынчангаш Мен силерге баш бурунгаар,
бүгү чүве боттаныр бетинде, чугаалап каан мен,
ооң соонда „Бистиң дүрзү-бурганывыс ынчаар кылган,
бистиң бурганывыс, шуткумал дүрзүвүс
ынчаар болур кылдыр дужааган“ – дивезиннер дээш+,

Мен силерге медеглеп каан мен.

6Силер ол бүгү дугайында дыңнадыңар,
ам көрүңер, бо ышкажыл!

Таанда-ла силер ону хүлээп көрбес силер бе?!

Амдан эгелээш, израиль чон, Мен сеңээ чаа чүве дугайында,
чажыт, сеңээ билдинмес турган чүве дугайында,
чугаалаар мен+.

7Ол чүүл эрте шагда эвес, ам чаа болуп турар-дыр,
амдыгаа чедир сен ол дугайында дыңнап көрбээн сен,

„Мен ону билир турдум“ деп шыдавас сен.

8Ийе, сен дыңнаваан сен, билбес сен,
сээң кулааң шаг шаандан бээр хааглыг турган.

Кайы хире кара сагыштыыңны билир мен,
төрүттүнгеш-ле, үймээнчи деп адаттырдың.

9Бодумнуң адымны бодааш,
Мен килеңимни амдыызында өйлеп көрейн,
Бодумнуң алдарымны бодааш,
туттунуп, сени узуткаваайн.
10Көрем, Мен сени эзилдирип арыглап кагдым,
ынчалза-даа мөңгүн ышкаш эвес кылдыр;
сени хилинчек-човалаңның суугузунга шылгап көрдүм+.

11Мен Бодум дээш, Бодумну бодааш, ону кылып тур мен,
чүге дээрге Мээң адым канчап баксыраарыл?+

Мен Бодумнуң алдарымны кымга-даа бербес мен+.

12Иаков, Мени дыңна,

Мээң кыйгырып алганым Израиль, дыңна!

Бурган – Мен мен! Мен – эгезинде турган мен,

Мен – төнчүзүнде турар мен+.

13Мээң холум черни үндезилээн,
дээрни база Мээң күштүг холум хере чаткан+.

Оларны кыйгырыптарымга, мурнумга кээп туруптарлар.

14Бүгү улус, силер шупту чыглып келгеш, дыңнаңар!

Дүрзү-бурганнарыңарның кайызы ону баш бурунгаар чугаалааныл?+

Дээрги-Чаяакчының ынак кижизи

Ооң Вавилонга хамаарышкан күзел-соруун күүседир,
бодунуң күчү-күжүн халдейлерге удур угландырар+.

15Мен, чүгле Мен ону медеглээн мен,
ол кижини кыйгырган мен+.

Ону эккеп алдым, ол ам чедимчелиг болур.

16Менче чоокшулап келгеш, мону дыңнаңар!

Эң эгезинден-не Мен силерге ажыы-биле чугаалап келдим;
ол бүгү болуп эгелээн үеде-ле Мен бар турдум».

Израиль Вавилондан үнүп чоруй баар

Ам Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчы
мени Бодунуң Сүлдези-биле айбылап чорудупту!+
17Сээң Камгалакчың, Дээрги-Чаяакчы,
Израильдиң ыдыктыг Бурганы мынча дээн:
«Мен – Дээрги-Чаяакчы мен, сээң Бурганың мен,
сеңээ ажыктыг болзун дээш сени сургап,
сээң чоруур ужурлуг орууңче сени башкарып турар мен.

18О, Мээң айтыышкыннарымны сен тооп дыңнаан болзуңза!+

Ынчан сээң чаагай чорууң хем ышкаш агар ийик,
чедимче сени далай чалгыы дег хөме аптар ийик.

19Сээң үре-салгалың элезин дег хөй боор ийик,
ажы-төлүң быйыргын элезин дег эңдерик боор ийик!+

Оларның ады арлып читпейн, узуткаттынмайн,

Мээң мурнумга артар ийик».

20Вавилондан чоруңар, халдей черден дүрген дезиңер!+

Бо медээни өөрүшкүлүг алгы-биле медээлеңер,
ол дугайында чарлаңар, чер-делегейниң ужу-кыдыынга чедириңер:

«Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чалчазы Израильге хосталганы хайырлаан-дыр!+»

21Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чонун
ээн кургаг хову кежир эдертип бар чыдырда,
олар кагып-суксаваан.

Ол хаядан сугну оларга аксып берген:

хаяны Ол оя кагарга, суг аттыгып үнген+.

22«А бузуттуг-бактарга чаагай чорук турбас!» – деп,

Дээрги-Чаяакчы чугаалаан.

49

Дээрги-Чаяакчының Бодунуң чалчазын кыйгырганы

49^1Ортулуктарның чурттакчылары, мени дыңнаңар,

ыракта чоннар, кичээнгейден салыңар!

Дээрги-Чаяакчы мени төрүттүнүп кээрим мурнунда-ла кыйгырып алган+.

Ол мээң адымны иемниң иштинге турумда-ла, адап берген+.

2Ол мээң аксы-дылымны чидиг хылыш ышкаш кылып каан+,
мени Бодунуң холу-биле чаглактап алган.

Мени бажын чидидип каан согун кылдыр хуулдургаш,

Бодунуң саадаанче чажырып алган.

3Ол меңээ: «Сен – Мээң чалчам Израиль сен,
сени дамчыштыр алдаржыыр мен» – дээн+.

4А мен «Хей-ле чилчиим үзүлдүр ажылдаан-дыр мен,
күжүмнү хей черге, ажык чок чарыгдап каапкан-дыр мен» деп бодаан болгай мен.

Шынап-ла, мээң чаргымны Дээрги-Чаяакчы шиитпирлээр,
мээң шаңналым – Бурганымдан кээр!

5Дээрги-Чаяакчы мени иемниң иштинге –

Бодунуң чалчазы болзун дээш, Иаковту Олче эгитсин дээш
база Израиль Ооң чоогунга чыглып келзин дээш – чаяап каан.

Мен Дээрги-Чаяакчының мурнунга алдар-аттыг мен,

Бурганым меңээ күчү-күштү хайырлаан.

6Ам Дээрги-Чаяакчы: «Иаковтуң аймактарын катап тургузар болгаш

Израильдиң артынчызын дедир эгидер чалчам бооруң эвээш-тир.

Ооң кырынга, Мээң хайырлаан камгалалым
чер-делегейниң ужу-кыдыынга четсин дээш,

Мен сени бүгү чоннарга чырык кылып каар мен+» – деп чугаалаан.

7Бүгү чоннарга бак көрдүрген, дорамчылаткан кижиге+,
чагырыкчыларының кулунга

Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң ыдыктыг Камгалакчызы:

«Хааннар сени көргеш, туруп кээр,
нояннар сени көргеш, сөгүрүүр,
чүге дээрге сөзүнге шынчы Дээрги-Чаяакчы,

Израильдиң ыдыктыг Бурганы сени шилип алган-дыр» – дээн.

Израильдиң катап тургустунары

8Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Таарымчалыг үеде сеңээ харыылаар мен,
камгалал хүнүнде дузалаар мен+.

Сени камгалап-карактап турар мен,
сени дамчыштыр улус-чон-биле керээ чарар мен+:

чуртту катап тургузар сен,

9туттурган улуска: „Үнүңер!“ – дээр сен,
дүмбей караңгыда олурар улуска: „Хостуг силер!“ – дээр сен+.

Чонум оруктар кыйыынга оъттаар чер тып аар,
бүгү тас тейлер безин оларга одар-белчиир апаар.

10Олар аштавас-даа, суксавас-даа,
дендии изиг хүнден-даа качыгдавас+.

Кээргей көрген Бурган оларны эдертип аппаргаш,
суг баштарынга чедире бээр+.

11Мээң бүгү дагларымны орук кылып каар мен,

Мээң оруктарым бедиктерге шөйлүр».

12Көрүңер, ырактан улус кел чыдыр –
бир чамдыызы соңгу чүктен, өскелери – барыын чүктен+,
база чамдыызы – Синим деп черден[*].

13Дээрлер, өөрүп-байырлаңар, чер-делегей, өөрүп-хөгле!

Даглар хөглүү-биле кыйгы салзын!+

Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чонун аргалап каан-дыр+,

Бодунуң хилинчек көрген улузунче кээргел-биле көрген-дир.

14А Сион: «Дээрги-Чаяакчы мени каапкан-дыр.

Дээрги мени уттупкан-дыр» – деп бодап турган+.

15«Ие кижи бодунуң чаш төлүн уттур бе,
божуп алган төлүн кээргей бербес бе?
Херээжен кижи уттуптар болза безин,
Мен сени утпас мен!+

16Мен сени Бодумнуң адыштарымда шыйып, демдеглеп алдым,
сээң ханаларың кезээде Мээң сагыжымда.

17Сээң ажы-төлүң бээр далаш-биле кел чыдар,
а сени үреп бузуп, хоозураткан улус моон чоруп тур.

18Долгандыр топтап көрүп көр:

сээң хамык чурттакчыларың чыылгаш, сенче чедип кел чыдар-дыр+.

Дириг Бодумнуң адым-биле даңгыраглап тур мен+:

сен оларның шуптузун, каасталга-шимелде дег, аяннанып кедип аар сен,
олар-биле, келин кыс дег, шиметтинип аар сен.

19Сээң чериң ээнзиреп, кижи чок арткан,
сээң чуртуң хоозурап калган турган,
ынчалза-даа ам ол чер-чурт бодунуң чурттакчыларынга дакпыш апаар,
а сени сыырып турганнар чоруй баар+.

20Биеэги ажы-төлүңнү чидирген сен,
ындыг-даа болза, ам-даа ажы-төлдүг болур сен.

Ол ажы-төлүң сеңээ: „Бо чер биске дыка дакпыш-тыр+.

Чурттап болгу дег черден биске берип көр“ – дээр.

21Сен ынчан „Оларны меңээ кым божуп берген чүвел?

Мен ажы-төлүмнү чидирдим, төл төрүвес апардым,
туттуруушкунга чурттап, аал-чурттан ыракка турдум.

Оларны кым өстүрүп кааныл?

Мен көңгүс чааскаан арткан болгай мен,
а олар кайыын келгенил?“ деп боданыр сен».

22Дээрги-Бурган-Чаяакчы: «Көр даан,
Мен чоннарга холум-биле демдек көргүзейн,
Бодумнуң тугумну аймактарга көдүрейн+ –
олар сээң оолдарыңны кужактап алгаш, эккээр,
сээң кыстарыңны эктинге чүктеп эккээр+.
23Хааннар сээң азыраан адаларың,
оларның кадыннары – азырадыкчыларың болур.

Олар сээң мурнуңга черге чедир доңгайып, сөгүрүүр
база сээң буттарың баарында довуракты пактаар!+

Сен ынчан Мени Дээрги-Чаяакчы деп
база Меңээ идегээр улустуң ады баксыравас деп
билип каар сен+» – дээн.

24Күштүг дайынчының олча-тывыжын хунаап ап болур бе,
түрлүг[*] кижиниң тудуп алган улузун хостап ап болур бе?+

25Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: «Ийе,
күштүг дайынчының тудуп алган улузун адырып болур,
түрлүг кижиниң олча-тывыжы хосталыр.

Сээң удурланыкчыларыңга Мен удурланыр мен+,
сээң ажы-төлүңнү Мен камгалаар мен!

26Сени кызагдап турар улуска боттарының эът-бодун чиртир мен,
олар боттарының ханын ишкеш+, арагадан дег, эзирип каар.

Бүгү улус Мени Дээрги-Чаяакчы деп,
сээң Камгалакчың, Хостакчың болгаш Иаковтуң күштүг Бурганы деп билип аар».

50

50^1Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Мен силерниң иеңерге[*] чарлыышкын чагаазы бижип бергеш,
үндүр сывырыпкан мен бе?+

Мен силерни, өрем төлээр дээш, садыпкан мен бе?

Чок, боттарыңарның-на бачыттарыңар дээш силерни садыпкан,
боттарыңарның-на кем-бурууңар дээш иеңерни үндүр сывырыпкан!

2Мен силерге чедип кээримге, чүге кым-даа чогул?

Мен кыйгырарымга, чүге кым-даа харыылавазыл?+

Таанда-ла Мээң холум чолдайып, силерни хостап шыдавас апарган мен бе?+

Азы Мээң күжүм четпестеп, силерни камгалап шыдавас бе?

Чаңгыс чемелеп алгыргаш-ла, далайны кургадып,
хемнер аккан черни ээн кургаг хову кылып шыдаар Бурган мен+;
балыктар суксаанындан өлүп,
суг чогундан ирип турар апаар.

3Мен дээрни дүмбей караңгы-биле бүргеп турар мен+,
ол качыгдал хеви-биле шыптынган дег көстүр»+.

Бурганның чалчазының дыңнангыры

4Дээрги-Бурган-Чаяакчы меңээ чечен-мерген чугааны берген,
ынчангаш шаа төнген кижини сөс-биле деткип билир мен.

Эртенниң-не Ол мээң кулаамны,
өөреникчилер дег дыңназын дээш, дыңнаарынче албадап турар+.

5Дээрги-Бурган-Чаяакчы сөзүн мээң кулаамга чедирерге,
удурланмаан мен, аткаар баспаан мен.

6Мен ооргамны соп турар улуска,
чаагымны – салымны чула тырткан улуска дөгеп берген мен;
дорамчылалдан, дүкпүден арным чажырбаан мен+.

7Дээрги-Бурган-Чаяакчы меңээ дузалап турар,
ынчангаш бак атка кирбес мен.

Ынчангаш арнымны кадыг даш дег кылып алдым+,
адым баксыравазын билир мен.

8Мээң Агартыкчым чоокшулап келди!

Кым меңээ удурланырын диттип тур?+

Шииткел черинге кады туруптаалы!

Кым мээң-биле чаргылдажыр деп тур?

Чанымга чедип келзин!+

9Дээрги-Бурган-Чаяакчы меңээ дузалап турар.

Кым мени буруудадып шыдаарыл?

Олар шупту үзүт-ховаганга чирткен хеп дег чиде бээр+.

10Силерниң араңарда кым Дээрги-Чаяакчыдан корткаш,

Ооң чалчазын тооп дыңнап турарыл?

Дүмбей караңгыда чоруп турар, чырыы чок кижи

Дээрги-Чаяакчының адынга идегезин, бодунуң Бурганынга ынанзын.

11А от кыпсып, чалбыыштыг согуннар белеткеп турар улус –
силер шупту кыпсып алган согуннарыңар тудуп алгаш,
одуңарның чырыынче чоруңар!

Бурганның холунуң силер-биле кылыр чүвези бо-дур:

хилинчек көрүп өлүр силер!

51

Дээрги-Чаяакчы – Израильдиң Аргалакчызы

51^1«Чөптүг-шынныы-биле чурттап, Дээрги-Чаяакчыже чүткүп турар улус,

Мени дыңнаңар!
Силерни чонуп кылган хаяже,
силерни казып ужулган хөрзүнче көрүңер –
2силерниң адаңар Авраамче,
силерниң иеңер Сарраже көрүңер.

Кажан Авраамны кыйгырып алганымда, ол ажы-төл чок турган,
а Мен аңаа ачы-буян хайырлап,
хөй-ле үре-салгал берген мен+.
3Дээрги-Чаяакчы Сионну ыяап-ла аргалаар,
Ол ооң бүгү бузундуларын аргалаар+,
ээн кургаг ховуларын Эдем сесерлии ышкаш,
ээн черлерин – Дээрги-Чаяакчының сесерлии ышкаш кылып каар+;

Сионну өөрүшкү биле хөглел долар, алгаг-мактал ырлары дыңналыр.

4Мээң чонум, Мени дыңна,
Мээң аймаам, Менче кулааң ээктир!
Мээң аксымдан хоойлу үнер,

Мээң чөптүг шииткелим бүгү чоннарга чырыткы апаар+.

5Мээң хайырлаан агартыышкыным кончуг дүрген чоокшулап кээр,

Мээң камгалалым чедип кээр+.

Мээң холум чоннар аразынга чөптүг шииткелди боттандырар.

Ырак ортулуктарның чурттакчылары Меңээ ынанып,

Мээң күчү-күжүмге идегээр+.
6Дээрже көрүжүңер көдүрүңер,
ооң адаанда чаттылган черже көрүңер;
дээрлер ыш дег эстип тарай бээр,
а чер хеп дег элей бээр+,
ооң чурттакчылары хүлчүктер дег кырлып каар.

А Мээң чоруткан камгалалым кезээ мөңгеде турар,

Мээң хайырлаан агартыышкыным чиде бербес.

7Чөптүг-шынныг чорук деп чүл ол дээрзин билир улус,

Мээң хоойлумну чүрээнде сиңирген чон+, Мени дыңнаңар!

Улус силерни чемелээрге, кортпаңар,
бак сөглээрге, сүрээдевеңер+.

8Ол улус үзүт-ховаганга чирткен хеп ышкаш апаар;
курт чипкен дүк дег, олар чиде бээр+.

А Мээң хайырлаан агартыышкыным кезээ мөңгеде артар,

Мээң чоруткан камгалалым салгалдан салгалче дамчыыр».

9Оттуп кел, Дээрги-Чаяакчының холу, күчү-күштүг апарып көр!

Биеэги үеде дег, эрте-бурунгу салгалдар үезинде дег, оттуп кел.

Рахавты[*] Сен одура шапкан эвес сен бе,
далайның моозун Сен өттүр шашкан эвес сен бе?+

10Өндүр улуг дүп чок далайны Сен кургаткан эвес сен бе,
хостаткан улус эртсин дээш, далайның ханы дүвүнге

Сен орук ажыткан эвес сен бе?+

11Дээрги-Чаяакчының камгалап каан улузу

Сион дагже өөрүп-байырлаан алгы-кышкы-биле үнүп кээр,
оларның баштарынга мөңге өөрүшкү дээрбектелдир ораажып, каастаар.

Олар өөрүшкү биле хөглелди чедип алыр,
а качыгдал биле хараадал ырап чидер+.

12«Мен, чүгле Мен – сээң Аргалакчың мен+.

Өлүр тынныг кижиден, оът-сиген ышкаш хуу-салымныг кижи амытандан
чүү дээш коргар сен?+
13Бодуңнуң Чаяакчыңны – дээрни хере чаткан,
черни үндезилээн+ Дээрги-Чаяакчыны уттупкаш,
сени узуткаар деп турар кызагдакчының килеңинден
үргүлчү коргуп чурттап чоруур-дур сен.

А ол килеңнээн кызагдакчы кайыл?

14Дарлаткан кижи удавайн хостадыр, ол өлбес,
чевег-хөөрже кирбес база аъш-чемниг болур.

15Мен – далайны хөлзедип, чалгыгларны шимээргедип турар+,

Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы деп аттыг Бурган-дыр мен!

16Бодумнуң сөстеримни сээң аксы-дылың-биле чугаалап турар мен,

Бодумнуң холумнуң хөлегезинге сени хоргададып алган мен;
дээрни хере чадып, черни үндезилээн мен,

Сионга: „Сен – Мээң чонум сен!“ – деп чугаалаан мен».

Дээрги-Чаяакчының килеңи соксаан

17Оттуп кел, о Иерусалим, оттуп кел, туруп кел!+

Дээрги-Чаяакчының килеңин куткан дашканы
Ооң холундан хүлээп алгаш, ижипкен сен,
арагалыг кундаганы доңгайтыр пактапкан сен+.

18Сээң божаан бүгү оолдарыңдан сени үдеп чедирер кижи чок;
сээң азыраан ажы-төлүңден сени холуңдан чедип аар кижи чок.

19Ийи дакпыр айыыл-халап сени тавараан-дыр –
сени кым кээргээрил?

Хоозурал болгаш өлүм, аш-чут болгаш дайын-чаа!

Сени кым аргалаарыл?+
20Сээң ажы-төлүң харыксырап калгаш,
дузакка туттунган чээреннер дег,
бүгү кудумчулар белдирлеринде чыдарлар.

Олар Дээрги-Чаяакчының килеңин бүрүнү-биле көрүп эрткен –
сээң Бурганыңның чемелээшкини түрлүг!

21Дыңнап көр, арага ишпээн-даа болза,
эзирик, хилинчек көрген хоорай!

22Дээрги-Бурган-Чаяакчы Бодунуң чонунга болчуп турар.

Дээргиң: «Мен сээң холуңдан эзиртир ишкениң бо дашканы,

Мээң килеңимни куткан кундаганы, ап алдым+,
сен ам оон ыңай ишпес сен!

23Сээң хилинчектекчилериң сеңээ:

„Доңгайып чыдывыт – сени кырлап эрте берээли!“ – дээш,
кудумчуга кылаштап турган дег,
сээң ооргаңны, чер ышкаш, кырлап чоруп турду!

Ам дашканы оларга хүлээдип бээр мен» – дээн.

52

Амыр-тайбың дугайында буянныг медээлер

52^1Оттуп кел, о Сион, оттуп кел, күчү-күш кирип ал!+

Иерусалим, ыдыктыг хоорай+, каас-коя хевиң кедип ал!

Моон соңгаар чаңгыс-даа кыртыжадып демдектетпээн кижи
база арыг эвес кижи сенче кирбес+.

2Довурааң кактап каапкаш, көдүрлүп кел,
туттуруп алган Иерусалим!

Илчирбелерни мойнуңдан уштуп каавыт,
туттуруп алган Сион-кыс!

3Дээрги-Чаяакчы: «Силерни төлевир албайн берипкен, ынчангаш акша-мөңгүн төлевейн хостаар» – дээн. 4Оон Дээрги-Бурган-Чаяакчы мынча дээн: «Баштай Мээң чонум хары черге чурттаар дээш Египетче чорупкан. Ооң соонда Ассирия ону көңгүс хей черге кызып-кыйып турган. 5А Мен ам чүнү канчаайн? – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Мээң чонумну төлевир бербейн тудуп алгаш барган, ооң чагырыкчылары ыглап-сыктап турар[*] – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Мээң адым үргүлчү, хүннүң-не бак сөглеттирип турар!+
6Ынчангаш Мээң чонум Мээң адымны билип алыр; оларга „Бо – Мен мен!“ деп чугаалап турган Бурган – Мен дээрзин, үези кээрге, билип алырлар».

7Даглар кезий буянныг медээ чедирип,
амыр-тайбыңны, камгалалды медеглеп,
ачылыг медээлер дамчыдып чоруп турар кижиниң+,

Сионга: «Сээң Бурганың хааннап турар!» – деп турар кижиниң
базымнарының даажы кайгамчык-тыр+.

8Сээң доскуулчуларыңның үннери дыңналып тур.

Олар шупту өөрүшкүлүг алгыржы берди:

Дээрги-Чаяакчының Сионче эглип келгенин
караа-биле көрүп кааннар-дыр.

9Иерусалимниң бузундулары, шупту кады ырлажып,
өөрүп-байырлаңар,
чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чонун аргалап+,

Иерусалимни хостаар-дыр!
10Дээрги-Чаяакчы бүгү чоннар көрүп турда,
Бодунуң ыдыктыг күчү-күжүн көргүзер –
чер-делегейниң бүгү ужу-кыдыы бистиң Бурганывыстың камгалалды
канчаар хайырлаарын көрүп каар+.

11Чоруңар, чоруңар, Вавилондан үнүп чоруңар!
Арыг эвес чүүлге дегбеңер!+
Оон үне бериңер,

Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң саваларын ап чоруур улус+,
арыг болуңар!

12Ынчалза-даа далаш чок үнер, дезип маңнавас силер:

Дээрги-Чаяакчы силерниң мурнуңарга чоруур,

Израильдиң Бурганы силерни сооңардан үдеп, камгалаар+.

Бурганның чалчазының хилинчээ болгаш тиилелгези

13«Мээң чалчам+ чедиишкинниг болур,
ол өрү көдүрлүп, өндүр бедик болур!
14Ооң арны үрелип, дүрзү-хевири баксырааш,
кижи-биле дөмейлешпес апарганда,
ооң хевир-шырайы кижи амытанныы дег эвес апарганда,
ону көрген хөй улус кайгап-харап турган.

15Ол шак-ла ынчаар хөй чоннарны ам кайгадыр[*],
хааннар безин ооң мурнунга аксын хаап аар+.

Чүге дээрге олар кымның-даа оларга медеглел кылбаан чүвезин көрүп каар,
дыңнап көрбээн чүвезин билип аар+».

53

53^1Бистен дыңнаан медээзинге кым бүзүрээнил,

Дээрги-Чаяакчының күчү-күжү кымга ажыттынганыл?+

2Дээрги-Чаяакчының чалчазы Ооң мурнунга өзүм ышкаш,
кургаг черден үнген дазыл ышкаш өзүп үнүп келген+.

Ол чараш-каас-даа, өндүр-чаагай-даа эвес болган –
бис олче көрүнмээн-даа бис,
ооң хевир-дүрзүзүнде бисти хандыкшыдар хире чүү-даа чок болган.

3Ону улус хүлээп албаан, бак көрген,
ол болза хилинчекти билген, човалаңга таварышкан кижи болган.

Ындыг кижини улус өскелээр –
бис ону бак көрүп, чүү деп-даа санавайн турган бис+.

4Харын ол бистиң човалаңывысты боду чүктеп,
бистиң хилинчээвисти бодунуу кылдыр ап алды+.

А бис ооң кеземче, ялазын болгаш базындырганын көргеш,
ол бүгү Бургандан келген деп бодаан бис.
5Ол бистиң бачыттарывыс дээш өттүр шаштырган,
бистиң кем-буруувус дээш бастыртып алган;
аңаа онаашкан кеземче биске амыр-тайбыңны эккелген,
ооң балыгларының ачызында экирээн бис+.

6Бис шупту хойлар ышкаш азып+,
кижи бүрүзү бодунуң оруу-биле тоо быдарай берген турган бис,
а Дээрги-Чаяакчы ону бистиң шуптувустуң бачыттарывыс дээш кезеткен.

7Ол эттедип-соктуруп, дорамчылаткан,
ынчалза-даа чүве ыыттаваан,
дөгерери-биле аппар чыдар дөтпе-хураган дег+,
дүгүн кыргыыр дээн хойнуң үн үндүрбези дег,
ол аксын ажытпаан+.
8Ону тудуп хоругдааш, шиидип каан.

Ооң үре-салгалының дугайында кым чугаалап шыдаарыл?

Дириглер оранынга+ ону амылыг арттырбаан,
мээң чонумнуң кем-буруузу дээш ол ялалаткан.
9Ол кемниг херек үүлгетпээн-даа болза,
ооң аксы-сөзүнде меге чүве чок-даа болза+,
ону бузуттуглар-биле кады ажаап каан.

Ооң чевег-кую бай кижинии-биле кожаланчак болган+.

10Дээрги-Чаяакчының күзел-соруун ёзугаар ону човалаңче чыгап,
хилинчекке таварыштырган.
Бурган ооң амы-тынын өргүл кылып каан болгаш,
ол бодунуң үре-салгалын көөр,
назы-харын узадып аар
база Дээрги-Чаяакчының күзел-соруун чедиишкинниг күүседир.

11Ол сагыш-сеткили шагзырадыр ажылдаан соонда,
чырыкты көрүп каар, билип алган чүвези дээш сеткили ханар.

«Мээң чөптүг-шынныг чалчам+ хөй улусту агартып+,
оларның бачыттарын боду чүктээр[*].

12Ынчангаш Мен аңаа өндүр улуглар аразынга үлүг бээр мен,
ол күштүглер-биле олча-тывыш үлежир.

Чүге дээрге ол бодун өлүмге боду хүлээдип,
кем-херек үүлгедикчизи деп санаттырган болгаш,
хөй улустуң бачыдын боду чүктеп,
кем-херек үүлгедикчилери дээш ээрежип дилээн-дир».

54

Израильди Өөнүң ээзи дедир хүлээп аар

54^1«Үре-төл чок, божуп көрбээн херээжен, өөрүп-байырла!

Дыңзыдыр ырла, өөрүшкүлүг алгыр, эъди аарып көрбээн херээжен!

Ашактыг херээженге көөрде,
кагдырыпкан херээженниң ажы-төлү хөй боор-дур!+ – деп,

Дээрги-Чаяакчы чугаалаан. –
2Чадырыңның турар черин калбартып ал,
чурттаар чериңниң шывыгларын херип ал;
бодуңну кызагдава, хендирлерни узадыр шөйүп,
өргеннерни быжыглап ал!

3Сээң ээлээн черлериң оң-даа, солагай-даа талаже шөйлүр,
сээң үре-салгалың өске чоннарның черлерин эжелеп ап,
ээн кагдынган хоорайларынга чурттай бээр.

4Кортпайн көр, бак атка кирбес сен;
сүрээдевейн көр, дорамчылатпас сен!

Аныяк шааңда адың баксырап турганын уттуптар сен,
дулгуяк туруңда, адың бужартаанын сагынмас сен!+

5Чүге дээрге сээң Чаяакчың – сээң Өөң ээзи-дир+,

Ооң ады – Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы!

Ол, Израильдиң ыдыктыг Бурганы – сээң Камгалакчың-дыр,

Ооң ады – бүгү чер-делегейниң Бурганы.

6Дээрги-Чаяакчы сени, кагдырган, сагыш-сеткили муңгараан кадайын дег,
аныяанда ап алгаш, оон каапкан кадайын дег+, кыйгырып аар –
деп, Бурганың чугаалаан. –

7Мен сени хензиг үеде каапкан мен,
оон өндүр улуг кээргелим-биле дедир хүлээп аар мен+.

8Килеңим кыптыгарга, Мен сенден хензиг када хая көрнү берген мен,
ынчалза-даа мөңге энерелим-биле өршээр мен+ – деп,

Дээрги-Чаяакчы, сээң Камгалакчың чугаалаан. –

9Бо чүүл болза Нойнуң үезинде болганы дег чүүл-дүр:

Нойнуң суг халавы чер-делегейже дедир келбес деп даңгыраглаан мен+,
а ам сенче моон соңгаар килеңневезимни,
моон соңгаар сеңээ кыжанмазымны даңгыраглап тур мен.

10Даглар-даа туружундан шимчей бээр, тейлер-даа божаңнай бээр,
а Мээң энерелим кажан-даа сенден адырылбас,

Мээң сээң-биле чарганым эп-найырал керээзи+
кажан-даа божаңнавас – деп, сени кээргеп турар Дээрги-Чаяакчы чугаалаан. –

11О, бастыртып алган, шуурганнарга силгиткен, аргалал чок хоорай!

Көр даан, Мен сээң даштарыңны бирюзага,
сээң үндезиниңни – сапфирлерге салыр мен.
12Сээң суургаларыңны рубиннерден,
сээң хаалгаңны – бериллден,
сээң бүгү ханаларыңны – эртине даштардан кылыр мен.

13Сээң бүгү чурттакчыларың Дээрги-Чаяакчыдан өөредиг алыр+,
оларны өндүр улуг-чаагай чорук манап турар.

14Сен чөптүг-шынныг чорукка үндезилеттинер сен;
дарлал деп чүве билбес боор сен – коргар чүвең чок боор.

Коргуушкун көрбес сен – ол сенче чагдавас.

15Бир эвес кандыг-бир кижи сенче халдаар болза,
ол Мээң ыткан кижим эвес боор;
сенче халдаан кижи сеңээ аштырып аар.

16Көстерни чалбыышталдыр үрүп, бодунуң сорулгазын чедип аар дээш
ок-чепсек соп кылып турар дарганны Мен чаяап кагдым.

Хоозурал эккээр узуткакчыны база Мен чаяап кагдым.

17Ынчалза-даа сенче углаан кандыг-даа ок-чепсек тиилелгеге чедирбес,
шииткел черинге сени буруудаткан кижи бүрүзүнүң шынныг эвезин көргүзер сен+.

Дээрги-Чаяакчының чалчаларының алыр үлүү ындыг болур.

Мен оларны Бодум агартыр мен!»

Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

55

Кижиниң сеткил ханыышкыны – Бурганда

55^1«Кагып-суксаан бүгү улус, сугга чедип келиңер!+

Акша-мөңгүнүңер чок-даа болза,
чедип келгеш, тараадан ап алыңар, чиңер!
Келгеш, арага биле сүттен ап алыңар –
акша-мөңгүн төлевейн, халаска алыңар!
2Аъш-чем боор харык чок чүве дээш
чүге акша-мөңгүн төлеп турар силер?
Кижи тоттурбас чүве дээш
чүге күш-ажылыңар төлевирин берип турар силер?

Мени топтап дыңнаңар, ынчан эки аъш-чем чиир силер,
чаагай чемге сеткилиңер ханар+.

3Кулааңар ээктирип, Меңээ чедип келиңер,
амы-тынныг артар дээш дыңнаңар.

Мен силер-биле мөңге чагыг-керээ чарар мен+,

Давид хаанга аазаан Мээң ынаныштыг энерелимни
силерге хайырлаар мен+.

4Давидти чоннарга херечи база чоннарның
баштыңы болгаш чагырыкчызы кылып кагдым.

5Билбезиң чоннарны сен бодуңга кыйгырып аар сен,
сени билбес турган чоннар сенче далаш-биле чедип кээр+.

Олар Дээрги-Чаяакчы Бурганың дээш,
Израильдиң ыдыктыг Бурганы дээш чедип кээр,
чүге дээрге Ол сени алдаржыдар».

6Дээрги-Чаяакчыны амдыызында дилеп тып ап болур турда,

Олче чүткүңер!+

Ол амдыызында чоок турда, Ону кыйгырып алыңар!

7Бузуттуг кижи бодунуң оруундан,
бачыттыг кижи – бодунуң кара сагыжындан ойталазын;
олар Дээрги-Чаяакчыже ээлзиннер – Ол оларны кээргээр,

Бурганывысче ээлзиннер – Ооң өршээли элбек болгай.

8«Мээң бодалдарым – силерниң бодалдарыңар эвес,
силерниң оруктарыңар – Мээң оруктарым эвес – деп,

Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –
9Дээрниң черден кайы хире бедии дег,
Мээң оруктарым биле бодалдарым
силерниң оруктарыңар биле бодалдарыңардан ол хире бедик+.

10Дээрден баткан чаъс биле хар дедир ээлбейн,
чажар үрезин, чиир далган-тараа берзин дээш,
черни суггарып, ол чер үнүштү төрүп
база өстүрүп шыдаар кылып каары дег,

11Мээң аксымдан үнген сөс база күүсеттинмээн шаанда+,

Менче дедир ээлбес.

Ол сөс Мээң күзел-соруумну күүседир,

Мээң кылзын дээш айбылап чорудупканым бүгү чүүлдү боттандырар.

12Мээң чонум, өөрүшкүлүг үнүп чоруптар силер,
амыр-тайбың-биле силерни салып чорудуптар.

Даглар, тейлер силерниң мурнуңарга ырлап хөглээр,
хову-шөлде бүгү ыяштар силерге адыш часкаар+.

13Тенниг чадаң үнүш орнунга чойганнар өзүп үнер,
шагар-оът орнунга – шивилер өзүп үнер+.

Ол бүгү Дээрги-Чаяакчыны алдаржыдары-биле болур,
мөңге, чиде бербес бадыткал демдээ апаар».

56

Бүгү улус Дээрги-Чаяакчыга каттыжып ап болур

56^1Дээрги-Чаяакчы: «Чөптүг болуңар, шынныг чүведен кылыңар!

Мээң камгалалым удавайн чедип кээр,

Мээң чорутканым агартыышкын удавайн ажыттынар+.

2Амыр-дыш хүнүн сагыңар+,
ону бужартатпаңар база бузут үүлгетпес дээш,
холуңар тыртып чоруңар.
Ынчаар кылып чоруур кижи,
ол бүгүнү шыңгыы сагып чоруур кижи амытан
амыр-чыргалдыг болур» – дээн.

3Дээрги-Чаяакчыга каттыжып келген даштыкы кижи+:

«Дээрги-Чаяакчы мени Бодунуң чонундан шуут аңгылап кааптар» – дивезин.

База акталаткан кижи: «Мен кургап калган ыяш мен» – дивезин[*].

4Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Меңээ тураскааткан амыр-дыш хүннерин сагып чоруур,

Меңээ тааржыр чүүлдү шилип алыр,

Мээң чагыымны ыяк күүседир акталаткан кижилерге

5Мен Бодумнуң өргээмге, ооң ханаларының иштинге
алдар-атты, турар черни бээр мен,
ол болза оолдуг-кыстыг боорундан-даа эки болур;
демги кижилерге чиде бербес мөңге ат-алдарны хайырлаар мен.

6Бир эвес Дээрги-Чаяакчыга каттыжып келген даштыкы улус

Мээң чалчаларым апарган, Меңээ бараан бооп чоруур,

Мээң адымга ынак, амыр-дыш хүнүн сагып чоруур,
ону бужартатпас болгаш Мээң чагыымны күүседип турар болза,

7Мен оларны Бодумнуң ыдыктыг даамче эккеп,
Менче ыткан мөргүлдер өргээзинге
оларга өөрүшкүнү хайырлаар мен+.
Меңээ өргүл салыр бедигээшке
оларның бүрүн өрттедир болгаш өске-даа өргүлдери

Меңээ таарымчалыг болур.

Мээң өргээм бүгү чоннарның мөргүл өргээзи деп адаттырар+».

8Бодунуң черинден үндүр сывыртаткан израиль чонну
чыып турар Дээрги-Бурган-Чаяакчы:

«Мында чыып каан улуска немей,

Мен бээр өскелерни-даа чыып эккээр мен» – деп медеглээн+.

Бузуттуг улусту буруудатканы

9Черлик аң-мең, бээр келгеш, дойлап чиңер,
эзим-арганың аң-меңи, бээр келиңер!+
10Мында доскуулчулар+ – согур, угаан чок,
олар шупту – үнү чок, ээрип шыдавас ыттар-дыр.

Шөлээн удумзурап чыдар, удуурунга аажок ынак болгайлар.

11Тодар деп чүве билбес, чазый ыттар-дыр.

Олар – сарыыл чок чагырыкчылар-дыр,
кайызы-даа бодунуң ажыын хараар-дыр+.

12«Бээр келиңер – деп турлар, –
арагадан кудуп берейн, эзиртир ижээли!+

Даартагы хүннү база бөгүнгү хүн дег эрттирээли,
мага хандыр хөглеп аалы!+»

57

57^1«Чөптүг-шынныг улус өлүп каарга,

оларны кым-даа херекке албас.

Бурганга бердинген улус амы-тынындан чарлырга,
чөптүг-шынныг кижи айыыл-халаптан
адырлып турары ол дээрзин кым-даа билбес,
2ол кижи амыр-дышты чедип алыр!

Дорт орук-биле бар чыткан улус хөөрже киргеш, дыштаныр+.

3А силер – караң көрнүр кадайның ажы-төлү,
самыыраан кижи биле самыын-садар херээженниң үре-салгалы+,
чоокшулап келиңер!

4Кымны дорамчылап тур силер,
кымны аас-дыл-биле нүгүлдеп тур силер?

Силер бачыттың төлдери, мегениң үре-салгалы-дыр силер!

5Саглагар ыяш чанынга-ла,
бурганнарыңар-биле самыыраашкыныңар хайныга бээр.

Шынааларга, хаялар чарыктарынга
ажы-төлүңерни өргүлге салып турар силер+.

6Израиль чон, дамырактарның хоюг даштары – сээң үлүүң;
олар, ылап-ла олар, сээң шилип алган дүрзү-бурганнарың апарган.

Сен оларга арага өргүлү чажып, далган-тараа өргүлү кылып турар сен.

Ынчап турганың соонда, Мээң сагыжым оожургаар бе?

7Бедик, улуг-чаагай дагларга сен самыырап дойлаар сен,
ынаар үнгеш, өргүлдериң кылып турар сен.

8Эжииң артында, эргин ындында дүрзү тургузуп алдың.

Меңээ өскерилгеш, чанагаштанып,
орун-дөжээңче үнүп, ону калбартыр дөжеп,
аңаа кады чыдарынга туралыг улузуң-биле дугурушкаш,
оларның алды-үстүнче харамдыгып көрүп турдуң+.

9Молох бурганга кээп, аңаа олива үзү эккеп,
чаагай чыттыг айдызаар чүүлдериң харам чокка чарыгдап келдиң.

Бодуңнуң элчиннериңни ырадыр чорудуп,
оларны өлүглер оранынче безин бадырып турдуң.

10Үр дилээшкиннериңден бодуң могап-шылааш-даа,

„Хей чүве!“ дивээн сен,
харын күзээшкиниң улам хайныгып,
шыдал-күжүң немежип турду.

11Сен кымдан коргуп, сүрээдей бердиң,
чүге Меңээ өскерилдиң?

Сен Мени сагынмадың, Мээң дугайымда бодавадың.

Мен үр-ле ыыттавайн келдим+,
ынчангаш ам Менден кортпазың ол бе?

12Мен сээң чөптүг-шынныг дээр ажыл-херектериңни сойгалаар мен,
олар сеңээ ажык-дуза көргүспес.
13Дуза дилеп кышкырарыңга,
имилээн хөй дүрзүлериң-не сени камгалазын!+

Оларның шуптузун хат алгаш баар, салгын тарадыр шааптар.

А Менден хоргадал алган улус чер-чуртту өнчү кылдыр алыр
база Мээң ыдыктыг даамны ээлээр».

Бачыдын билинген улустуң аргалалы

14Бурган: «Орукту кылып, белеткеңер,

Мээң чонумнуң оруунда моондактарны ап кааптыңар!» – деп чугаалаан.

15Өндүр бедик, Дээди Өрүкү, Мөңге амыдыраан,
Ады ыдыктыг Бурган мынча дээн:
«Мен ыдыктыг бедикте турар мен,
ындыг-даа болза, качыгдаан, сагыш-сеткили томаараан улус-биле кады мен:

томаараан улустуң сагыш-сеткилин сергедир мен,
качыгдааннарның чүректерин омакшыдар мен+.

16Улус-биле кезээ мөңгеде чаргылдажып турбас мен+,

Мээң килеңим төнчү чок болбас,
оон башка оларның сүлдези Мээң мурнумга харыксырап каар,

Мээң чаяап кааным амылыглар харыксырап каар.

17Мен оларже бачыттыг ажык-кончаа сүргени дээш+ килеңнээн мен,
оларны кезедип, хорадаанымдан хая көрнүп турдум,
а олар боттарының оруунче катап база эглип турду.

18Мен оларның чүнү үүлгедип турарын көрүп тур мен,
оларны дөмей-ле экиртир мен!+
Оларны Бодум эдертир мен,
оларның качыгдап ыглашкан улузун аргалап+,
19аксы-дылынче мактал сөзүн киирер мен.

Ыракта-даа, чоокта-даа улуска – амыр-тайбың, амыр-тайбың! – деп,

Дээрги-Чаяакчы чугаалаан+. – Мен оларны экиртир мен!»

20Ынчалза-даа бузуттуглар оожургап шыдавас,
чалгыглары хайнып-мөөрээн далай дег,
эрикче малгаш-довураан үндүр чалгып чыдар.

21Бурганым: «Бак-бузуттугларга амыр-тайбың турбас!» – деп чугаалаан+.

58

Бурганның мурнунга шынныы-биле томаарыыры

58^1«Үнүң шаа-биле кышкыр, алгы-кышкың тыртпа;

труба эткен ышкаш дыңзыдыр алгыр.
Мээң чонумнуң кем-буруузун,
Иаковтуң үре-салгалының бачыдын сойгала!+

2Олар Менче хүннүң-не чүткүп,

Мээң оруктарымны билип алыксап тур –
чөптүү-биле чурттап, бодунуң Бурганының дүрүм-хоойлузун
кагбайн чоруур чон дег,
олар Менден чөптүг шиитпирлер дилеп ап,
Бурганче чоокшулаарын күзеп тур.

3„Чүге шээрлээшкинивисти көрбес сен? – деп, олар чугаалап тур. –

Чүге боттарывысты шеглээшкин-биле томаартканывысты эскербес сен?!“+

Силер шээрленир хүнүңерде-даа боттарыңарның күзел-сорууңарга башкартып,
бүгү хөлечиктериңерни кызагдаар-дыр силер.

4Шээрленип турар үеңерде алгыш-кырыш, адааннажыышкын көвүдээр-дир,
улусту чудурук-биле хайыра чок эттеп-согар-дыр силер.

Ынчаар шээрленип туруңарда,
силерниң чалынган үнүңерни бедиктерге дыңнавас-даа!

5Мээң күзеп турарым шээрлээшкин,
кижиниң бодун томаартыр хүнү ындыг боор чүве бе?+

Силер хыыргыыш ышкаш, бажын доңгайтырын,
хүл кырынга самдар хептиг чыдарын шээрлээшкин деп,

Дээрги-Чаяакчының сеткилинге кирер хүн деп адаар силер бе?

6Мээң күзеп турарым шээрлээшкин мындыг:

чөптүг эвес хоругдаттырган кижиден кинчини адырыңар,
ооң мойнунда дөңгүнү уштуп кааптыңар!
Дарлаткан улусту хостаңар+,
кандыг-даа дөңгүнү узуткаңар!+
7Аштаан кижи-биле аъш-чемиң үлеш,
улчуп чоруур ядамыктарны бажыңыңга тургузуп ал.

Хеп чок кижи көрзүңзе, хепкерип каг,
ха-дуңмаңдан хагдынма+.

8Ынчаар кылыр болзуңза, сеңээ чырык, хаяа ышкаш, чырып кээр+,
сен дүрген экириир сен.

Сээң чөптүг-шынныг чорууң сээң мурнуңга чоруур+,
а Дээрги-Чаяакчының өндүр чырыы
сээң сооңдан үдеп, камгалаар+.

9Ынчаар кылыр болзуңза, сен Дээрги-Чаяакчыны кыйгырарыңга,

Ол харыылаар,
дуза дилеп кыйгы салырыңга, „Мында мен!“ деп харыылаар.

Бодуңда бар кандыг-даа дөңгүнү узуткап кааптар болзуңза,
салааң-биле айтырын база нүгүлдээрин соксадыр болзуңза,

10аштаан кижиге аъш-чемиң хайырлаар болзуңза,
хилинчектенген кижиниң хереглээн чүвезин хандырып бээр болзуңза,
сеңээ караңгыда чырык чырып кээр, сээң дүмбейиң дал дүъш дег апаар.

11Дээрги-Чаяакчы сени кезээде эдертип баштаар.

Кургап калган черлерге безин хереглээн чүвең-биле Ол сени хандырар,
мага-бодуңну быжыктырар.

Сен суггарып каан сесерлик дег+,
суу төнмес суг бажы дег апаар сен+.

12Эрте-бурунгу бузундулар орнунга хоорайларны катап тудар сен,
эрткен үениң тудугларын катап тургузар сен+.

Сеңээ „Бузулган ханаларның катап тургузукчузу,
улус чурттаар кудумчуларның катап тудукчузу“ деп аттарны тыпсыр.

13Бир эвес сен амыр-дыш хүнүн будуң-биле таптай баспас болзуңза,

Мээң ыдыктыг хүнүмде сагыжыңга кирген-не чүве кылып турбас болзуңза,
бир эвес амыр-дыш хүнүн тааланчыг деп санаар,

Дээрги-Чаяакчының ол ыдыктыг хүнүн „Хүндүткелдиг хүн“ деп адаар болзуңза
база бодуңнуң хүннүң-не кылыр ажыл-херээңден,
сагыжыңга кирген-не чүведен, хоозун чугаадан ойталап,
амыр-дыш хүнүн сагыыр болзуңза+,
14Дээрги-Чаяакчы дээш өөрүп, таалаар сен!+
Мен сени черниң бедигээштеринче үндүрүп+,

Иаков өгбеңден салгап алган чериңге сени дойладыр мен».

Дээрги-Чаяакчының аксындан үнген сөстер ол-дур.

59

Бачыттың Бурган биле чонну аңгылааны

59^1Дээрги-Чаяакчының холу чолдая бербээн+, ол камгалап шыдаар,

Ооң кулаа кадый бербээн – дыңнап турар.

2Ынчалза-даа кем-бурууңар силерни Бурганыңардан аңгылады+,
бачыттарыңар дээш, Ол силерден хая көрнү берип, силерни дыңнавайн тур+.

3Силерниң холуңар ханга борашкан, салааларыңар бачытка борашкан,
аксыңар меге чүве чугаалаар, дылыңар бак чүве чулчуруур-дур+.

4Кым-даа шииткел черинге чөптүг чорукче кыйгырбайн турар,
кым-даа шынныы-биле чаргылдашпайн турар:

улус хоозун барымдааларга ынанып, меге чүве чугаалап,
хай-бачыт ботталдырып, бузут-бак төрүп турар+.

5Олар чуургаларын чазылгыже баскан чыланнар дег,
дузаан аргаан ээремчиктер дег – ол чуургаларны чипкен кижи өлүп каар,
а бир эвес чуура базыпкан болза – шагар чылан союп үнүп кээр.

6Оларның ээремчииниң дузаандан хеп аргыттынмас+,
олар кылып алган чүвези-биле бодун шып шыдавас.

Оларның ажыл-херектери – кем-буруулуг,
оларның холдары күчүлел кылып турар.

7Оларның буттары бузут үүлгедир дээнде – дүрген,
буруу чок кижиниң ханын төгер дээнде – далаш+;
оларның сагыжы кара,
оларның эрткен оруктарынга хоозурал биле өлүм-чидим артып каар.

8Олар тайбың деп чүве билбес,
оларның оруктарында чөптүг чорук чок;
оларның оруу ыргак-дагыр,
олап чоруп турар бүгү улус амыр-тайбың билбес.

9Ынчангаш шын шииткел бистен ырак-тыр,
чөптүг чорук биске четпээн-дир.

Чырып кээрин манап турдувус, ынчалза-даа кайда-даа дүмбей караңгы-дыр,
чырыкты манап турдувус, ынчалза-даа караңгыда улчуп чор бис.

10Согурлар дег, хана суйбап чоруп тур бис,
караа көрбес улус дег, суйбаттынып, орук дилеп чор бис+.

Дүъште, имиртиңде дег, илдигер-дир бис,
кадык-шыырак улус аразында өлүглер дег-дир бис.

11Бис шупту адыглар дег алгырар-дыр бис,
көге-бугалар дег човууртаар-дыр бис+.

Чөптүг шииткелди манап турдувус, а ол чок-тур,
камгалалды манап турдувус – а ол бистен ырак-тыр.

12Чүге дээрге Сээң мурнуңга кем-буруувус хөй санныг,
бачыттарывыс бисти сойгалап турар.
Кем-буруувус үргүлчү бис-биле кады,
бузудувусту билир бис –

13Дээрги-Чаяакчыга өскерлип, Ооң мурнунга үймээн үндүрүп турдувус,

Бурганывысты эдереринден ойталадывыс,
дарлаашкын биле тура халыышкын кылып,
меге чүве бодап ап база чугаалап турдувус.
14Шын шииткел үндүр кыстырткан,
чөптүг чорук ыракта турар.
Алыс шын төп шөлде тептиге берген,
шынчы чорук чедип кээп шыдавас.
15Алыс шын бисте чок-тур,
бузуттан чайлай берген кижи үптеттирип аар-дыр.

Дээрги-Чаяакчы чөптүг чорук чогун көрүп кааш, таарзынмайн барган.

16Ол көөрге, ындыг байдалды өскертир дээн кым-даа чок боорга+,
кайгап-харай берген. Ындыг болганда,

Ооң Бодунуң күчү-күжү Аңаа тиилелгени шаңнаар+,

Ооң чөптүг чоруу Аңаа деткимче болур+.

17Ол чөптүг-шынныг чорукту, куяк хеп дег, кедип алыр,
бажынга камгалалдың куяк бөргүн кедип алыр+;

Ол өжээн негээшкининиң хевин кедип,
хорадаан сагыжы-биле, тон-биле дег, шугланып алыр.

18Улустуң ажыл-херектерин ёзугаар Ол кеземче онаар:

дайзыннарынче Ооң килеңи халдаар,
өжээтеннерин Ооң өжээн негээшкини манап турар,
ырак ортулуктарның чурттакчыларынга Ол чогуур кеземче онаар!+

19Барыын чүкте улус Дээрги-Чаяакчының адындан коргар,
чөөн чүкте улус алдарлыг Ону хүндүлээр.

Бир эвес дайзын хем дег хөме кээр болза,

Дээрги-Чаяакчының тыныжы ону сывырып чорудуптар.

20«Сионга, бачыдын билинген Иаковтуң салгалынга Камгалакчы
чедип кээр+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

21Мээң силер-биле чарар чагыг-керээм бо-дур+ – деп, Дээрги-Чаяакчы чугаалаан. –

Мээң Сүлдем кезээде силерниң араңарга турар;
силерни чугаалаар кылып кааным Мээң сөстерим амдыгааштан эгелээш,
кезээ мөңгеде аксыңардан черле дүшпезин,
силерниң ажы-төлүңерниң, оларның үре-салгалының аксындан база дүшпезин!»

Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвези ол-дур.

60

Иерусалимниң келир үедеги алдары

60^1«Көдүрлүп кел, чыры, чүге дээрге сээң чырыың кыва берген,

өндүр-чаагай Дээрги-Чаяакчы сээң кырыңда чайынналып тур!+

2Чер-делегейни караңгы шыва ап,
өске чоннарны дүмбей хөме ап турар+,
а сээң кырыңда Дээрги-Чаяакчы көстүп келген,

Ооң өндүр чырыы сээң кырыңда чырып үнүп келген.

3Сээң чырыыңче чоннар чыглыр+,
хааннар сээң чырыткылыг хаяаңче чедип кээр+.

4Долгандыр топтап көрем: олар шупту чыглып, сенче кел чыдыр+.

Сээң оолдарың ырактан сээң кыстарыңны холунда көдүрүп алган ээп кээр+.

5Ынчан сен ол бүгүнү көргеш, өөрүп-байырлаар сен,
чүрээң хөлзеп, тиккиледир согар,
чүге дээрге сеңээ далай ындындан эртине-байлакты эккеп бээр,
чоннарның байлаан сеңээ чедире бээр+.

6Сээң чериңни эңдерик тевелер,
мадиан болгаш эфа аймактарның бодаганнары шыва аптар.

Шеваның бүгү чурттакчылары+ сеңээ келгеш,
алдынын, чаагай чыттыг чүүлдерин эккеп бээр+
база Дээрги-Чаяакчыны алгап-мактаар.

7Кедар аймактың+ бүгү сүрүг малын сеңээ бөлүп бээр,
навайот черниң кошкарлары сеңээ бараан болур+:

олар Мээң өргүл салыр бедигээжимге Меңээ тааржыр өргүл болур.

Мен Бодумнуң алдарлыг өргээмни алдаржыдар мен!

8Бо кымнарыл? Олар дээрге булуттар ышкаш ужуп чоруур,
көге-бугалар ышкаш, уяларынче ужуп бар чыдар улус-тур+.

9Ырак ортулуктарның чурттакчылары Меңээ идегеп турар+,
бир дугаарында Фарсистен корабльдар эжиндирип кел чыдыр+,
олар ырактан сээң ажы-төлүңнү, оларның алдын-мөңгүнүн
сөөртүп эккел чыдыр.

Олар Дээрги-Чаяакчы Бурганың дээш,

Израильдиң ыдыктыг Бурганы дээш чедип кээр,
чүге дээрге Ол сени алдаржыдар-дыр.

10Даштыкы улус сээң ханаларыңны катап тудар,
оларның хааннары сеңээ бараан болур+.
Килеңнээш, сени чылча шаап-даа кагзымза,
ээ көрүнгеш, сени кээргеп тур мен.
11Сээң эжик-хаалгаң кезээде ажык турар,
чоннарның эртине-байлаан, оларның хааннарын сеңээ эккелзин дээш,
хаалгаңны дүне-даа, хүндүс-даа дүкчүп-хагбас+.

12Сеңээ бараан боорун күзевээн чон азы күрүне узуткаттырар,
ындыг чоннарның чер-чурту бүрүнү-биле ээнзиреп каар+.

13Ливан дагларының каас-чаражы сээңии апаар:

шиви, чойган, пөш болгаш хады!

Мээң ыдыктыг черимни олар каастаар;

Бодумнуң будум салыр черимни[*] алдаржыдар мен.

14Сени дарлап турган улустуң үре-салгалы
сээң мурнуңга дис кырынга мөгеер,
сени бак көрүп турган бүгү улус буттарыңче сөгүрүп кээп дүжер+;
сени Дээрги-Чаяакчының хоорайы деп,

Израильдиң ыдыктыг Бурганының Сион хоорайы деп адаар+.

15Улус сени каапкан, көөр хөңнү чок турду,
олар шупту сени оюп эртип турду.

Ам Мен сени кезээ мөңгеде өндүр-чаагай кылып каар мен,
улус сен дээш салгалдан салгал дамчып өөрүүр.

16Сен бүгү чоннарның сүдүн ижер сен,
хааннар сени эмзирип азыраар+.

Мени Дээрги-Чаяакчы, сээң Камгалакчың,

Хостакчың болгаш Иаковтуң күштүг Бурганы+ деп билип аар сен.

17Чес орнунга Мен сеңээ алдын эккеп бээр мен,
демир орнунга – мөңгүн, ыяш орнунга – хүлер,
даш орнунга – демир эккеп бээр мен.
Амыр-тайбыңны сээң башкарыкчың,
чөптүг чорукту – чагырыкчың кылып каар мен.
18Ам сээң чериңге күчүлел дугайында,
сээң чуртуң девискээринге – хоозурал болгаш өлүм-чидим дугайында
дыңналбас апаар+.
Бодуңнуң ханаларыңны Камгалал деп,
хаалгаңны Мактал деп адап аар сен.
19Ам сеңээ хүндүс хүн херели херек чок,
дүне – ай чырыы херек чок;
Дээрги-Чаяакчы Боду сеңээ мөңге чырык апаар,
Бурганың сээң чайынналчак чырыың апаар+.

20Сээң хүнүң ам ашпас, сээң айың ам эргижиреп читпес –

Дээрги-Чаяакчы сеңээ мөңге чырык апаар,
сээң качыгдалың хүннери төнер+.

21Сээң чонуң бүрүнү-биле чөптүг-шынныг улус апаар,
чер-чуртту кезээ мөңгеде ээлеп чурттаар+.

Олар – Мээң олуртуп кааным өзүм-дүр+,

Мээң холумнуң Бодумну алдаржыдар чаяалгазы-дыр.

22Оларның эң бичезинден муң кижи укталыр,
эң чөгенчиинден – эңдерик чон укталыр.

Мен, Дээрги-Чаяакчы, үези кээрге,
ону боттандырарынче далажыр мен».

61

Хосталга дугайында буянныг медээ

61^1Дээрги-Бурган-Чаяакчының Сүлдези мени бүргээн-дир+ –

Ол мени түрегдээннерге буянныг медээни дыңнатсын дээш+ шилип чаап каан!

Ол мени сеткил-чүрээ муңгараан улусту экиртсин дээш,
туттурганнарга хосталганы,
хоругдаттырганнарга адырлып хосталырын[*] чарлазын дээш+;

2Дээрги-Чаяакчының өршээлиниң чылы+
база Бурганывыстың өжээн негээр хүнү+ келгенин медээлеп,
качыгдаан бүгү улусту аргалазын дээш+;
3Сион дээш качыгдаан улусче сагыш салып,
оларга хүл орнунга каас оваадайны,
качыгдал орнунга – чаагай чыттыг үстү,
муңгагдаан сагыш орнунга – макталдың хевин берзин дээш чоруткан.

Улус Бурганның чонунуң дугайында

«Олар Дээрги-Чаяакчы Боду олурткан быжыг дөстүг ыяштар дег+;
олар чөптүг боорга, Дээрги-Чаяакчы оларны дамчыштыр
алдаржып турар» деп чугаалажыр.
4Олар эрте-бурунгу бузундулар орнунга
хоорайларны катап тудар,
шаг шаанда хоозураан хоорайларны катап тургузар+,
эрткен салгалдар үезинден бээр хоозурап калган чыткан,
үрелип бузулган хоорайларны чаартып тудар.

5Даштыкы улус силерниң мал-маганыңарны кадарар,
өскээртен келген улус силерниң чериңерге
тараачыннар болгаш виноград ажаакчылары бооп ажылдаар.

6А силер Дээрги-Чаяакчының бараалгакчылары деп адаттырар силер+,

Бурганывыска бараан болган улус деп силерни адаар.

Өске чоннарның байлаа силерге ажык-кончаа бээр+,
оларның алдар-ады силерже шилчип кээр.

7Эрткен үеде бак атка киргениңер дээш,
ийи дакпыр шаңнал алыр силер+.

Дорамчылалды көрүп эрткеш,
боттарыңарның чериңер дээш өөрүп-байырлаар силер,
боттарыңарның чуртуңарга ийи дакпыр хувааглыг чер алыр силер+,
мөңге өөрүшкү силерни манап турар.

8«Чүге дээрге Мен, Дээрги-Чаяакчы, чөптүг чорукка ынак мен+,
үптээшкинге база дерзии чорукка хөңнүм чок.

Мен чонумну ак сеткилдии-биле шаңнаар мен,
олар-биле мөңге керээ чарар мен+.

9Оларның үре-салгалы чоннар аразынга ат-сураглыг болур,
оларның салгакчылары аймактар аразынга алдаржыыр.

Ол чонну көрген бүгү улус

Дээрги-Чаяакчы оларга ачы-буян хайырлаан дээрзин билип алыр+».

10Дээрги-Чаяакчы дээш аажок өөрүп тур мен,
Бурганым дээш сеткилим байырлап тур,
чүге дээрге Ол меңээ камгалалды хеп дег
база агартыышкынны тон дег кедирип каан+ –
ол хептер душтук оол биле душтук кыстың
каасталгалары дег кайгамчык чараш+.
11Чер – бодунуң өзүмнерин,
сесерлик – тараан үрезиннерни өстүрүп үндүрери дег,

Дээрги-Бурган-Чаяакчы агартыышкын биле макталды
бүгү чоннар мурнунга өстүрүп үндүрер.

62

Иерусалимниң чаа ады

62^1«Сионну бодааш, ыыттавайн барбас мен,

Иерусалимни бодааш, оожургавас мен!

Ооң алган агартыышкыны хаяа ышкаш,
ооң камгалалы – чырыткы ышкаш
чырып келбээн шаанда, оожургавас мен!

2Бүгү чоннар сээң агартыышкыныңны,
хааннар шупту сээң каас-чаражыңны көрүп каар;
сен чаа ат-биле адаттырар сен,
Дээрги-Чаяакчы Боду сеңээ ол атты тыпсыр+.
3Дээрги-Чаяакчының холунда каас-чараш одага,

Бурганыңның холунда – хаанның оваадайы апаар сен+.

4Улус ам сени „Кагдырган“ деп адавас+,
сээң чериңни „Ээнзирээн“ дивес.
Харын сени „Тааланчыг“ дээр,
а сээң чериңни „Ээленген“ дээр+,
чүге дээрге сен Дээрги-Чаяакчыга тааланчыг-дыр сен,
сээң чериң ээ чок артпас-тыр.

5Аныяк оолдуң аныяк кыс-биле өгленчип,
өгнүң ээзи апаары дег,
сээң чонуң база сени ээлеп алыр.

Душтук оолдуң душтуу кыс дээш өөрүүрү дег,
сээң Бурганың сен дээш өөрүүр+.

6Иерусалим, сээң ханаларыңга Мен таңныылдарны тургузуп каар мен,
хүндүс-даа, дүне-даа оларның ыыды дыңналыр».

Дээрги-Чаяакчының адын кыйгырып турар улус,
ыыт чок барбаңар!
7Иерусалимни Ол катап үндезилеп тургузуп,
ону чер-делегейге алдаржыдып кагбаан шаанда,
Аңаа амыр-дыш бербеңер!

8Дээрги-Чаяакчы Бодунуң оң холун,

Бодунуң күчүлүг холун көдүргеш:

«Моон соңгаар сээң дайзыннарыңга далган-тарааңны чиртпес мен+,
даштыкы улус сээң бүдүрүп алган арагаңны ишпес!

9Дүжүт ажаап турган улус боттары оозун чип,

Дээрги-Чаяакчыны алгап-мактаар, виноград ажаап турган улус
арагазын боттары Мээң ыдыктыг өргээмниң мурнунга ижер» – деп даңгыраглаан.

10Хаалга таварып үнүңер-ле, үнүңер,
чонга оруктан белеткеңер!

Орукту дескилеп, ажыдыңар, даштарны чайладыңар,
аймактарга туктан көдүрүңер!+

11Дыңнаңар, Дээрги-Чаяакчы чер-делегейниң ужу-кыдыынга чедир:

«Сион-кыска: „Камгалакчың кел чыдыр!

Көр даан, Ооң хайырлаар шаңналы холунда-дыр!+“ – деп чугаалаңар» – деп чарлап тур.

12Сээң улузуңну «Ыдыктыг чон»,

«Дээрги-Чаяакчы хостаан улус» деп адаар.

А сени «Күзенчиг» деп, «Кагдынмаан хоорай» деп адаар.

63

Чоннардан өжээн негээшкининиң хүнү

63^1Эдом черден кел чыдар, Восора хоорайдан+ кел чыдар

кызыл хептиг кымыл ол?

Каас-коя хеп кеткен, Бодунуң өндүр улуг күчү-күжү-биле
кылаштап олурар кымыл ол?

«Ол – Мен-дир мен – чөптүг-шынныг сөстер медеглеп турар,
камгалап шыдаар күчү-күштүг Мен-дир мен».

2Чүге Сээң кеткен хевиң,
оңгарда виноград сы баскан кижинии дег, кызыл өңнүгүл?

3«Мен оңгарга чааскаан чимис сы базып турдум,
бүгү чоннардан кым-даа Меңээ дузалап, кады турбады.

Мен оларны килеңнээш, сы базып,
хорадааш, таптап турдум+;
оларның ханы Мээң хевимче чаштап турду,
Бодумнуң кеткен хевимни ханга борап алдым.

4Дайзындан өжээн негээр хүнүм+ Мээң чүрээмде доктааттынган,
чонумну хостаар үе келген.

5Мен көөрүмге, дузалакчы чок болду!

Кайгап калдым – Меңээ дөмек болур кижи чок болду!

Ынчангаш Мээң Бодумнуң күчү-күжүм тиилелгени шаңнады,

Мээң хорадаан сагыжым Мени деткиди!+

6Килеңнээш, Мен чоннарны таптай базып турдум,
хорадааш, оларны эзиртир ижиртип[*], ханын черже төп турдум+».

Энерелдиг Адазынга чоннуң мөргүлү

7Дээрги-Чаяакчының энерелдиин, Ооң макталга төлептиин
сактып кээр мен.

Дээрги-Чаяакчы бис дээш өндүр улуг ачы-буян кылган,
израиль чонувуска Бодунуң ээ-хайыразын,
аажок улуг энерелин көргүскен.

8Ол: «Бо – Мээң чонум-дур, Мени мегелевес ажы-төлүм-дүр!» – дээн.

Ол оларның Камгалакчызы апарган,
9оларның бүгү качыгдалын үлежип келген+,
Ооң төлээзи оларны камгалап турган+.

Бодунуң ынакшылы болгаш ээ-хайыразы-биле Ол оларны хостааш,
бүгү эрте-бурунгу үеде холунга көдүрүп чораан.

10Ынчалза-даа олар тура халааш,

Ооң ыдыктыг Сүлдезин хомудадыптарга+,

Ол оларның дайзыны апаргаш, олар-биле дайылдажып турган.

11Ынчан Ооң чону эрте-бурунгу үени, Моисейниң үезин сактып келген –

Бодунуң сүрүүн кадарчылары-биле кады
далайдан үндүре берген Бурган кайыл+,
чонунга Бодунуң ыдыктыг Сүлдезин хайырлаан Бурган кайыл,

12Бодунуң күчү-күштүг холу-биле Моисейни чедип алгаш чораан,

Бодун кезээ мөңгеде алдаржыдып,
чонунуң мурнунда сугну ийи чара аңгылапкан+,

13ону далайның дүвү-биле кежире берген Бурган кайыл?

Чон, ховуда аът ышкаш, тептикпейн барган,
14Дээрги-Чаяакчының Сүлдези чонну,
шынааже бадып бар чыткан сүрүг малды дег,
амыр-дыш черинге эккелген.
Бодуңнуң адыңны алдаржыдар дээш,
чонуңну ынчаар эдертип бар чыткан сен.

15Дээрден куду алзы көрем,

Бодуңнуң ыдыктыг болгаш алдарлыг чурттаар чериңден көрүп көрем!+

Сээң хүннээчел сагыжың болгаш күчү-күжүң кайыл?

Бодуңнуң улуг ээ-хайыраң биле кээргелиңни биске көргүспес апардың.

16Сен – бистиң Адавыс сен!+
Авраам бисти билир хөңнү чок-даа болгай-ла,
Иаков бисти хүлээп көрүксевейн-даа баргай-ла,
ынчалза-даа Сен, Дээрги-Чаяакчы – бистиң Адавыс сен;
эрте шагдан бээр Сээң адың – «Камгалакчывыс» болгай.

17Чүге, о Дээрги-Чаяакчы, Бодуңнуң оруктарыңдан бисти астыктырып,

Сенден кортпас кылдыр чүректеривисти чөрүүледип тур сен?

Сээң чалчаларың дээш, Сээң үлүүң болур бо аймактар дээш,
эглип кээп көрем!

18Сээң ыдыктыг чонуң бодунуң черин үр ээлеведи –
ам ыдыктыг өргээңни дайзыннарывыс таптай базып тур.

19Бис ам Сээң кажан-даа чагырбайн чорааның чоннар дег,

Сеңээ хамаарышпас улус дег апардывыс+.

64

64^1О, бир эвес Сен дээрни чара тырткаш, дүжүп келген болзуңза!+

Ынчан даглар Сээң мурнуңга сирилеп, эстир ийик –

2от чээргенни ынчаар кыпсып, сугну хайындырыптар.

Дайзыннарың Сээң адыңны билип алзын дээш, дүжүп кел!

Бүгү чоннар Сээң мурнуңга сирилезин!

3Бистиң идегевээнивис түрлүг херектерни кылып турдуң.

Сен дүжүп кээриңге, даглар Сээң мурнуңга сирилеп, эстип турду!

4Сенден өске кандыг-бир бурган аңаа идегеп турар улуска
ындыг чүве кылганын эрте шагдан бээр
кым-даа дыңнаваан, кым-даа көрбээн+.
5Чөптүг-шынныг чорукту өөрүшкүлүг кылып,

Сээң оруктарың истеп, Сени сактып турар кижини

Сен Бодуң уткуп үнүп кээп турар сен+.

Ынчалза-даа бис шагдан бээр бачыт үүлгедип туруп бээривиске,

Сен килеңней бердиң. Камгалал ап шыдаар бис бе?!

6Бис шупту арыг эвес чүүлдер дег апардывыс,
бистиң бүгү эки херектеривис хирленип, бужартаан хеп дег.

Бис шупту бүрүлер дег оңуп тур бис,
бачыттарывыс бисти хат ышкаш хадып алгаш баар-дыр+.

7Кым-даа Сээң адыңны адап, кыйгырбас-тыр+,
кым-даа Сени эдерерин кызытпас-тыр.
Сен бистен хая көрнүп,
бисти боттарывыстың бачыттарывыстың эргезинге хүлээдип бердиң.

8Ындыг турбуже, Дээрги-Чаяакчы, Сен – бистиң Адавыс сен+,
бис – дой бис, а Сен – дой сава кылыкчызы сен+.

Бис шупту – Сээң холуңнуң кылыглары бис.

9О, Дээрги-Чаяакчы, хөлүн эрттир килеңневейн көрем,
бистиң бачыттарывысты кезээ мөңгеде сагынмам!

Көрүп көр даан: бис шупту Сээң чонуң ышкажыл бис!

10Сээң ыдыктыг хоорайларың ээн кургаг хову апарган,

Сион – ээн кургаг хову, Иерусалим – чурттакчы чок чер апарган.

11Бистиң алдарлыг ыдыктыг өргээвис –
ада-өгбевистиң Сени алгап-мактап турган чери –
өрттенип калган+.

Үнелээривис бүгү чүве бузундулар бооп хуула берген.

12Таанда-ла Сен ооң соонда безин
биске кээргелиң көргүспес сен бе, Дээрги-Чаяакчы?

Таанда-ла ыыттавайн эрттирип, бисти хөлүн эрттир кезедир сен бе?

65

Бурганның эки, бак улусту ылгай көөрү

65^1«Мени айтырбаан улуска ажыттынган мен;

Менче чүткүвээн улус Мени тып алган.

Мээң адым адап, кыйгырбаан чонга: „Мында мен, мында!“ – деп чугааладым.

2Мен хүннү бадыр чагырга билбес чонче,
боттарының бодал-сагыжын эдерип,
бак оруктар-биле чоруп турар улусче холум сунуп турдум+.

3Олар Мени үргүлчү арнымга-ла дорамчылап турар,
дүрзү-бурганнарга ыдыктыг дээн сесерликтеринге+ өргүл салып,
оларга тууйбудан кылган бедигээштерге артыш кыпсып турар,

4дүне чевег-куйларда, чажыт черлерде караң көрнүп турар,
хаван эъди чиир+,
савазынга арыг эвес быдаа хайындырып, кудуп ижер,

5өске улуска: „Менден ырадыр тур,
оон башка мээң ыдыктыым сенче шилчий бээр“ – дээр улус-тур.

Олар, ыжы карак өер өшпестээн от дег,

Мени хорададып турар.

6-7Оларның шииткелин Мээң мурнумда бижип каан+.

Ыыттавайн барбас мен, оларның боттарының бачыттары дээш
база ада-өгбезиниң бачыттары дээш, оларга кеземче онаар мен+ – деп,

Дээрги-Чаяакчы чугаалаан. –

Олар дагларга айдызаар өргүл кылып,
тейлерге Мени бужар байдалга таварыштырып турган болгай!

Биеэги үүлгедиглери дээш,

Мен оларга бүрүнү-биле кеземче хемчээп бээр мен!»

8Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Виноград салбаанда чулук артып калган болза,
улус: „Аңаа хора чедирбе, ол ам-даа ачы-дузалыг-дыр“ – дээр.

Мен база ынчаар кылыр мен:

Бодумнуң чалчаларымны бодааш,
чонумну бүрүнү-биле узуткавас мен+.

9Мен Израильден үре-салгалды өстүрер мен,

Иудеяны – Мээң даглыг чуртумну ээлээр салгакчылар артып каар;
ону Мээң шилип алган улузум салгап алыр,
аңаа Мээң чалчаларым чурттаар.
10Менче чүткүп турар чонумга

Шарон оргулаажы+ – хойлар оъттаар одар-белчиир,

Ахор шынаа+ – бода мал дыштанып чыдар чер болур+.

11А силерниң – Дээрги-Чаяакчыдан ойталаан,
Мээң ыдыктыг даамны уттупкан,
салым-чол бурганынга аъш-чем белеткеп салып,
арагалыг дашка сунуп турар улустуң –
12салым-чолуңарны Мен тодарадып каан мен:
хылыш силерни өлүрүп каар,
силер шупту дискек кырынга олура, кыра шаштырып аар силер!

Чүге дээрге Мен кыйгырып турдум, а силер харыылавадыңар,

Мен чугаалап турдум, а силер дыңнавадыңар+.

Мээң бузуттуг деп санаарым чүве үүлгедип,

Мээң сеткилимге кирбес чүве шилип алдыңар».

13Ынчангаш Дээрги-Бурган-Чаяакчы мынча дээн:

«Мээң чалчаларым чемненир, а силер аштаар силер;

Мээң чалчаларым ижер, а силер кагып-суксаар силер+;

14Мээң чалчаларым өөрүүр, а силер бак атка кирер силер!

Мээң чалчаларым өөрүп-байырлаар,
оларның чүректерин хөглээшкин бүргээр,
а силер чүрээңерде качыгдалга алзып, човууртаар силер,
аажок муңгарааш, ыглап-сыктаар силер+.

15Силерниң аттарыңар Мээң шилип алган улузумга
каргыш бооп артар+.

Дээрги-Бурган-Чаяакчы силерни өлүмге хүлээдир,
а Бодунуң чалчаларынга өске ат тыпсыр+.

16Ынчан чер кырында алгаг-йөрээшкин кылып турар кижи бүрүзү
сөзүнге шынчы Бурганның адын ажыглаар;
чер кырында даңгырак берген кижи бүрүзү
сөзүнге шынчы Бурганның ады-биле даңгыраглаар+.

Чүге дээрге биеэги качыгдалдар уттундурган,
олар ам Мээң көрүжүм мурнунда артпаан-дыр.

Бурганның чаа чаяалгазы

17Көрүңер, Мен чаа дээр биле чаа черни чаяар деп тур мен+,
биеэде турган чүве моон соңгаар сагышка артпас, угаанга кирбес+.

18Мээң чаяар чүүлдерим дээш өөрүп-байырлаңар,
кезээ мөңгеде хөглеңер!
Мээң чаяарым Иерусалимни байырлал долар,
ооң чонун – өөрүшкү бүргээр.
19Мен Иерусалим дээш өөрүп-хөглээр мен,
чонум дээш өөрүп-байырлаар мен;
аңаа ам кажан-даа ыы-сыы, уё-човуур дыңналбас+.

20Аңаа моон соңгаар чаш ажы-төл өлүп кырылбас,
бодунуң назынын бүрүнү-биле чурттаваан шаанда,
чаңгыс-даа кырган кижи өлбес.

Кайы-бир кижи чүс харлыында өлүп калган болза,
аныяанда калган деп санаттырар,
а чүс хар чедир чурттаваан кижини каргаттырган деп санаар[*].

21Улус-чон бажыңнар тудуп алгаш, аңаа боттары чурттаар.

Олар тарып алган чимизин боттары чиир+.

22Оларның тудуп каан бажыңнарынга хары улус
чурттаар деп чүве моон соңгаар турбас.

Оларның тарып каан ыяштарының чимизин хары улус
чиир деп чүве турбас.

Мээң чонум ыяштар дег үр чурттаар+.

Мээң шилип алган улузум холу-биле кылган бүгү чүвезин
боттары үр үеде ажыглаар.

23Олар үре-түңнел чок ажылдавас,
оларның ажы-төлү төрүттүнгеш, айыыл-халапка алыспас+.

Олар Дээрги-Чаяакчының ачы-буянын алган чон болур –
олар боттары, оларның үре-салгалы-даа!+

24Олар Мени кыйгырар мурнунда-ла, Мен харыылаар мен;
олар чугаазын төндүрбээнде-ле, Мен дыңнап кааптар мен+.

25Бөрү биле хураган кады оъттаар,
арзылаң шары ышкаш сиген чиир+,
а чыланның чеми довурак-доозун бооп артар+.

Мээң бүгү ыдыктыг даамга кым-даа узуткаашкын кылбас,
хора чедирбес апаар+».

Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвези ол-дур.

66

Шииткел болгаш идегел

66^1Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Дээр – Мээң дүжүлгем, чер – бут салыр ширтээм!+

Меңээ кандыг өргээ тудуп берип шыдаар силер+,
Мээң дыштаныр черим каяа туруп боорул?+
2Ол бүгүнү Мээң холум чаяап кылган,
ол бүгү ынчаар тыптып келген – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

Мээң ээ көрнүр улузум бо-дур:

томаараан, сагыш-сеткили муңгагдаан болгаш

Мээң сөзүмден сүрээдеп турар улус+.

3А бузуттуг боду-ла[*], шары өргүп турар кижи –
кижи өлүрүп турар кижиге дөмей,
хураган дөгергеш, өргүп турар кижи –
ыт мойну сыйып турар кижиге дөмей,
далган-тараа өргүлү кылып турар кижи –
хаван ханы өргүп турар кижиге дөмей,
чаагай чыттыг чүүлдер кыпсып турар кижи –
дүрзү-бурганга мөргүп турар кижиге дөмей+.
Ындыглар – оруктарын боттары шилип алган,
боттарының чүдек-бужар чүүлдеринге ынак улус-тур.

4Мен база Бодумнуң шилилгем кылыр мен:

оларны хилинчекке таварыштырып,
оларже коргар чүвезин ыдар мен+.

Чүге дээрге Мен кыйгырып турумда, кым-даа харыылавады,

Мен чугаалап турумда, кым-даа дыңнавады+.

Олар Мээң бузуттуг деп санаарым чүве үүлгедип,

Мээң сеткилимге кирбес чүве шилип алдылар».

5Дээрги-Чаяакчының сөзүнден сүрээдеп турар улус, Ооң сөзүн дыңнаңар:

«Силерни көөр хөңнү чок
база силерни Мээң адым ужун үндүр сывырып турар ха-дуңмаңар:

„Дээрги-Чаяакчы Бодун алдаржытсын, Ол силерни өөртсүн, а бис көрээли!“ – дээн.

Ынчалза-даа олар бак атка кирер.

6Дыңнаңар, хоорайда шимээн үнүп,

Бурганның өргээзинде дааш-шимээн дыңналып тур!

Дээрги-Чаяакчы Бодунуң дайзыннарынга чогуур кеземче онаап, шимээргеп тур.

7Божуушкун хилинчээ көрбейн чыткаш-ла, Иерусалим божуп алган,
эъди аарываан хирезинде-ле, оол божуп алган+.

8Кым ындыг чүве дугайында дыңнааныл, ындыг чүвени көргенил?

Чурт чаңгыс хүн дургузунда төрүттүнер бе,
чон хензиг үе иштинде чырык черге көстүп кээр бе?

А Сион-кыс эъди аарып эгелээн дораан-на, оолдарын божуп алды!

9Божуурунга чедиргеш, божуттурбайн баар мен бе? – деп,

Дээрги-Чаяакчы чугаалап тур. –

Таанда-ла Мен божуур күштү хайырлааш,
херээжен кижиниң хырнын дуглап каар мен бе? – деп,

Бурганың чугаалаан. –

10Иерусалимге ынак бүгү улус, ооң-биле кады хөглеңер,
ол дээш өөрүп-байырлаңар!

Ооң ажыын ажып ыглап турган бүгү улус,
ам ооң-биле кады өөрүңер!

11Силер ооң аргалал бээр эмиглерин ээп, тодар силер,
ооң сүткүр эмиглерин таалал-биле ээп, чемненир силер».

12Дээрги-Чаяакчы: «Мен Иерусалимге
чаагай чорукту хем ышкаш чорудуп бээр мен,
өске чоннарның байлаа, терең суг дег, ону хөме алыр!

Иерусалим ам силерни эмиглери-биле чемгерер+,
холунга көдүрүп чоруур, хойнунга олурткаш, чассыдар.

13Мен силерни, ие кижиниң чаш төлүн аргалааны дег, аргалаар мен,

Иерусалимге аргалал алыр силер!+» – дээн.

14Ону көрүп кааш, чүректериңер өөрүүр,
чаа үнген оът-сиген ышкаш чечектелир силер.

Дээрги-Чаяакчының күчү-күжү Ооң чалчаларынга ажыттынар,
а килеңи дайзыннарынга удур кыптыгар.

15Дээрги-Чаяакчы отка бүргедипкен чедип кээр+,

Ооң дайынчы тергелери казыргы дег боор+.

Ооң өжээн негээшкини килеңниг, Ооң түрлүг кыйгызы оттуң чалбыыжы-ла!

16Дээрги-Чаяакчы от-биле, Бодунуң хылыжы-биле+
бүгү кижи төрелгетенге шииткелин боттандырар,

Ооң кыргып-хыдаан улузу хөй болур+.

17«Бодун ыдыктап, арыглап алгаш,
ыдыктыг деп санаттырар сесерликтерже+ соңнуг-мурнуг кирип турар улус,
хаван эъди, күскелер болгаш өске-даа чүдек-бужар амытаннар чиир улус
шупту өлүп каар+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

18Мен оларның ажыл-херектерин, бодалдарын билир мен.

Бүгү чоннарны, аймактарны чыыр дээш чоруптар мен+.

Олар чедип келгеш, Мээң өндүр чырыымны көрүп каар.

19Мен оларның аразынга көскү демдек көргүзер мен.

Олардан дириг арткан улустуң чамдыызын өске чоннарже:

Фарсис, Ливия болгаш ча адыгжылары чурттап турар Лидияже, Тувал болгаш Иаванче –

Мээң дугайымда дыңнаваан, Мээң өндүр чырыымны көрбээн
ырак черлерже чорудуптар мен.

Олар ол чоннарга Мээң алдарымны медээлээр.

20Ынчан олар бүгү чоннар аразындан силерниң бүгү ха-дуңмаңарны
чуузалар, тергелерге олурткаш,
аъттар, элчигеннер болгаш тевелерге мундургаш,

Мээң ыдыктыг даамче, Иерусалимче,

Дээрги-Чаяакчыга белек кылдыр эккээр+ – деп, Дээрги-Чаяакчы чугаалаан. –

Бүгү чоннар улузу израильчилерни,

Дээрги-Чаяакчының өргээзинге израильчилерниң арыг саваларда
далган-тараа өргүлүн эккээри дег, эккээр+.

21Оларның чамдыызын мен Бодумнуң
бараалгакчыларым болгаш левиттер кылып аар мен+».

Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвези ол-дур.

22«Мээң чаяарым чаа дээр биле чаа черниң+ кезээде Мээң мурнумга турары дег,
силерниң үре-салгалыңар болгаш адыңар кезээде артып каар – деп,

Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

23Ай чаазы кээрге-ле, амыр-дыш хүнү кээрге-ле,
бүгү кижи төрелгетен Меңээ мөгеер дээш кээп турар апаар – деп,

Дээрги-Чаяакчы чугаалаан. –
24А өргээмден үнүп тура, улус Меңээ удур
үймээн үндүргеннерниң мөчү-сөөгүн көрүп каар;
оларны курттар-даа, өшпес от-даа кезээ шагда чиир+,
олар бүгү кижи төрелгетенге ческинчиг болур».

* 3:13 Өске бурунгу сөзүглелде «бүгү чоннарны» эвес, а «Бодунуң чонун» деп бижээн.

* 3:23 Бо домактың утказы эки билдинмес. Ооң болгу дег өске утказы мындыг: «Кул кижиниң демдээ турар».

* 5:13, 14 Азы: «Мөөң улузу».

* 6:2 Серафимнер – Бурганның төлээлериниң бир хевири. Бо сөстү дорт очулдурарга, «Өрттедип турар амытаннар» дээн.

* 7:3 Шеар-ясув – бо атты очулдурарга, «Артынчы ээп кээр» дээн уткалыг.

* 7:14 Өске бурунгу сөзүглелде «Арыг кыс» деп бижээн.

* 7:14 Эммануил – «Бурган бистиң-биле» дээн уткалыг ат (Иса. 8:8, 10 көр).

* 7:20 Ынчаар кылыры куду көрүүшкүннүң демдээ болур (2 Хаан. 10:4 көр).

* 8:1, 3 Дорт утказы-биле «Олчазынче божуулаар, үптээшкинче далажыр» дээн.

* 8:6 Силоам суу – Иерусалимни бүзээлел үезинде безин суг-биле хандырып турган агым суг (Ин. 9:7 көр).

* 8:8 Эммануил – 7:14 шүлүктү көр.

* 9:20 Азы: «Ажы-төлүнүң эът-бодун».

* 10:18 Арга-арыг болгаш шөлдер ассирий аг-шеригни ойзу көргүскен чадавас.

* 10:28-32 Бо шүлүктерде айыткан черлер Иерусалимден ырак эвеске турган. Ол черлер халдап кел чыдар аг-шеригниң Иерусалимче соңгу чүктен кээр оруунга турган чадапчок.

* 11:1 Иессей дээрге Давид хаанның ачазы. Бо оюскан уткалыг домак Давид хаанның үре-салгалынче айтып турар (Иер. 23:5; 33:15; Зах. 3:8; 6:12 көр).

* 13:22 Шивээлер – өске бурунгу сөзүглелде «Дулгуяк херээженнеринче» деп бижээн.

* 14:13 «Цафон даг» – еврейлер аразынга чурттап турган хананей чоннуң чүдүлгезин ёзугаар бурганнар чурттап турар даг.

* 14:19 Азы: «Ирик ыяш будуу дег».

* 19:18 Өске бурунгу сөзүглелде «Хүн хоорайы» дээн. Хүнге мөгейиишкин кылыр хоорай болур Илиопольду (Э. д. 41:45; Иез. 30:17 көр) узуткаанынче айтып турар сөстер оюну бооп чадавас.

* 19:23 Азы: «Египетчилер ассирийлерге бараан болур».

* 21:8 Өске бурунгу сөзүглелде «доскуулчу» эвес, «арзылаң» деп бижээн.

* 21:11 Эдом – өске бурунгу сөзүглелде «Дума» деп бижээн (Э. д. 25:13 көр).

* 21:11 Сеир – Эдомнуң өске ады (Э. д. 36:8; Ы. х. к. 2:8).

* 21:13 Дедан – араб аймак (Э. д. 25:3; Иер. 25:23 көр).

* 21:16 Кедар – араб аймак (Ыд. ыр. 119:5; Сол. ыр. 1:4 көр).

* 22:8 Ыяш орду – Соломоннуң туттуруп каан ордузу (3 Хаан. 7:2-5; 10:17-21 көр).

* 23:1, 12 Китт чер – израильчилер ол үеде Чер ортузу далайның ортулуктары биле чартык ортулуктарын ынча деп адап турган (Э. д. 10:4; Сан. 24:24 көр).

* 23:12 23:1-де немелде тайылбырны көр.

* 24:4 Азы: «Черниң күш-шыдалдыг кижилери харыксыраар».

* 27:1 Левиафан – ханаан мифологияда сугнуң күчүтен моозу (Иов 3:8; 40:20; 41:1; Ыд. ыр. 73:13-14; 103:26 көр). Ол амытан Бурганның удурланыкчызының символу болур. Мында: Египет азы Ассирияның ойзу адаан ады бооп чадавас (Иез. 27:1 көр).

* 28:16 Бо домактың утказы эки билдинмес. Өске бурунгу сөзүглелде «Аңаа бүзүрээн кижи бак атка кирбес» деп бижээн.

* 29:1, 2 Ариил – Иерусалимниң оюскан ады. Бо аттың утказы эки билдинмес. Ооң болгу дег уткалары: «Өргүл салыр бедигээштиң одаа», «Бурганның арзылаңы».

* 30:7 Рахав – ханаан мифологияда сугнуң күчүтен моозу. Ол амытан Бурганның улуургак удурланыкчыларын символдап көргүзүп турар (Иов 26:12; Ыд. ыр. 86:4; 88:11 көр).

* 33:8 Өске бурунгу сөзүглелде «Хоорайлар» деп бижээн.

* 34:14 Лилит – вавилон чүдүлге ёзугаар дүнеки бук. Өске тайылбыр ёзугаар мында кандыг-бир дүнеки кушту көргүскен.

* 35:8 Бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы: «Бодал чок улус чорук кылган улусту оруундан астыктырбас».

* 37:27 Оът-сиген үрезини бажың кырынче хадый берзе-даа, хөрзүн чедишпезинден өзүп үнүп шыдавас турган.

* 38:12 Кижиниң мага-бодунуң өлүмүн ойзу чугаалап турар (2 Кор. 5:1 көр).

* 38:21-22 Бо шүлүктерни 6-гы шүлүктүң соонче киирер турган чадавас (4 Хаан. 20:7-8 көр).

* 40:6 Өске бурунгу сөзүглелде «Доктаамал чоруу» деп бижээн.

* 41:2 Азы: «Чөптүг кижини», «эжелекчини». Персияның хааны Кирни ынча деп турар чадавас.

* 43:14 Бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы: «Мен ооң камгалалын чылча шавар мен. Халдейлерниң өөрүшкүлүг шимээн-даажы качыгдал ыры бооп хуула бээр».

* 44:2 Ешурун – Израильдиң ойзу адаан ады. «Чөптүг-шынныг, мөзүзү эки» дээн уткалыг (Ы. х. к. 32:15; 33:5 көр).

* 44:5 Азы: «Боттарының холдары-биле».

* 44:13 Азы: «Бодунуң бажыңынче».

* 44:21 Азы: «Сен Мени утпа».

* 47:3 Азы: «Кым-даа Меңээ шаптыктап шыдавас».

* 47:11 Бо сөстерниң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Караң көрнүүшкүн-биле камгаланып».

* 49:12 Синим чер – кандыг черни ынча деп турары билдинмес. Мурнуу Египет бооп чадавас.

* 49:24 Өске бурунгу сөзүглелде «чөптүг» деп бижээн.

* 50:1 Иеңер – израиль күрүнени ойзу чугаалаан уткалыг (Ос. 2:2 көр).

* 51:9 Рахав – ханаан мифологияда сугнуң күчүтен моозу. Ол амытан Бурганның удурланыкчызын символдап көргүзүп турар.

* 52:5 Өске бурунгу сөзүглелде «Ооң чагырыкчыларын дорамчылап турар» деп бижээн.

* 52:15 Азы: «Арыглап чажар».

* 53:11 Азы: «Сагыш-сеткили шагзыраткан ажылче көрүп кааш, ооң сеткили ханар. Кижилерниң ону билип алганын дамчыштыр Мээң чөптүг-шынныг чалчам хөй улусту агартып, оларның бачыттарын боду чүктээр».

* 56:3 Ыдыктыг хоойлуда акталаткан кижилерге база чамдык даштыкы кижилерге Дээрги-Чаяакчыга мөгеер ёзулалдарга киржирин хоруп каан турган (Ы. х. к. 23:1-3 көр).

* 60:13 Израиль черни азы Бурганның өргээзин ынча дээн (1 Чыл. 28:2; Иса. 66:1; Иез. 43:7 көр).

* 61:1 Өске бурунгу сөзүглелде «Согурларга каракталырын» деп бижээн.

* 63:6 Өске бурунгу сөзүглелде «Эзиртир ижиртип» эвес, а «Чылча шаап» деп бижээн.

* 65:20 Азы: «А чүс харлыг бачыттыг кижи каргаттырар».

* 66:3 Өске бурунгу сөзүглелде «Бузуттуг боду-ла» деп сөстер таварышпайн турар.

+ 1:1 Ос. 1:1; Ам. 1:1; Мих. 1:1
+ 1:2 Ы. х. к. 32:1; Иер. 22:29
+ 1:3 Иер. 5:4; 8:7
+ 1:6 Ыд. ыр. 37:4
+ 1:6 Лк. 10:34
+ 1:7 Ы. х. к. 28:51
+ 1:9 Э. д. 19:24; Рим. 9:29
+ 1:10 Э. д. 18:20; Иер. 23:14; Иез. 16:46
+ 1:11 1 Хаан. 15:22; У. ч. 15:8; Ос. 6:6
+ 1:12 Хост. 23:17; 34:23
+ 1:12 Эккл. 4:17
+ 1:13 Иер. 6:20; Ам. 5:21-22; Мал. 1:10
+ 1:13 Сан. 28:1-15
+ 1:15 Иер. 4:31; Ыы. 1:17

+ 1:15 1 Хаан. 8:18; У. ч. 1:28; Иер. 11:11; Мих. 3:4

+ 1:15 У. ч. 6:17; Иса. 59:3

+ 1:16 Ыд. ыр. 50:4; Иер. 4:14; Иак. 4:8

+ 1:17 Хост. 22:22; Иер. 21:12; 22:3; Мих. 6:8; Зах. 7:9-10; Иак. 1:27

+ 1:18 Ыд. ыр. 50:9; Иса. 44:22
+ 1:19 Ы. х. к. 30:16
+ 1:20 Иов 27:14
+ 1:21 Лев. 17:7; Иез. 16:15; 23:3
+ 1:22 Иер. 6:30; Иез. 22:19-20
+ 1:23 Мих. 3:11; 7:3
+ 1:23 Иер. 5:28; Зах. 7:10
+ 1:24 Ы. х. к. 32:41; Иер. 46:10
+ 1:25 Иез. 22:18; Зах. 13:9; Мал. 3:2-3
+ 1:26 Зах. 8:3
+ 1:28 Ыд. ыр. 1:6
+ 1:29 Иса. 65:3; 66:17
+ 1:30 Иер. 8:13
+ 1:31 Иса. 66:24
+ 2:3 Иса. 56:7; 60:3; 66:20; Мал. 1:11
+ 2:3 Иса. 27:13; Иер. 31:6; Зах. 8:20-22
+ 2:4 Иоил 3:10
+ 2:4 Иез. 39:9; Ос. 2:18; Зах. 9:10
+ 2:5 Иса. 60:1; 1 Ин. 1:7; Эф. 5:8
+ 2:7 Иса. 39:2
+ 2:7 Ы. х. к. 17:16-17
+ 2:8 Иер. 2:28
+ 2:8 Иса. 44:9-17
+ 2:10 Соф. 2:3; 2 Фес. 1:9
+ 2:11 Иса. 5:15-16
+ 2:13 Иез. 27:6; 31:3; Зах. 11:1-2
+ 2:16 Ыд. ыр. 47:8; Иез. 27:25
+ 2:19 Иов 9:6; Иса. 13:13; Агг. 2:6
+ 2:19 Ажыд. 6:15
+ 2:20 Иса. 30:22; 31:7
+ 2:22 Ыд. ыр. 145:3-4
+ 3:1 Лев. 26:26; Иез. 4:16
+ 3:5 Мих. 7:3-6
+ 3:9 Э. д. 13:13; 18:20
+ 3:10 У. ч. 12:14; Иер. 22:15
+ 3:13 Ыд. ыр. 9:9; 81:1; Иса. 2:4; Иоил 3:12
+ 3:14 Ос. 4:1; Мих. 6:2
+ 3:14 Ам. 3:10
+ 3:15 Ыд. ыр. 93:5
+ 3:16 Иса. 32:9; Ам. 6:1; Соф. 1:12
+ 3:18 Башт. 8:21
+ 3:25 Иер. 14:2
+ 3:25 Иов 2:3
+ 4:2 Иер. 23:5; 33:15; Зах. 3:8; 6:12
+ 4:3 Авд. 1:17
+ 4:4 Иез. 36:25
+ 4:4 Иоил 3:21
+ 4:5 Хост. 13:21
+ 4:5 Зах. 2:5
+ 4:6 Иса. 25:4

+ 5:1 Ыд. ыр. 79:9; Иер. 2:21; Ос. 9:10; Мф. 21:33; Ин. 15:1

+ 5:5 Иер. 5:10; 39:8
+ 5:6 Иса. 7:23-24
+ 5:6 3 Хаан. 17:1
+ 5:7 Ыд. ыр. 79:9
+ 5:8 Мих. 2:2
+ 5:11 У. ч. 23:20-21
+ 5:12 Ыд. ыр. 27:5
+ 5:13 Иса. 1:3; Ос. 4:6
+ 5:14 Ыд. ыр. 140:7
+ 5:15 Иса. 2:11, 17
+ 5:19 Иер. 17:15; Иез. 12:22; 2 Пет. 3:4
+ 5:20 Иов 17:12; Мал. 2:17
+ 5:21 У. ч. 3:7
+ 5:23 Хост. 23:7; У. ч. 17:15; 24:24
+ 5:24 Иса. 47:14
+ 5:25 Иер. 4:24
+ 5:25 Иса. 9:12, 17, 21; 10:4
+ 5:26 Ы. х. к. 28:49; Иса. 11:10, 12
+ 5:28 Иер. 4:13
+ 5:29 Иер. 2:15; Наум 2:11

+ 5:30 Эккл. 12:2; Иса. 8:22; Иер. 4:23; Ыы. 3:2

+ 6:1 2 Чыл. 26:23
+ 6:1 3 Хаан. 22:19; Дан. 7:9; Ажыд. 4:2
+ 6:2 Иез. 1:11; Ажыд. 4:8

+ 6:3 Сан. 14:21; Ыд. ыр. 71:19; Иса. 11:9; Авв. 2:14; Ажыд. 4:8

+ 6:4 3 Хаан. 8:10; Ажыд. 15:8

+ 6:7 Иер. 1:9; Дан. 10:16

+ 6:9 Ы. х. к. 29:4; Иер. 5:21; Мф. 13:14-15; Мк. 4:12; Аж.-ч. 28:26-27

+ 6:10 Иер. 5:21
+ 6:10 Ин. 12:40
+ 6:13 Ы. х. к. 7:6
+ 7:1 4 Хаан. 16:1
+ 7:1 4 Хаан. 15:37; 16:5; 2 Чыл. 28:5
+ 7:3 4 Хаан. 18:17; Иса. 36:2
+ 7:7 Иса. 8:10
+ 7:14 Иса. 37:30; 38:7
+ 7:14 Мф. 1:23
+ 7:17 3 Хаан. 12:16-17
+ 7:18 Иса. 5:26
+ 7:20 4 Хаан. 18:13; Иса. 36:1
+ 7:24 Иса. 5:6; 32:13
+ 8:1 Ы. х. к. 27:8; Иса. 30:8; Авв. 2:2
+ 8:2 4 Хаан. 16:10
+ 8:4 Иса. 7:8-9
+ 8:6 Иса. 7:1, 4
+ 8:7 Иса. 7:20
+ 8:8 Иса. 30:28; Дан. 11:10
+ 8:10 Иса. 7:7
+ 8:12 1 Пет. 3:14
+ 8:14 Иез. 11:16
+ 8:14 Иса. 28:16; 1 Пет. 2:8

+ 8:16 Иса. 29:11; Дан. 12:4; Ажыд. 5:1; 10:4; 22:10

+ 8:17 Иса. 26:14
+ 8:18 Евр. 2:13
+ 8:18 Иса. 20:3
+ 8:19 Лев. 19:31; Иса. 19:13
+ 8:19 1 Хаан. 28:11-14
+ 8:20 Иса. 60:2
+ 8:21 Хост. 22:28
+ 8:22 Иса. 5:30; Наум 1:8
+ 9:1 4 Хаан. 15:29; 2 Чыл. 16:4
+ 9:2 Иса. 42:6-7; 49:6
+ 9:2 Мф. 4:15-16; Лк. 1:79
+ 9:3 Иса. 26:15
+ 9:4 Башт. 7:19-25; Иса. 10:26
+ 9:5 Иса. 2:4; Иез. 39:9; Ос. 2:18; Мих. 4:3
+ 9:6 Иса. 26:12; Мих. 5:5
+ 9:7 Ыд. ыр. 88:4; Лк. 1:32
+ 9:7 2 Хаан. 7:13
+ 9:7 4 Хаан. 19:31; Иса. 37:32
+ 9:11 Иса. 7:1; 8:6
+ 9:12 4 Хаан. 16:6; 2 Чыл. 28:18
+ 9:12 Иса. 5:25; 10:4
+ 9:13 Иер. 2:30
+ 9:14 Ы. х. к. 28:13; Иса. 19:15
+ 9:15 Мих. 3:5
+ 9:17 Иса. 5:25
+ 9:19 Иса. 24:6
+ 9:20 Лев. 26:26
+ 9:21 Иса. 5:25
+ 10:1 Иер. 8:8
+ 10:2 Хост. 22:31; 23:6; Ам. 2:7
+ 10:2 Иов 22:9; Ыд. ыр. 93:6; Иез. 22:7
+ 10:4 Иса. 5:25; 9:12
+ 10:5 Авв. 1:12
+ 10:6 Иса. 9:17
+ 10:7 Мих. 4:12
+ 10:9 Ам. 6:2

+ 10:11 4 Хаан. 18:33-35; Иса. 36:18-20; 37:12

+ 10:12 4 Хаан. 19:35-37; Иса. 37:36-38
+ 10:13 Ы. х. к. 32:27
+ 10:16 Ыд. ыр. 105:15
+ 10:17 Иса. 27:4; 33:12
+ 10:22 Э. д. 22:17
+ 10:23 Иса. 28:22; Рим. 9:27-28
+ 10:24 4 Хаан. 19:6; Иса. 37:6
+ 10:26 Башт. 7:22, 25; Иса. 9:4
+ 10:26 Хост. 14:27-30
+ 10:27 Наум 1:13
+ 10:28 1 Хаан. 14:2
+ 10:29 1 Хаан. 13:23
+ 10:29 1 Хаан. 7:17
+ 10:29 1 Хаан. 11:4
+ 10:30 1 Хаан. 25:44
+ 10:30 Иис. 21:18; Иер. 1:1
+ 10:32 1 Хаан. 21:1
+ 10:33 Иса. 10:18; Иез. 31:3; Ам. 2:9
+ 11:2 Иса. 42:1; 61:1; Мф. 3:16
+ 11:4 Ыд. ыр. 71:2,

+ 11:4 Иов 4:9; Ыд. ыр. 138:19; 2 Фес. 2:8; Ажыд. 2:16

+ 11:6 Иса. 65:25
+ 11:9 Иса. 65:25
+ 11:9 Сан. 14:21; Ыд. ыр. 71:19; Авв. 2:14

+ 11:10 Ы. х. к. 28:49; Иса. 5:26; 49:22; 62:11; Ажыд. 5:5; 22:16

+ 11:10 Рим. 15:12

+ 11:11 Ос. 11:11; Мих. 7:12; Зах. 7:10

+ 11:12 Ы. х. к. 30:3; Иер. 32:37; Иез. 11:17; Соф. 3:20

+ 11:13 2 Хаан. 19:41-43; Иер. 3:18; Иез. 37:16-17; Ос. 1:11

+ 11:14 Иер. 49:28
+ 11:15 Иса. 7:20; Ажыд. 16:12
+ 11:16 Хост. 14:29
+ 11:16 Иса. 19:23
+ 12:1 Иса. 11:11
+ 12:2 Хост. 15:2; Ыд. ыр. 117:13
+ 12:4 1 Чыл. 16:8; Ыд. ыр. 104:1
+ 12:4 Ыд. ыр. 8:2-3
+ 12:5 Хост. 15:1
+ 12:6 Соф. 3:14; Зах. 2:10; 9:9
+ 12:6 Ыд. ыр. 45:6; Ос. 11:9
+ 13:1 Иса. 21:1; 47:1; Иер. 50:1
+ 13:2 Иса. 5:6
+ 13:5 Иер. 50:24

+ 13:6 Иез. 30:3; Иоил 1:15; Авд. 1:15; Соф. 1:7

+ 13:7 Иез. 7:17

+ 13:8 Иса. 42:14; Иер. 4:31; 30:6; Мих. 4:9-10

+ 13:9 Иса. 24:1

+ 13:10 Иса. 24:23; Иез. 32:7-8; Иоил 2:31; Мф. 24:29; Ажыд. 6:12

+ 13:11 Иса. 2:11

+ 13:12 Э. д. 10:29; 3 Хаан. 9:28; 1 Чыл. 29:4; Иов 22:24; Ыд. ыр. 44:8

+ 13:13 Иов 9:6; Агг. 2:6

+ 13:14 Иер. 50:16

+ 13:16 4 Хаан. 8:12; Ыд. ыр. 136:9; Наум 3:10

+ 13:16 Ыы. 5:11; Зах. 14:2
+ 13:17 Иса. 21:12; Иер. 51:11, 28; Дан. 5:31
+ 13:18 Иер. 50:29

+ 13:19 Э. д. 19:24; Ы. х. к. 29:23; Иер. 49:18; Соф. 2:9

+ 13:20 Иер. 51:37

+ 13:20 Иер. 3:2

+ 13:21 Иов 30:29; Иса. 34:13; Иер. 50:39; Мих. 1:8

+ 14:1 Зах. 1:17
+ 14:1 Иез. 47:22; Эф. 2:12-14
+ 14:2 Иса. 49:22; 66:20
+ 14:4 Авв. 2:6
+ 14:8 Иез. 31:16-17
+ 14:12 Ажыд. 9:1; 12:8-9
+ 14:13 Иер. 51:53
+ 14:14 Иез. 28:2; 2 Фес. 2:4
+ 14:15 Иов 20:6-7; Ыы. 2:1; Мф. 11:23
+ 14:17 Иер. 50:33
+ 14:20 Ыд. ыр. 36:28
+ 14:23 Иса. 34:11
+ 14:25 Иса. 10:5; 37:36; Наум 3:7; Соф. 2:13
+ 14:25 Иса. 10:27; Наум 1:13
+ 14:27 Иов 9:13; 23:13; Дан. 4:32
+ 14:28 4 Хаан. 16:20
+ 14:32 Соф. 3:12

+ 15:1 Иса. 25:10; Иер. 48:1; Иез. 25:8; Ам. 2:1; Соф. 2:8

+ 15:1 Сан. 21:15; Ы. х. к. 2:9,
+ 15:2 Сан. 21:30; 32:38
+ 15:2 Иез. 7:18
+ 15:4 Сан. 32:37; Иер. 48:34
+ 15:5 Иер. 48:5
+ 16:1 4 Хаан. 14:7
+ 16:2 Башт. 11:18
+ 16:5 Иса. 32:1
+ 16:6 Иер. 48:29
+ 16:7 4 Хаан. 3:25
+ 16:7 Иер. 48:31-34
+ 16:8 Сан. 21:32
+ 16:9 Сан. 32:37; Иер. 48:34
+ 16:11 Иер. 4:19
+ 16:14 Иса. 21:16
+ 16:14 Иса. 21:16; Иер. 48:13

+ 17:1 Иса. 7:8-9; Иер. 49:23; Ам. 1:3; Зах. 9:1

+ 17:2 Ы. х. к. 28:26; Иер. 7:33
+ 17:5 2 Хаан. 5:18
+ 17:6 Иса. 24:13; Мих. 7:1
+ 17:8 Иса. 27:9; Мих. 5:13
+ 17:9 Мих. 5:11

+ 17:10 Ы. х. к. 32:18; Ыд. ыр. 105:21; Иер. 2:32

+ 17:12 Ыд. ыр. 64:8
+ 18:3 Иса. 5:26
+ 18:4 Ыд. ыр. 10:4
+ 19:1 Иер. 46:2; Иез. 29:2; Иоил 3:19
+ 19:1 Ыд. ыр. 17:10; 103:3
+ 19:1 Хост. 12:12; Сан. 33:4
+ 19:2 Башт. 7:22
+ 19:3 Ыд. ыр. 32:10
+ 19:3 Иса. 8:19
+ 19:4 Иер. 46:13; Иез. 29:19
+ 19:5 Иов 14:11
+ 19:6 Иез. 30:12
+ 19:11 Сан. 13:23; Ыд. ыр. 77:12,
+ 19:12 3 Хаан. 4:30
+ 19:13 Иез. 30:13
+ 19:14 Иер. 48:26
+ 19:15 Иса. 9:14-15
+ 19:16 Иер. 50:37; 51:30; Наум 3:13
+ 19:18 Соф. 3:9
+ 19:19 Э. д. 28:18-19
+ 19:21 Иона 1:16; Зах. 14:16-18
+ 19:22 Иер. 46:26; Иез. 29:13
+ 19:23 Иса. 11:16
+ 19:24 Э. д. 12:2-3
+ 20:1 1 Хаан. 5:1
+ 20:2 1 Хаан. 19:24; Мих. 1:8,
+ 20:3 Иса. 8:18
+ 20:4 Наум 3:10
+ 21:1 Иса. 13:1; 47:1; Иер. 50:1; 51:42
+ 21:1 Иер. 51:1
+ 21:2 Иса. 24:16; 33:1

+ 21:2 Э. д. 14:1; Иер. 49:34; Иез. 32:24; Дан. 8:2

+ 21:2 Иса. 13:17; Дан. 5:31
+ 21:3 Иса. 13:8
+ 21:6 Иер. 6:17; Иез. 3:17; 33:2; Ос. 9:8
+ 21:8 Авв. 2:1
+ 21:9 1 Хаан. 5:4; Иер. 50:2; 51:8
+ 21:10 Иер. 51:33; Ам. 1:3
+ 21:14 Э. д. 25:15; Иов 6:19; Иер. 25:23
+ 21:16 Иса. 16:14
+ 22:2 Иса. 32:13
+ 22:2 Ыы. 4:9
+ 22:4 Иер. 9:1; Мих. 1:8
+ 22:6 Иса. 21:2
+ 22:6 4 Хаан. 16:9; Ам. 1:5; 9:7
+ 22:9 2 Хаан. 5:7
+ 22:12 Мих. 1:16
+ 22:12 2 Хаан. 3:31
+ 22:13 Иса. 56:12
+ 22:13 1 Кор. 15:32
+ 22:15 4 Хаан. 18:18; Иса. 36:3; 37:2
+ 22:16 2 Чыл. 16:14
+ 22:20 4 Хаан. 18:18; 19:2
+ 22:22 Мф. 16:18
+ 22:22 Ажыд. 3:7-8

+ 23:1 Иер. 47:4; Иез. 26:2; Иоил 3:4; Ам. 1:9; Зах. 9:2

+ 23:1 3 Хаан. 10:22; Иона 1:3
+ 23:2 Э. д. 10:15; Иис. 19:28
+ 23:3 Иез. 27:3-36
+ 23:11 Хост. 14:21
+ 23:13 Иса. 47:1
+ 23:15 Иер. 25:11,
+ 23:17 Ажыд. 17:1-2
+ 24:1 Иса. 13:9
+ 24:2 Ос. 4:9
+ 24:4 Иер. 4:28; Ос. 4:3; Иоил 1:10
+ 24:5 Сан. 35:33
+ 24:6 Ы. х. к. 29:27; Зах. 5:3
+ 24:6 Иса. 9:19
+ 24:7 Иоил 1:10
+ 24:8 Иер. 7:34; 16:9; Иез. 26:13; Ос. 2:11
+ 24:11 Иоил 1:12
+ 24:13 Иса. 17:6; Мих. 7:1
+ 24:16 Иса. 21:2; 33:1
+ 24:17 Иер. 48:43-44; Ыы. 3:47
+ 24:18 Ам. 5:19
+ 24:18 Э. д. 7:11; Ыд. ыр. 17:8
+ 24:20 Иов 12:25; Ыд. ыр. 106:27; Иса. 29:9
+ 24:23 Ыд. ыр. 92:1
+ 24:23 Иса. 13:10
+ 25:1 Хост. 15:2
+ 25:2 Иер. 9:11
+ 25:4 Иса. 4:6; Иоил 3:16
+ 25:6 Иса. 2:2-3
+ 25:8 1 Кор. 15:54-55
+ 25:8 Ажыд. 7:17; 21:4
+ 25:9 Ыд. ыр. 9:15

+ 25:10 Иса. 15:1; Иер. 48:1; Иез. 25:8; Ам. 2:1; Соф. 2:8

+ 26:2 Ыд. ыр. 23:7; 117:19-20
+ 26:4 Ы. х. к. 32:18; Иса. 17:10; 44:8
+ 26:7 Ыд. ыр. 36:23
+ 26:9 Ыд. ыр. 62:2
+ 26:9 1 Чыл. 16:14; Ыд. ыр. 104:7
+ 26:11 Мих. 7:16
+ 26:11 Ыд. ыр. 20:10; Евр. 10:27
+ 26:12 Иса. 9:6; Мих. 5:5
+ 26:13 Хост. 1:11; Башт. 3:8
+ 26:14 Эккл. 9:5
+ 26:15 Иса. 9:3
+ 26:17 Иса. 13:8; Ин. 16:21
+ 26:19 Иез. 37:12; Дан. 12:2
+ 26:20 Иса. 2:10; Соф. 2:3
+ 26:21 Мих. 1:3
+ 27:1 Ы. х. к. 32:41
+ 27:2 Иса. 5:7
+ 27:4 Иса. 27:4
+ 27:6 Иса. 37:31; Ос. 14:6
+ 27:8 Хост. 15:8; Иов 4:9; Иса. 11:4
+ 27:9 4 Хаан. 18:4; Иса. 17:8
+ 27:10 Иса. 17:9; Мих. 5:11
+ 27:11 Ы. х. к. 32:28
+ 27:13 Мф. 24:31; 1 Фес. 4:16; Ажыд. 11:15
+ 27:13 Иса. 11:11; Мих. 7:12
+ 28:2-3 Иса. 28:17; Иез. 13:11; 38:22
+ 28:6 3 Хаан. 3:28
+ 28:7 Ос. 4:11
+ 28:10 Иер. 6:10

+ 28:11 Ы. х. к. 28:49; Иса. 33:19; 1 Кор. 14:21

+ 28:13 Иса. 8:14-15
+ 28:14 У. ч. 3:34; 21:24
+ 28:16 Ыд. ыр. 86:2; 117:22; Зах. 3:9
+ 28:16 Рим. 9:33; 10:11; 1 Пет. 2:6
+ 28:17 Иса. 28:2; Иез. 38:22
+ 28:21 Иис. 10:10; 2 Хаан. 5:20
+ 28:22 Иса. 10:23
+ 28:29 Иер. 32:19; Рим. 11:33
+ 29:1 2 Хаан. 5:9
+ 29:3 4 Хаан. 25:1; Иез. 4:2
+ 29:6 Хост. 19:16-18; 3 Хаан. 19:11-12
+ 29:7 Иов 20:8
+ 29:9 Иса. 24:20
+ 29:10 Рим. 11:8

+ 29:11 Иса. 8:16; Дан. 12:4; Ажыд. 5:1; 10:4; 22:10

+ 29:13 Ыд. ыр. 77:36; Иер. 12:2
+ 29:13 Мф. 15:9; Мк. 7:7; Кол. 2:22
+ 29:14 1 Кор. 1:19
+ 29:15 Иез. 8:12; 9:9
+ 29:16 Иса. 29:16; Иер. 18:6; Рим. 9:20-24
+ 29:18 Иса. 32:2; 35:5
+ 29:19 Иса. 61:1
+ 29:21 Ам. 5:10
+ 29:22 Иса. 51:2
+ 30:2 Иса. 31:1; 36:6
+ 30:2 Иер. 2:18
+ 30:3 4 Хаан. 18:21; Иса. 22:20
+ 30:4 Сан. 13:23; Иса. 19:11
+ 30:5 Иер. 2:36
+ 30:7 Иса. 36:6
+ 30:7 Иер. 46:17

+ 30:8 Ы. х. к. 27:8; Иов 19:23; Иса. 8:1; Авв. 2:2

+ 30:10 Иер. 11:21; Ам. 2:11; Мих. 2:6
+ 30:10 Иез. 13:8-9
+ 30:13 У. ч. 6:15
+ 30:14 Ыд. ыр. 2:9; Эккл. 12:6; Иер. 19:11
+ 30:17 Лев. 26:8; 2 Чыл. 24:24
+ 30:18 2 Пет. 3:9
+ 30:22 Иса. 2:20; 31:7
+ 30:23 Ыд. ыр. 64:13-14
+ 30:25 Иоил 3:18
+ 30:26 Иса. 60:19-20
+ 30:26 Ы. х. к. 32:39; Иов 5:18
+ 30:27 Ы. х. к. 4:24
+ 30:28 Иса. 8:8; Дан. 11:10
+ 30:29 Иса. 26:4
+ 30:30 Иис. 10:11; Ыд. ыр. 17:13
+ 30:33 Иез. 24:9
+ 30:33 Иов 4:9; 15:30
+ 30:33 Ыд. ыр. 17:8; Иез. 20:48
+ 31:1 Иса. 30:2; Иер. 2:18
+ 31:1 Ыд. ыр. 19:8
+ 31:1 У. ч. 21:31
+ 31:3 Иер. 17:5
+ 31:4 Ос. 11:10; Ам. 3:8
+ 31:5 Ы. х. к. 32:11
+ 31:7 Иса. 2:20; 30:22
+ 31:8 Иса. 37:36
+ 31:9 Ыд. ыр. 20:10
+ 32:1 Ыд. ыр. 71:1; Иса. 16:5
+ 32:2 Иса. 4:6; 25:4
+ 32:3 Иса. 29:18; 35:5
+ 32:6 1 Хаан. 25:11
+ 32:9 Иса. 3:16; Ам. 6:1; Соф. 1:12
+ 32:13 Иса. 5:6; 7:24
+ 32:13 Иса. 22:2
+ 32:15 Иез. 39:29; Иоил 2:28
+ 32:19 Иса. 28:2, 17
+ 33:1 Иса. 21:2; 24:16; Иер. 30:16
+ 33:4 Иоил 2:9
+ 33:5 Иса. 2:17
+ 33:7 Иса. 36:22
+ 33:8 Лев. 26:22
+ 33:9 Иер. 4:28; Ос. 4:3; Иоил 1:10
+ 33:9 Наум 1:4
+ 33:10 Ыд. ыр. 67:2
+ 33:12 Иса. 10:17
+ 33:14 Евр. 10:31
+ 33:15 Ыд. ыр. 14:1-5; 23:3-4
+ 33:19 Ы. х. к. 28:49; Иса. 28:11
+ 34:1 Ыд. ыр. 48:1
+ 34:1 Мих. 1:2
+ 34:3 Иоил 2:20

+ 34:4 Иоил 2:10; 3:15; Мф. 24:29; Ажыд. 6:13-14

+ 34:5 Ы. х. к. 32:41

+ 34:5 Иер. 49:7-22; Иез. 25:12-14; 35:1-15; Ам. 1:11-12; Авд. 1:1-16; Мал. 1:3-4

+ 34:6 Э. д. 36:33; 1 Чыл. 1:44; Иса. 63:1
+ 34:6 Соф. 1:7; Иез. 39:17
+ 34:7 Сан. 23:22; Ыд. ыр. 21:13
+ 34:8 Иса. 61:2; 63:4
+ 34:9 Ы. х. к. 29:23
+ 34:10 Иса. 66:24; Иер. 17:27; Иез. 20:48
+ 34:10 Ажыд. 14:11; 19:3
+ 34:11 Иса. 14:23
+ 34:11 Иса. 13:21-22; Соф. 2:14
+ 34:13 Иса. 32:13
+ 34:13 Иов 30:29; Иса. 13:21; Мих. 1:8
+ 34:14 Ажыд. 18:2
+ 34:15 Ы. х. к. 14:13
+ 35:2 Иса. 55:12
+ 35:2 Иса. 40:5
+ 35:3 Иов 4:3
+ 35:3 Евр. 12:12
+ 35:4 Ы. х. к. 32:35, 43; Ыд. ыр. 93:1
+ 35:5 Иса. 29:18; 32:2; 42:18; Мф. 11:5
+ 35:6 Аж.-ч. 3:8; 14:10
+ 35:6 Иса. 41:18; 49:10
+ 35:8 Иса. 40:3
+ 35:8 Иса. 52:1
+ 35:10 Иса. 51:11; 60:20
+ 36:2 Иис. 15:39
+ 36:2 Иса. 7:3
+ 36:3 Иса. 22:20
+ 36:3 Иса. 22:15; 37:2
+ 36:6 Иез. 29:6
+ 36:6 Иса. 30:2
+ 36:7 4 Хаан. 18:4; 2 Чыл. 31:1
+ 36:11 Эзра 4:7; Дан. 2:4
+ 36:16 3 Хаан. 4:25
+ 36:17 Ы. х. к. 8:7-10
+ 36:19 4 Хаан. 17:24; Иса. 10:9
+ 36:20 Дан. 3:15
+ 36:20 4 Хаан. 19:12; Иса. 10:11
+ 37:2 Иса. 22:15; 36:3
+ 37:3 Ос. 13:13
+ 37:4 2 Хаан. 16:12
+ 37:6 Иса. 10:24
+ 37:8 Иис. 10:29-30
+ 37:12 Э. д. 11:31
+ 37:13 4 Хаан. 18:33-34
+ 37:16 Хост. 25:22

+ 37:16 Ы. х. к. 6:4; 3 Хаан. 18:39; Неем. 9:6; Ыд. ыр. 85:10; Иса. 44:6

+ 37:17 Ыд. ыр. 30:3; 70:2
+ 37:17 2 Чыл. 6:40; Дан. 9:18
+ 37:19 Иер. 16:20
+ 37:19 2 Чыл. 32:19
+ 37:20 Ыд. ыр. 82:19
+ 37:24 Ыд. ыр. 19:8
+ 37:26 Иса. 45:7
+ 37:27 Ыд. ыр. 128:6
+ 37:28 Ыд. ыр. 138:2
+ 37:29 Иез. 29:4; 38:4; Ам. 4:2; Авв. 1:15
+ 37:30 Иса. 7:11
+ 37:31 Иса. 27:6
+ 37:32 Иса. 9:7
+ 37:33 2 Хаан. 20:15
+ 37:36 2 Хаан. 24:16; 1 Чыл. 21:15
+ 37:36 Наум 3:3
+ 37:37 Э. д. 10:11; Иона 1:2
+ 37:38 Э. д. 8:4; Иер. 51:27
+ 37:38 Эзра 4:2
+ 38:3 4 Хаан. 18:3
+ 38:5 Ыд. ыр. 38:13
+ 38:6 Иса. 37:35
+ 38:8 Иис. 10:13
+ 38:11 Ыд. ыр. 26:13; Иса. 53:8; Иез. 26:20
+ 38:12 Иов 7:6
+ 38:13 Ыы. 3:4
+ 38:14 Иез. 7:16; Наум 2:7
+ 38:14 Ыд. ыр. 68:4
+ 38:17 Ыд. ыр. 15:10; Иов 33:28
+ 38:17 Мих. 7:19
+ 38:18 Ыд. ыр. 6:6; Эккл. 9:10
+ 38:19 Ы. х. к. 4:9; 6:7; Ыд. ыр. 77:4
+ 39:2 2 Чыл. 32:27

+ 39:6 4 Хаан. 24:13; 2 Чыл. 36:10; Иер. 20:5; 27:19-21; Мих. 4:10

+ 39:7 4 Хаан. 24:12; 25:7; 2 Чыл. 33:11
+ 40:1 Иса. 49:13; Зах. 1:17
+ 40:2 Ос. 2:14
+ 40:2 Иов 42:10; Иер. 16:18
+ 40:3 Иса. 35:8; Ыд. ыр. 67:5
+ 40:3 Мф. 3:3; Мк. 1:3; Лк. 3:4-6; Ин. 1:23
+ 40:5 Иса. 35:2

+ 40:8 Ыд. ыр. 118:89; 1 Пет. 1:24-25; Иак. 1:11

+ 40:10 Иса. 62:11; Ажыд. 22:12

+ 40:11 Ыд. ыр. 22:1; Иер. 31:10; Иез. 34:15; Мих. 5:4; Ин. 10:11

+ 40:12 У. ч. 30:4
+ 40:13 Рим. 11:34; 1 Кор. 2:16
+ 40:14 Иов 21:22
+ 40:16 Ыд. ыр. 49:10
+ 40:17 Ыд. ыр. 61:10; Дан. 4:32
+ 40:18 Иса. 46:5; Аж.-ч. 17:29
+ 40:20 Иса. 44:9; 46:7; Иер. 10:3-5
+ 40:22 Сан. 13:34

+ 40:22 Иов 9:8; 26:7; Ыд. ыр. 103:2; Иер. 10:12; 51:15

+ 40:23 Иов 12:21; Ыд. ыр. 106:40
+ 40:26 Ыд. ыр. 146:4
+ 40:27 Иса. 49:14
+ 40:28 Ыд. ыр. 146:5
+ 40:29 2 Кор. 12:10
+ 40:31 Ыд. ыр. 102:5
+ 41:1 Иса. 43:9
+ 41:2 2 Чыл. 36:23
+ 41:4 Иса. 44:6; 48:12; Ажыд. 1:17
+ 41:7 Иса. 40:19
+ 41:8 Иса. 42:19; 43:10; 44:1; Иер. 30:10
+ 41:8 2 Чыл. 20:7; Иак. 2:23
+ 41:14 Иов 25:6; Ыд. ыр. 21:7
+ 41:18 Иса. 35:6
+ 41:19 Иса. 55:13
+ 41:24 Иер. 10:5; 1 Кор. 8:4
+ 41:25 Иса. 41:2
+ 41:25 Иер. 1:15; 50:3
+ 41:26 Иса. 46:10; 48:14
+ 41:27 Иса. 40:9; 52:7
+ 42:1 Иса. 41:8; 43:10; 52:13; 53:11
+ 42:1 Мф. 3:17; 17:5; Мк. 1:11; Лк. 3:22
+ 42:1 Иса. 11:2; 61:1
+ 42:1 Мф. 12:17-21
+ 42:5 Зах. 12:1
+ 42:6 Иса. 45:13
+ 42:6 Иса. 42:6

+ 42:6 Иса. 49:6; Лк. 2:3, 30-32; Аж.-ч. 13:47

+ 42:7 Иса. 9:2; 35:5; 49:9; 61:1
+ 42:8 Иса. 48:11
+ 42:10 Ыд. ыр. 32:3
+ 42:11 Иса. 21:16
+ 42:13 Ыд. ыр. 77:65
+ 42:14 Иса. 13:8
+ 42:15 Иса. 50:2
+ 42:16 Иса. 40:4

+ 42:17 Ыд. ыр. 96:7; Иса. 45:16; 44:11; Иер. 10:14

+ 42:18 Иса. 35:5
+ 42:19 Иса. 41:8
+ 42:20 Иер. 6:10; Иез. 12:2
+ 42:22 Иер. 50:33
+ 42:25 Ос. 7:9
+ 43:1 Иса. 45:3
+ 43:2 Ыд. ыр. 65:12; Дан. 3:25
+ 43:3 Ыд. ыр. 71:10; Иса. 45:14
+ 43:5 Ос. 11:11; Мих. 7:12; Зах. 8:7
+ 43:8 Иса. 42:18-19
+ 43:9 Иса. 41:1
+ 43:10 Иса. 41:8; Иер. 30:10
+ 43:11 Иса. 45:21; Ос. 13:4
+ 43:13 Ы. х. к. 32:39; Иов 10:7
+ 43:16-17 Хост. 14:21; Иса. 51:10
+ 43:19 Иса. 48:6; 2 Кор. 5:17; Ажыд. 21:5
+ 43:19 Иса. 35:6-8
+ 43:20 Хост. 17:1-7
+ 43:22 Мих. 6:3
+ 43:24 Мал. 2:17
+ 43:25 Ыд. ыр. 50:3
+ 43:25 Иер. 31:34
+ 43:26 Иса. 1:18
+ 43:27 Э. д. 3:6
+ 43:27 Иер. 5:31
+ 44:1 Иса. 41:8; Иер. 30:10
+ 44:3 Иез. 39:29; Иоил 2:28; Ин. 7:38
+ 44:6 Иса. 41:4; 48:12; Ажыд. 1:8,

+ 44:6 Ы. х. к. 6:4; 3 Хаан. 18:39; Неем. 9:6; Ыд. ыр. 85:10

+ 44:8 Ы. х. к. 32:18; Иса. 26:4
+ 44:9 Иса. 41:24, 29
+ 44:10 Иер. 10:3-5; Авв. 2:18
+ 44:11 Иса. 42:17; 45:16
+ 44:18 Иса. 45:20
+ 44:20 Ос. 12:1
+ 44:21 Иса. 41:8
+ 44:22 Иса. 1:18
+ 44:23 Ыд. ыр. 95:11; Иса. 49:13
+ 44:23 Иса. 48:20
+ 44:24 Иов 37:18; Ыд. ыр. 135:5; Иса. 42:5
+ 44:25 1 Кор. 1:20; 3:19
+ 44:26 2 Чыл. 36:22-23
+ 44:27 Иса. 11:15; 51:10; Иер. 50:38; 51:36

+ 44:28 2 Чыл. 36:22; Эзра 1:1; Иса. 45:1; Дан. 6:28

+ 44:28 Аж.-ч. 13:22
+ 45:1 Наум 2:6
+ 45:2 Ыд. ыр. 106:16
+ 45:3 Иса. 43:1
+ 45:4 Иса. 41:8
+ 45:5 Ы. х. к. 4:35
+ 45:6 Хост. 15:11
+ 45:7 Ыы. 3:38
+ 45:7 4 Хаан. 19:25; Иса. 37:26
+ 45:9-10 Иса. 29:16; Иер. 18:6; Рим. 9:20-24
+ 45:9-10 Иов 9:32; Эккл. 6:10
+ 45:12 Иса. 44:24; Иер. 27:5
+ 45:13 Иса. 42:6
+ 45:13 Иса. 44:28
+ 45:14 Ыд. ыр. 71:10; Иса. 43:3
+ 45:14 Зах. 8:23; 1 Кор. 14:25
+ 45:16 Иса. 42:17; 44:11
+ 45:17 Иса. 54:4
+ 45:19 Иер. 29:13-14
+ 45:20 Иса. 44:17-18
+ 45:21 Иса. 43:11; Ос. 13:4
+ 45:23 Рим. 14:11; Флп. 2:10-11
+ 46:1 Иер. 50:2; 51:44
+ 46:1 1 Хаан. 5:3
+ 46:2 Иер. 48:7
+ 46:3 Ы. х. к. 1:31
+ 46:4 Ыд. ыр. 67:20
+ 46:5 Иса. 40:18; Аж.-ч. 17:29
+ 46:6 Башт. 17:4; Иса. 44:15
+ 46:7 Ыд. ыр. 113:15
+ 46:10 Иса. 41:26
+ 46:11 Иса. 41:2; Иер. 12:9
+ 46:13 Иса. 51:5; 56:1
+ 47:1 Ам. 5:2
+ 47:1 Иса. 13:1; 21:1; Иер. 50:1
+ 47:2 Башт. 16:21
+ 47:3 Иер. 13:26; Наум 3:5
+ 47:6 Зах. 1:15
+ 47:7 Ажыд. 18:7
+ 47:8 Соф. 2:15
+ 47:11 Ыд. ыр. 34:8
+ 47:14 Иса. 5:24
+ 47:14 Наум 1:10; Мал. 4:1
+ 48:1-2 Неем. 11:1
+ 48:1-2 Иер. 7:4; Мих. 1:5
+ 48:3 Иса. 41:26
+ 48:4 Хост. 32:9
+ 48:5 Иер. 44:17
+ 48:6 Иса. 43:19; Иер. 33:3

+ 48:10 Иов 23:10; Ыд. ыр. 65:10; Иса. 1:25; Зах. 13:9; Мал. 3:3

+ 48:11 Иез. 20:9
+ 48:11 Иса. 42:8
+ 48:12 Иса. 41:4; 44:6; Ажыд. 1:8,

+ 48:13 Иов 9:8; Ыд. ыр. 103:2; Иса. 42:5; Иер. 10:12; 51:15; Зах. 12:1

+ 48:14 Иса. 41:26
+ 48:14 Иса. 41:2; 46:10
+ 48:15 Иса. 45:1-3
+ 48:16 Иса. 61:1
+ 48:18 Ыд. ыр. 80:14; Лк. 19:42
+ 48:19 Э. д. 22:17

+ 48:20 Иса. 52:11; Иер. 50:8; Зах. 2:6-7; Ажыд. 18:4

+ 48:20 Иса. 44:23
+ 48:21 Хост. 17:6; Сан. 20:11
+ 49:1 Иер. 1:4-5; Гал. 1:15-16
+ 49:1 Мф. 1:21; Лк. 1:31
+ 49:2 Иса. 11:4
+ 49:3 Ин. 17:10

+ 49:6 Иса. 42:6; Иер. 1:5; Аж.-ч. 13:47; 26:23

+ 49:7 Ыд. ыр. 21:7; Иса. 53:3
+ 49:8 2 Кор. 6:2
+ 49:8 Иса. 42:6
+ 49:9 Иса. 42:7; 61:1
+ 49:10 Ажыд. 7:16-17
+ 49:10 Иса. 35:6
+ 49:12 Иса. 43:5
+ 49:13 Ыд. ыр. 95:11; Иса. 44:23
+ 49:13 Иса. 40:1
+ 49:14 Иса. 40:27
+ 49:15 Ыд. ыр. 26:10
+ 49:18 Иса. 60:4

+ 49:18 Иер. 22:24; Иез. 5:11; 16:48; Соф. 2:9; Рим. 14:11

+ 49:19 Иер. 31:27; Зах. 2:4
+ 49:20 Зах. 10:10
+ 49:22 Иса. 11:10
+ 49:22 Иса. 14:2
+ 49:23 Ыд. ыр. 71:9; Мих. 7:17
+ 49:23 Ыд. ыр. 24:3
+ 49:24 Мк. 3:27
+ 49:25 Ыд. ыр. 34:1
+ 49:26 Ажыд. 16:6
+ 50:1 Ы. х. к. 24:1; Иер. 3:8
+ 50:2 Иер. 35:17
+ 50:2 Сан. 11:23; Иса. 59:1

+ 50:2 Хост. 14:21-22; Ыд. ыр. 103:7; 105:2; 106:33; Иса. 42:15

+ 50:3 Иер. 4:28; Ажыд. 6:12
+ 50:3 Ажыд. 6:12
+ 50:4 Ыд. ыр. 39:7
+ 50:6 Иса. 53:6; Мф. 26:67; Мк. 14:65; 15:19
+ 50:7 Иер. 1:18; Иез. 3:9
+ 50:8 Рим. 8:33
+ 50:8 Иов 13:19
+ 50:9 Иов 13:28; Иса. 51:8
+ 51:2 Э. д. 12:2; Иез. 33:24
+ 51:3 Иса. 40:1; 52:9
+ 51:3 Э. д. 2:8; Иез. 28:13; 36:35
+ 51:4 Иса. 42:6; 49:6
+ 51:5 Иса. 46:13
+ 51:5 Иса. 60:9
+ 51:6 Ыд. ыр. 101:26-27; Мк. 13:31

+ 51:7 Ы. х. к. 6:6; Ыд. ыр. 36:28; Иер. 31:33

+ 51:7 Мф. 10:28

+ 51:8 Иса. 50:9

+ 51:9 Иов 9:13; 26:12; Ыд. ыр. 88:11; Иса. 30:7

+ 51:10 Хост. 14:21; Ыд. ыр. 105:9; Иса. 43:16-17

+ 51:11 Иса. 35:10
+ 51:12 Иса. 40:1; 66:13
+ 51:12 Ыд. ыр. 55:5; 117:6; Мф. 10:28
+ 51:13 Иса. 40:12; 48:14
+ 51:15 Иер. 31:35
+ 51:17 Иса. 52:1

+ 51:17 Ыд. ыр. 74:8; Иер. 25:15; Авд. 1:16; Зах. 12:2; Ажыд. 14:10

+ 51:19 Иер. 15:5; Наум 3:7
+ 51:22 Иер. 25:17; Наум 3:11
+ 52:1 Иса. 51:17
+ 52:1 Неем. 11:1; Иса. 48:2; Мф. 4:5; 27:53

+ 52:1 Иса. 35:8; Иоил 3:17; Наум 1:15; Ажыд. 21:27

+ 52:5 Рим. 2:24
+ 52:7 Иса. 41:27
+ 52:7 Наум 1:15; Рим. 10:15
+ 52:9 Иса. 40:1; 51:3
+ 52:10 Ыд. ыр. 97:3; Лк. 3:6
+ 52:11 Иса. 48:20; Зах. 2:7
+ 52:11 Эзра 1:7-11
+ 52:12 Иса. 58:8; Мих. 2:13
+ 52:13 Иса. 42:1
+ 52:15 Иса. 49:23
+ 52:15 Рим. 15:21; 1 Кор. 2:9
+ 53:1 Ин. 12:38; Рим. 10:16
+ 53:2 Иса. 11:1
+ 53:3 Иса. 49:7
+ 53:4 Мф. 8:17
+ 53:5 1 Пет. 2:24-25
+ 53:6 Ыд. ыр. 118:176; Иер. 50:6
+ 53:7 Иер. 11:19
+ 53:7 Иса. 37:14; Аж.-ч. 8:32-33

+ 53:8 Ыд. ыр. 26:13; Иса. 38:11; Иез. 26:20; 32:23

+ 53:9 1 Пет. 2:22
+ 53:9 Мк. 15:46
+ 53:11 Иса. 42:1; 52:13
+ 53:11 Рим. 5:16
+ 54:1 1 Хаан. 2:5; Гал. 4:27
+ 54:4 Иса. 45:17; Соф. 3:11
+ 54:5 Иер. 3:14; Ос. 2:7
+ 54:6 Иса. 62:4
+ 54:7 Иер. 51:5
+ 54:8 Ыд. ыр. 88:29-30; Иса. 55:3
+ 54:9 Э. д. 8:21; 9:11

+ 54:10 Сан. 25:12-13; Иез. 34:25; 37:26; Ос. 2:18

+ 54:13 Иер. 31:33-34; Ин. 6:45; 1 Кор. 2:13; 1 Фес. 4:9

+ 54:17 Ыд. ыр. 4:2
+ 55:1 Иса. 44:3; Ин. 7:37
+ 55:2 Ин. 6:27
+ 55:3 Иса. 61:8; Иер. 32:40; Иез. 16:60

+ 55:3 Ыд. ыр. 88:29-30; Иса. 54:6; Аж.-ч. 13:34

+ 55:5 2 Хаан. 22:44

+ 55:6 1 Чыл. 28:9; 2 Чыл. 15:2; Иер. 29:13; Ам. 5:4, 6; Соф. 2:3

+ 55:9 Ыд. ыр. 102:11
+ 55:11 Ы. х. к. 32:2; Иез. 12:25
+ 55:12 Ыд. ыр. 97:8; Иса. 35:2
+ 55:13 Иса. 41:19
+ 56:1 Иса. 46:13; 51:5
+ 56:2 Хост. 20:8

+ 56:3 Хост. 12:38; Ы. х. к. 23:8; Эсф. 9:27; Иса. 14:1; Зах. 2:11

+ 56:7 Иса. 2:2-3; 60:3; 66:20; Мал. 1:11
+ 56:7 Мф. 21:13; Мк. 11:17; Лк. 19:46
+ 56:8 Иса. 11:12; Ин. 10:16
+ 56:9 Иер. 12:9; Иез. 39:17; Ажыд. 19:17-18
+ 56:10 Иер. 6:17
+ 56:11 Иез. 34:2
+ 56:12 У. ч. 23:35
+ 56:12 Иса. 22:13
+ 57:2 Дан. 12:13
+ 57:3 Мк. 8:38
+ 57:5 Иез. 16:20-21
+ 57:8 Иез. 16:25; 23:17
+ 57:11 Ыд. ыр. 49:21
+ 57:13 Иер. 11:12
+ 57:15 4 Хаан. 22:19; 2 Чыл. 34:27
+ 57:16 Ыд. ыр. 102:9
+ 57:17 Иер. 6:13
+ 57:18 Иер. 3:22
+ 57:18 Иса. 40:1
+ 57:19 Рим. 2:10; Эф. 2:17
+ 57:21 Иса. 48:22
+ 58:1 Мих. 1:5; 3:8
+ 58:3 Лев. 16:29; Сан. 29:7; Мал. 3:14
+ 58:5 Лев. 16:29; Зах. 7:5; Мф. 6:16
+ 58:6 Лк. 4:18
+ 58:6 Ыд. ыр. 81:4; У. ч. 24:11
+ 58:7 Мф. 25:35; Лк. 3:11; Иак. 2:15-16
+ 58:8 Ыд. ыр. 36:6
+ 58:8 Ыд. ыр. 84:14
+ 58:8 Иса. 52:12
+ 58:11 Иер. 31:12
+ 58:11 Ин. 7:38
+ 58:12 Иов 3:14; Иса. 61:4
+ 58:13 Неем. 13:15-21
+ 58:14 Иов 22:26; Ыд. ыр. 36:4
+ 58:14 Ы. х. к. 32:13
+ 59:1 Сан. 11:23; Иса. 50:2
+ 59:2 Ос. 5:4
+ 59:2 Ыд. ыр. 65:18; У. ч. 15:8; 28:9
+ 59:3 Иса. 1:15; У. ч. 6:17
+ 59:4 Иов 15:35; Ыд. ыр. 7:15; Иак. 1:15
+ 59:6 Иов 8:14

+ 59:7 У. ч. 1:16; 6:18; Иса. 59:7; Рим. 3:15-17

+ 59:10 Ы. х. к. 28:29; Иов 5:14; Соф. 1:17
+ 59:11 Иез. 7:16; Наум 2:7
+ 59:16 Иер. 5:1; Иез. 22:30
+ 59:16 Ыд. ыр. 97:1
+ 59:16 Иса. 63:5
+ 59:17 Эф. 6:14, 17; 1 Фес. 5:8
+ 59:18 Ы. х. к. 7:10; Иер. 51:56
+ 59:20 Рим. 11:26-27
+ 59:21 Иер. 31:31
+ 60:1 Ыд. ыр. 101:17; Мал. 4:2; 1 Ин. 1:7
+ 60:2 Иов 37:19
+ 60:3 Иса. 2:2-3; 56:7; 66:20; Мал. 1:11

+ 60:3 Иов 11:17; 22:28; У. ч. 4:18; Дан. 12:3; Ажыд. 21:24

+ 60:4 Иса. 49:18
+ 60:4 Иса. 66:20
+ 60:5 Иса. 61:6
+ 60:6 3 Хаан. 10:1; 2 Чыл. 9:1
+ 60:6 Мф. 2:11

+ 60:7 Ыд. ыр. 119:5; Сол. ыр. 1:4; Иса. 21:16

+ 60:7 Э. д. 25:13
+ 60:8 Ос. 11:11
+ 60:9 Иса. 51:5
+ 60:9 3 Хаан. 10:22; Иса. 23:1; Иона 1:3
+ 60:10 Зах. 6:15
+ 60:11 Ажыд. 21:25
+ 60:12 Зах. 14:17-19
+ 60:14 Иса. 49:23
+ 60:14 Иез. 48:35
+ 60:16 Иса. 66:12
+ 60:16 Э. д. 49:24
+ 60:18 Иса. 11:9
+ 60:19 Иса. 30:26; Ажыд. 21:23; 22:5

+ 60:20 Ыд. ыр. 26:1; Иса. 35:10; 65:19; Ажыд. 21:4

+ 60:21 Ыд. ыр. 36:9; Иез. 37:25
+ 60:21 Мф. 15:13
+ 61:1 Иса. 11:2; Лк. 4:18-19; 7:22
+ 61:1 Иса. 29:19
+ 61:1 Лев. 25:8-15; Иса. 42:7; 49:9
+ 61:2 Лев. 25:10
+ 61:2 Иса. 34:8; 63:4
+ 61:2 Мф. 5:4
+ 61:3 Мф. 15:13
+ 61:4 Иов 3:14; Иса. 58:12; Ам. 9:14
+ 61:6 Хост. 19:6; 1 Пет. 2:9
+ 61:6 Иса. 60:5
+ 61:7 Иов 42:10; Иса. 40:2
+ 61:7 Зах. 9:12
+ 61:8 Ыд. ыр. 10:7
+ 61:8 Иса. 55:3; Иер. 32:40; Иез. 16:60
+ 61:9 Иса. 65:23
+ 61:10 Зах. 3:4
+ 61:10 Иер. 2:32; Ажыд. 21:2
+ 62:2 Ажыд. 2:17; 3:12
+ 62:3 Зах. 9:16
+ 62:4 Иса. 54:6
+ 62:4 Ос. 1:10; 2:23
+ 62:5 Иер. 32:41; Соф. 3:17
+ 62:8 Ы. х. к. 28:33; Иер. 5:17
+ 62:10 Иса. 11:10; 49:22
+ 62:11 Иса. 40:10; Ажыд. 22:12
+ 63:1 Э. д. 36:33; 1 Чыл. 1:44; Иса. 34:6
+ 63:3 Иоил 3:13; Ажыд. 19:15
+ 63:4 Иса. 34:8; 61:2
+ 63:5 Иса. 59:16
+ 63:6 Иса. 51:22
+ 63:9 Башт. 10:16
+ 63:9 Хост. 14:9; 23:20
+ 63:10 Ыд. ыр. 77:40; Аж.-ч. 7:51; Эф. 4:30

+ 63:11 Хост. 12:50-51; Ыд. ыр. 76:21; Ос. 12:13

+ 63:12 Хост. 14:21

+ 63:15 Э. д. 11:5; Ы. х. к. 26:15; Ыд. ыр. 13:2; 32:14

+ 63:16 Ы. х. к. 32:6; Иса. 64:8; Ин. 8:41
+ 63:19 Иер. 14:8
+ 64:1 2 Хаан. 22:10; Ыд. ыр. 17:10; 143:5
+ 64:4 1 Кор. 2:9
+ 64:5 Аж.-ч. 10:35
+ 64:6 Ыд. ыр. 1:4; 89:6
+ 64:7 Иса. 43:22; Ос. 7:7
+ 64:8 Ы. х. к. 32:6; Иса. 63:16; Ин. 8:41

+ 64:8 Иов 10:9; 33:6; Иса. 45:9; Иер. 18:6; Рим. 9:20-24

+ 64:11 4 Хаан. 25:9; Агг. 1:9; 2:3
+ 65:2 Рим. 10:20
+ 65:3 Иса. 1:29; 66:17
+ 65:4 Лев. 11:7
+ 65:6-7 Ыд. ыр. 149:9
+ 65:6-7 Хост. 20:5
+ 65:8 Э. д. 18:26; Мк. 13:20
+ 65:10 Иса. 33:9; 35:2
+ 65:10 Иис. 7:24
+ 65:10 Соф. 2:6
+ 65:12 У. ч. 1:24; Иса. 66:4; Иер. 7:13
+ 65:13 Иса. 55:1; Лк. 6:25
+ 65:14 Лк. 6:25
+ 65:15 Иер. 29:22
+ 65:15 Иса. 62:2; Ажыд. 2:17; 3:12
+ 65:16 Иер. 4:2
+ 65:17 Иса. 66:22; 2 Пет. 3:13; Ажыд. 21:1
+ 65:17 1 Кор. 2:9
+ 65:19 Иса. 35:10; 60:20; Ажыд. 21:4
+ 65:21 Иер. 31:5; Иез. 28:26
+ 65:22 Ыд. ыр. 21:13
+ 65:23 Ы. х. к. 28:41
+ 65:23 Ыд. ыр. 113:22; Иса. 61:9
+ 65:24 Дан. 9:21
+ 65:25 Иса. 11:6
+ 65:25 Э. д. 3:14
+ 65:25 Иса. 11:9
+ 66:1 Иез. 43:7; Мф. 5:35
+ 66:1 3 Хаан. 8:27; 2 Чыл. 2:6
+ 66:1 Аж.-ч. 7:49-50
+ 66:2 Эзра 9:4
+ 66:3 Иса. 1:11
+ 66:4 Иов 3:25; У. ч. 10:24
+ 66:4 У. ч. 1:24; Иса. 65:12; Иер. 7:13
+ 66:7 Иса. 13:8; Ажыд. 12:5
+ 66:12 Иса. 60:16
+ 66:13 Иса. 40:1; 51:12
+ 66:15 2 Пет. 3:7; 2 Фес. 1:8
+ 66:15 Ыд. ыр. 67:18; Авв. 3:8
+ 66:16 Ы. х. к. 32:41
+ 66:16 Иер. 25:33
+ 66:17 Иса. 1:29; 65:3
+ 66:17 Лев. 11:7,
+ 66:18 Иса. 2:2; Зах. 14:16
+ 66:20 Иса. 14:2; 49:22; 60:4
+ 66:20 Иса. 2:2-3; 56:7; 60:3; Мал. 1:11
+ 66:21 Хост. 19:6; Иса. 61:6
+ 66:22 Иса. 65:17
+ 66:24 Иса. 1:31; Мф. 18:9; Мк. 9:47

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

Исайя

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50
- 51
- 52
- 53
- 54
- 55
- 56
- 57
- 58
- 59
- 60
- 61
- 62
- 63
- 64
- 65
- 66

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ